Кіріспе

Аллегей графтығы Америка азаматтық бостандықтар одағына қарсы, 492 U.S. 573 (1989) – АҚШ Жоғарғы Сотының Питтсбург қаласының орталығындағы мемлекеттік мүлікте орналасқан екі қайталанатын Рождество және Ханука мерекелік көрмелерінің конституциялықтығын қараған ісі. Біріншісі – балалардың тууының көрінісі (ясли), Аллегей округі сотының баспалдағына орнатылған. Аталған мерекелік көрмелердің екіншісі – 5 метрлік қоғамдық Ханука менорасы, ол қалалық әкімшілік ғимаратының жанында, қаланың 14 метрлік әсемделген Рождество шыршасының және бостандыққа құрмет білдіретін тақтаның қасында орналасқан. Бұл істе Рождество шыршасының заңдылығы қарастырылмады. Күрделі және фрагменттелген шешімде көпшілік Аллегей графтығының округтік сот ғимаратында яслині көрсету арқылы Конституцияның бірінші түзетуін бұзғанын анықтады, өйткені бұл көрменің "басты немесе негізгі әсері" Лемон мен Курцманға қарсы істе (1971) көрсетілгендей, дінді қолдау болып табылады. Бұған қоса, Линч пен Доннеллиге қарсы іске (1984) қарағанда, яслинің орналасқан жері бұл мәселенің маңыздылығын азайта қоймады. Басқаша көпшілік менораның көрсетілуі дінді қолдаудың тыйым салынған әсерін тигізбейді деп шешті, оның "ерекше физикалық орны" ескерілді. Рождество шыршасымен және бостандыққа құрмет білдіретін тақтамен бірге көрсетілуі христиандық және еврейлік нанымдарды жақтамайды, бірақ Рождество мен Хануканың бір қысқы мереке маусымының бөлігі екенін мойындайды, ол, Соттың пікірінше, АҚШ қоғамында секулярлық мәртебеге ие болған.

Өмірбаян

1981 жылдан бері Питтсбургтегі Киелі есім қоғамы Аллегени округі сотының салтанатты баспалдағына табель (шаңырақ) орнатқан. 1986 жылы округ табельдің айналасына пуансеттия гүлдері мен екі Рождество шыршасын қойды. Табельге бір періште байрақ тігілген, онда "Gloria in Excelsis Deo!" деген сөздер жазылған. Питтсбург қалалық-округтік ғимараты (қала әкімшілігі ретінде қызмет етеді) сот ғимаратынан бөлек және қала мен округтің ортақ меншігінде. Қала "бірнеше жыл бойы" ғимараттың алдына 45 фут биіктігіндегі Рождество шыршасын орналастырған. Арыз берушілер округті сот ғимаратындағы табельді, ал қаланы қалалық-округтік ғимараттың алдындағы ханука шамданын (менора) көрсетуден тыйым салуға тырысты. Хабадқа менораны қорғауға рұқсат берілді. Арыз берушілер бұл көрсетілімдердің Он төртінші түзету арқылы қолданылатын мемлекеттік дінге араласпау принципін бұзатынын мәлімдеді. 1987 жылдың 8 мамырында аудандық сот табельді немесе менораны алып тастау туралы талапты қабылдамады. Үшінші апелляциялық округ соты аудандық соттың шешімін күштен шығарып, екі көрсетілімнің де мемлекеттік дінге араласпау принципін бұзғанын айтты. Одан кейін округ, қала және Хабад барлығы сертификат беру туралы өтініш білдірді.

Соттың пікірі

Соттың көпшілік пікірі бойынша, балабақша орнатылымы Конституцияның дін бостандығы туралы ережені бұзса, менора бұзбаған. Өз пікірінде судья О’Коннор судья Блэкмунның шешімін қолдайтын себептерді аздап өзгеше түсіндірді. Ол менора мен Рождество шыршасының бірге қойылуы дін бостандығы туралы ережені екі рет бұзуға алып келеді деп санады. Менора діни символ болғандықтан, ол үкімет яһуди және христиан діндерін қолдап, басқа барлық діндерді ескермейтіндей сезім тудырды. Ол менораны Рождество шыршасымен бірге орналастыру арқылы қала дін бостандығының көп түрлілігін көрсетеді деп есептеді.

ІІ бөлім

Сотшы Блэкмун менораның «қысқы мереке маусымының» символы болған, діни сипатынан айырылған символға айналғанына сенді. Сотшы Бреннан осымен келіспей, менораның діни мағынасын сақтайтынын мәлімдеді.

ІІІ бөлім

III А бөлімінде судья Блэкмун Діни бейтараптық ережесін талқылады. III Б бөлімінде судья Блэкмун осы істің мәселесін діни сенімдерді қолдау немесе қабылдамаудың жалпы әсерін анықтау деп қойды. Судья Бреннан судьялар О’Коннор мен Блэкмунның пікірлеріне қарсы дауыс берді, олар бірнеше діни экспонаттардың болуы, егер біреуі екіншісінен басымдық танытпаса, қанағаттанарлық деп ұсынған болатын. Судьялар Блэкмун мен Бреннан сондай-ақ Хануканың Америкадағы әлеуметтік маңыздылығының Рождествоға жақындығымен байланысты болуы мүмкін екенін айтты. Судья Блэкмун желтоқсан айының яһудилер үшін «қысқы мереке маусымы» емес екенін, ал менораның Рождество шыршасымен бірге көрсетілуі «христиандықтанған яһудилік» түсінігін қалыптастырады деп мәлімдеді.

V бөлім

V бөлімде судья Блэкмэн судья Кеннедидің аргументтерін сынады. Марш пен Чемберс (1983) ісіне сілтеме жасай, судья Кеннеди Конституция балалар шағасын көрсетуге мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Судья Блэкмэн судья Кеннедидің логикасымен келіспеді, оның Құрылыс ережесін бағалау кезінде кем қатаң тексеруді қолдайтынын айтты.

VI бөлім

Төреші Блэкмун менораның көрсетілісінің Конституцияның дін еркіндігін шектемейтін баптарын бұзбайтынын анықтады. Дегенмен, сот шешімді қайта қарау үшін апелляциялық сотқа жіберді, олардың "араласу" және "мақсат" принциптері бойынша Лимон тестінен өтетінін анықтауы тиіс, бұл мәселе осы істе қарастырылмады.

VII бөлім

Сот төрешісі Блэкмун пікірін қорытындылап, сот ғимаратындағы балабақшаның көрсетілуі конституцияға қайшы екенін мәлімдейді. Ол сондай-ақ, менораның осы "нақты физикалық ортада" көрсетілуі конституциялық екенін айтады. Сот ісі осы шешімді ескере отырып, әрі қарай қарау үшін апелляциялық сотқа қайтарылды.