Лоренс Кларксон: Радикал протестант және оның діни көзқарастары

Кіріспе

Лоренс Кларксон (1615–1667), кейде Клэкстон деп те аталады, Ланкаширдің Престон қаласында туған, ағылшын теологы және еретик деп айыпталған. Ол «Рантерлер» деп аталатын радикалды протестанттардың ең ашық және әйгілі өкілі болды. Чарльз Уильям Саттонның «Ұлттық биография сөздігінде» (1885–1900) жазғанынша, «оның ерте трактаттарында аты Кларксон, ал кейінгілерінде Клэкстон деп жазылған. Бұл есімнің Кларксон болғанына күмән жоқ. Осы түрінде бұл есім Престон маңында жиі кездеседі, онда оны ‘Клаксон’ деп айтады». Кларксонның идеялары 1650 жылы Leveller әскери жетекшісі Уильям Рейнбороудың қолдауымен жарық көрген «Бір көз» трактатында баяндалған. Кларксон күнә идеясын қабылдамай, оны «үстем таптың кедейлерді бақылау үшін ойлап тапқан нәрсе» деп есептеді. Ол, Құдайға әрекеттің ниеті ғана маңызды, ал мазмұны ешқандай рөл атпайды деп санады, сондықтан діни негізде ешқандай нақты моральды талап етуге болмайды. Кларксон күнәнің қауіпін санада деп түсіндірді: «Осылай аталатын күнәға ұшырағанша, сен күнәнің билігінен босатылмағансың, керісінше, кез келген дабылдан дірілдеп, денеңнің ұятталуынан қорқуға дайынсың». Ол «Өлтірме» деген пәрменді ғана құнды деп санады, ал қалғандарының көп бөлігін бұзғанын мойындады, тіпті кейбір жағдайларда зина да қабылданды. Шындығында, Кларксон сол кезде жыныстық еркіндігімен танымал болды, сондықтан ол Digger Gerrard Winstanley-ден жалтаруға мәжбүр болды. Кларксон өзін сол дәуірдегі радикалды діни ойшылдардың ішінде протестанттық идеалға – дінді ақшадан бөлуге ең адал жақтасы санайтын, және Винстанлиді ондық алуда айыптады. 1660 жылға дейін Кларксон «Рантерлерді» тастап, Мугглтондарға қосылды (бұл оның кейбір мүшелерін қорқытқан сияқты). Кларксон Джон Ривтің басқарушысы және шәкірті екенін мәлімдеді, ал Лодовик Магглтонның өзі Ривтің шәкірті болған. Ол өзінің 1660 жылғы «Жоғалған қой табылды» кітабында «қазіргі уақыттағы жалғыз және нағыз епископ» екенін жариялады. Кларксон мен Магглтон арасында билік үшін созылған күрес болды, одан Кларксон жеңіліске ұшырады. Дж. С. Дэвис, «Рантерлерге» жатқызылған кейбір ерекше ілімдерге күмән келтіргенімен, Кларксонды шынайы деп санайды, егер ол жалғыз болса: «Мен 1650 жылы Лоренс Кларксонның «Рантерлер» стереотипіне ең жақын келгенін мойындаймын, бірақ ол билік органдарымен кеңшілікпен қаралған оқшауланған тұлға екенін және оның 1660 жылғы «Жоғалған қой табылды» атты автобиографиясы 1649–1650 жылдардағы оқиғалардың сенімді көзі емес екенін дәлелдеймін». Дэвистің «Рантерлер» туралы канондық есепті жоққа шығаруына қарамастан, бұл дау Кларксонның идеяларының мазмұнына емес, олардың ықпалының шегіне қатысты болды, олар туралы барлық тараптар келісімге келді. Ол 1667 жылы қарызға байланысты түрмеде қайтыс болды.

Laurence Clarkson (1615–1667), sometimes called Claxton, born in Preston, Lancashire, was an English theologian and accused heretic. He was the most outspoken and notorious of the loose collection of radical Protestants known as the Ranters. According to Charles William Sutton, writing in the Dictionary of National Biography, 1885 1900, "the name is written Clarkson in his earlier tracts and Claxton in the later ones. It was no doubt originally Clarkson. In that form, the name is still common about Preston, where it is pronounced 'Clackson'". Clarkson's ideas are set out in a 1650 tract sponsored by the wealthy Leveller military man, William Rainborowe, called A Single Eye. Clarkson opposed the idea of sin, considering it to be "invented by the ruling class to keep the poor in order." He felt that only the intention of an act, and nothing at all about its content, mattered to God, so that no specific morality could be prescribed on religious bases. He considered the danger of sin to be in the mind: "till acted that so called Sin, thou art not delivered from the power of sin, but ready upon all Alarums to tremble and fear the reproach of thy body." The only commandment he felt worthwhile was "Thou shalt not kill"; most of the others he confessed to having broken, and even adultery was acceptable under certain circumstances. In fact, Clarkson was known in the period for his sexual promiscuity, for which he was repudiated by the Digger Gerrard Winstanley. Clarkson considered himself to be the truest of the radical religious thinkers of the period to the Protestant ideal of separating religion from money, and accused Winstanley of taking tithes. Some time before 1660, Clarkson left the Ranters and joined the Muggletonians (apparently to the consternation of some of the current members). Clarkson claimed to be the chief follower and disciple of John Reeve, of whom Lodowicke Muggleton was himself an acolyte, and claims in his book The Lost Sheep Found (1660) to be "the true and only bishop now living." A protracted struggle for control followed between Clarkson and Muggleton, which Clarkson lost. J. C. Davis, who has in general expressed considerable doubt about some of the more peculiar doctrines ascribed to the Ranters, considers Clarkson to be genuine, if alone:
I have conceded that Laurence Clarkson in 1650 came closest to the Ranter stereotype, while arguing that he was an isolated individual leniently dealt with by authorities, and that his so called autobiography of 1660, The Lost Sheep Found, is no valid source for the events of 1649 50. Though considerable controversy has followed from Davis's dismissal of the canonical account of the Ranters, that controversy has not been over the content of Clarkson's ideas, which are by and large agreed on by all parties to the debate, but merely the extent of their influence. He died in 1667 whilst imprisoned for debt.