Кіріспе

Дмитрий Яковлевич Покрасс (Дми́трий Я́ковлевич Покра́сс; 7 қараша 1899, Киев – 20 желтоқсан 1978, Мәскеу) – совет композиторы, дирижер және пианист. Ол театр және киноға, оның ішінде ағаларымен бірлесіп, көптеген танымал музыкалар мен музыкалық қойылымдар жазды. 1975 жылы КСРО халық әртісі атағын алды.

Алғашқы жылдар және білім

Покрас Киевте еврей отбасында дүниеге келген. Сегіз жасында Дмитрий Покрас ақша табу үшін өнер көрсетуге кірісті. Ол поэзияны шечетканың ырғағымен оқыды. Қалаларға саяхаттап, ескі Киевдің шет елдеріндегі музыканы, әскери оркестрлерді, еврейлердің тойларын және мерекелерін, кинотеатрларды, синагог қызметтерін, көңілді украин билерін бойына сіңірді. 1914–1917 жылдары Покрас Петроград консерваториясында фортепианоны оқыды. Оқу кезінде ол варьете актерлеріне арнап романстар мен әндер жазды. "Ирмочка" ("Өмірдің қиындықтары") атты романстар жинағын "Кремер, Вертинский, Сабинин, Хенкин стиліндегі жақын кабаре әндері" деген сипаттамамен жариялады. Романстардың музыкасында ол белгілі актерлердің стильдік ерекшеліктерін көшіріп, сәнді танголар мен басқа билердің элементтерін пайдаланды. Ол цыған әншісі В. Шуйский орындауына арналған "ұялшақ шай гүлі", "Маған күлімсіредің", "Уоррант офицер Джонс" және "Танго Долорес" ("Сөздері П. Герман мен О. Осеньге тиесілі") сияқты "жеке жанр" әндерін жазды. 1917 жылы Киевке оралып, аккомпаниатор болып жұмысқа орналасты. 1919 жылы Дондағы Ростовта "Бір көзді Джимми" эстрада театрында жұмыс істеді.

Әскери мансап

1919-1921 жылдары Покрас 1-ші кавалерия құрамында қызмет етті. Бірінші кавалерия Ростовты басып алған құрметіне ол ұлттық деңгейде танымал болған "Буденный маршы" (1920, А. Д’Актильдің сөзіне жазылған) әнін жазды. Бірінші кавалериядағы әріптестеріне ол тағы да бірнеше шығармалар арнады: "Эй, эй, жылқыға мініңдер" (Д. Бедный), "Алға" кантатасы және "Қызыл кавалериялықтар" әскери маршы, екеуінің де сөзін С. Минин жазған.

Кәсіби мансап

1923 жылы Мәскеуге көшіп келген Покрасс әртүрлі жанрдағы эстрадалық музыкада жұмыс істеді. Ол миниатюралар театры мен кабаре үшін музыка жазды, цыған хорын, цыған әндерін орындаушылар Э. Доберо мен О. Варгинаға әсер етті. Покрасс романстардағы эстрада жанрының ескірген сипатын жеңуге тырысты, Александр Блоктың («Мен сіздің аяқтарыңыздамын»), Игорь Северяниннің («Гүлдердің қалай құлайтынын сезінемін») және басқалардың «жоғары мәдениетті» поэзиясының мәтіндерін пайдаланды. 1940 жылы Покрасс Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі болды. 1923-1926 жылдары Покрасс «Шығыс кілемдері» және «Эрмитаж» театрларының бас дирижері және музыкалық жетекшісі болды. 1926-1936 жылдары Мәскеу эстрада залының бас дирижері және музыкалық жетекшісі болды. 1932-1954 жылдары ол ағасы Покрасс Даниил Яковлевичпен бірлесіп жұмыс істеді. 1936-1972 жылдары Теміржолшылардың орталық мәдениет үйінің (ЦДКЖ) эстрадалық оркестрінің көркемдік жетекшісі болды. Ол әндер, киноға арналған музыка, театрға қосымша музыка, сондай-ақ Кеңес танкшілерінің маршы сияқты әскери марштар жазды. Даниилдің қайтысынан кейін Дмитрий «Моторлы жаяу әскер маршы» (Евгений Долматовскийдің сөздері, 1957), «Ұлы қала» («Мәскеу туралы ән», Жаңа келгендердің өлеңдері, 1974), («Люба, Любушка, Любовь; П. Градовтың сөздері»), «Менің кішкентай туған жерім» (М. Светловтың сөздері, 1975), «БАМ маршы» (М. Вершининнің сөздері, 1975) шығармаларын жазды. Сондай-ақ, «Қызыл шайтан» (1950) және «Конармия» (1950) атты сахналық қойылымдарға, скрипкаға арналған туындыларға және романстарға музыка жазды.