Арво Пярттің «Канон покаянный» шығармасы

Кіріспе

1997 жылғы Арво Перттың музыкалық шығармасы

«Канон Покаянен» – Арво Перттың 1997 жылы төрт дауысты (SATB) хорға арнап жазған шығармасы. Мәтіні – «Иеміз Иса Мәсіхке өкінішті канон», православие гимні. Мәтін шіркеу славян тілінде орындалады және орыс қасиетті хор музыкасының дәстүріне сәйкес, а капелла орындалады.

Музыкалық ерекшеліктері

Канон Покаянен Перттің тінт-тинабулярлық стилінің ерекшеліктерін көрсетеді. Шығарма негізінен ре минор тонында сақталады, тек ерекше экспрессивті бөлімдерде және кейде соңғы каденстерде ғана ауытқиды (мысалы, шығарма ре третімен аяқталады). Эирмои толық хорлық дыбыста орындалады. Фразалар арасында хордың қайта басталуына дейін үнсіздік кезендері жиі кездеседі (бұл тәсіл шығарманың барлық бөлігінде қолданылады). Көбінесе сопрано мен тенор мелодияны, альт пен бас гармонияны орындайды. Тропария речитатив тәрізді дыбыстайды, бір уақытта тек бірнеше бөлім ғана әндейді. Жалпы, одалардың барлығында дауыстардың белгілі бір орналасуы сақталады: бірінші және үшінші одаларда бас мелодияны, тенор гармонияны орындайды; екінші одада сопрано мен альт мелодияны, тенор гармонияны орындайды; соңғы одада альт пен тенор мелодияны, сопрано гармонияны орындайды. Эирмои мен тропария екеуі де орыс шіркеу әндерінің ерекшеліктеріне сәйкес келеді, біріншісі әнмен, екіншісі речитативпен орындалады. Екі антифондық жауап – «Помилуй мя, Боже, помилуй мя» («Маған рақым ет, Құдай, маған рақым ет») және Кіші Доксология («Әкеге, Ұлға және Киелі Рухқа даңқ»; «Қазір де, мәңгі де, мәңгілікке дейін. Әмин»). Біріншісі дауыстар тобы арасындағы хокет эффектін пайдаланады. Екіншісі бірыңғай ырғақта орындалады. Интермеццо өлеңдерінің музыкалық сипаты орыс әсеріне ие одаларға қарағанда византиялық стильге жақын. Седален төрт дауыстың да орындауындағы бірлік мелодиясын пайдаланады, ол византиялық стильге жақын. Бұл ре минорындағы D шкаласының барлық сатысын қамтитын, дыбыс пен регистрде біртіндеп күшейетін дронды қамтиды. Кіші Доксология «Помилуй мя, Боже, помилуй мя» жауабына ұқсас орындалады. Седаленнің соңында орындалатын Теотокион әдеттегідей, бірақ жеке дауыстармен орындалады. Контакион да мелодиясымен византиялық стильде. Сопрано мен альт бірге орындайды, ал тенор мен бас исонды қосады. Бұл бөлімдегі кілт – мелодиялық минор. Икос Контакионға ұқсас, бірақ тенор мен бас ән мен исонды бөліп орындайды. Каноннан кейінгі дұға өзінің ерекшелігімен көзге түседі, дауыстардың күші мен дыбысының қарқындылығы артып, содан кейін жеңіл және эфемерлі дыбысқа қайта оралады. Жалпы, мелодиялар мен гармониялар шығарманың көп бөлігінде салыстырмалы түрде тұрақты болып қалады. Әртүрлі дауыстық бөліктердің орналасуы мен рөлдерін өзгерту арқылы әртүрлілік туындайды. Одалар әрбір интермеццо бөлімін шағын кульминация ретінде қарастырады. Каноннан кейінгі дұға барлық кульминациялардың ең жоғары нүктесі болып табылады, бұл дұғаның мақсатына сәйкес келеді.

Kanon Pokajanen exhibits characteristics of Pärt's tinntinabular style. The piece remains almost exclusively in D minor, deviating only in particularly expressive passages and sometimes final cadences (e. g. the piece ends with a Picardy third on D). The eirmoi is rendered in a full choral sound. In between the phrases, there are often pauses of silence before the choir resumes (this device is used throughout the piece). Most of the time, the soprano and the tenor sing the melody and the alto and bass sing the harmony. The troparia has a recitative like sound with only a few parts singing at any one time. There is a general voice disposition that is maintained throughout the odes: the first and third have the bass singing the melody and the tenor singing the harmony; the second has the soprano and alto sing the melody and the tenor sing the harmony; the last one has the alto and tenor sing the melody and the soprano sing the harmony. Both the eirmoi and the troparia follow the characteristic of Russian chant singing where the former is sung and the latter is sung recitatively. The two antiphonal responses are Pomiluy mya, Bozhe, pomiluy mya ("Have mercy on me, O God, have mercy on me") and the Lesser Doxology (Slava Ottsu i Sïnu i Svyatomu Duhu / "Glory to the Father and to the Son and to the Holy Spirit"; I nïnye i prisno i vo vyeki vyekov. Amin / "Now and ever and unto the ages of ages. Amen."). The former one uses a hocket effect between a set of voices. The latter is sung in rhythmic unison. The intermezzo verses have a distinct musical character that is closer to Byzantine style chant than the more Russian influenced odes. The Sedalen employs a unison melody, also closer to the Byzantine style, sung by all four voices. It includes a drone on a D that traverses the entire D scale, gradually intensifying in volume and register. The Lesser Doxology is sung in a matter similar to the Pomiluy mya, Bozhe, pomiluy mya response. The Theotokion at the end of the Sedalen is sung in the usual matter except with solo voices. The Kontakion is also Byzantine like in its melody. The soprano and the alto sing it together while the tenor and bass provide the ison. The key here is A melodic minor. The Ikos is much like the Kontakion except the tenor and bass sing both the melody and the ison (divided of course). The Prayer after the Canon is unique in its setting and there is a building intensity in terms of the strength and volume of the voices before receding again to a lighter and more ethereal sound. Overall, the melodies and harmonies remain fairly static throughout the piece. Variation is created through alteration of the dispositions and roles of the various voice parts. The odes build toward each intermezzo section, treating it as a small climax. The Prayer after the Canon is the most intense of all the climaxes, paralleling the prayer's function.

Қорытынды жазбалар

Арво Перт, "Канон покаянен", Катерина Шелберт аудармасы, қоса берілген буклетте, "Канон покаянен" Эстон филармониясы камералық хоры Төнну Кальюсте дирижерлігімен орындалды. ECM New Series 1654/55, 1998. Компакт-диск. – Сол сияқты, "Басқадан бастау", Ник Кимберлимен сұхбат, Gramophone 74 (1996 жылғы қыркүйек), 16. – Иоганн фон Гарднер, "Орыс шіркеу әншілігі", 1-том (Ортодокс құлшылығы және гимнографиясы), Владимир Моросан аудармасы (Крествуд, Нью-Йорк: Санкт-Владимир семинариясы баспасы, 1980), 44.