Кіріспе
Қытай коммунистік партиясымен қарым-қатынас орнатуға жасалған күш-жігерлер Америка Құрама Штаттарының Армиялық бақылау тобы (қытай тілінде: 美軍觀察組; пиньинь: Měijūn Guānchá Zǔ), көбінесе Дикси миссиясы (қытай тілінде: 迪克西使團; пиньинь: Díkèxī Shǐtuán) деп аталатын, АҚШ-тың Қытай коммунистік партиясы және Халықтық азаттық армиясымен байланыс орнату және барлау жүргізу жөніндегі алғашқы әрекеті болды. Бұл миссияның штаб-пәтері сол кезде Шанси провинциясының Янъань таулы қаласында орналасқан еді. Миссия 1944 жылдың 22 шілдесінде, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басталды және 1947 жылдың 11 наурызына дейін жалғасты. Миссияның мақсаты – коммунистерді саяси және әскери тұрғыдан зерттеп, АҚШ-тың олармен байланыс орнатудан пайда көретінін анықтау еді. Коммунистік жергілікті билік органдары Солтүстік Қытайда Жапонияны бомбалау кезінде құлаған американдық ұшқыштарды құтқаруға көмектескен, сонымен қатар Жапонияға шабуыл Қытай арқылы жасалуы мүмкін еді, бұл АҚШ әскерлерін Қытайға тасымалдауды қажет ететін еді. АҚШ Мемлекеттік департаментінің қызметкері Джон С. Сервис саяси талдаумен, ал АҚШ Армиясының полковнигі Дэвид Д. Барретт әскери талдаумен айналысты. Бастапқыда олар Қытай коммунистерінің соғыс және соғыстан кейінгі кезеңде пайдалы одақтас болуы мүмкін екенін, ал Янъаньдағы атмосфера Ұлттық партия басқаратын аймақтарға қарағанда жанданып, сыбайлас жемқорлықтың аз болуын хабарлады. Соғыстан кейін Дикси миссиясының есептері және Сервис пен Барретттің қызметі американдық үкіметтегі Гоминьданды қолдайтын топтар тарапынан сынға ұшырады. Соғыстан кейін "Қытайды жоғалту" туралы пікірталас кезінде көптеген адамдар соғыс жылдарындағы Қытайдегі байланыстарды кінәлады. Сервис Мемлекеттік департаменттен жұмыстан босатылды, ал Барретке бригадир-генерал шені берілген жоқ.
The United States Army Observation Group (Chinese: 美軍觀察組; pinyin: Měijūn Guānchá Zǔ), commonly known as the Dixie Mission (Chinese: 迪克西使團; pinyin: Díkèxī Shǐtuán), was the first US effort to gather intelligence and establish relations with the Chinese Communist Party and the People's Liberation Army, then headquartered in the mountainous city of Yan'an, Shaanxi. The mission was launched on 22 July 1944, during World War II, and lasted until 11 March 1947. The goals of the mission were to investigate the Communists politically and militarily and to determine if the US would benefit from establishing liaison. Communist local governments had cooperated in rescuing American pilots downed in North China after bombing Japan, and the invasion of Japan might still have been launched from China, which would have involved landing American troops in China. John S. Service, of the US Department of State, was responsible for political analysis, and Colonel David D. Barrett, of the US Army, performed the military analysis. Initially, they reported that the Chinese Communists might be a useful wartime and postwar ally and that the atmosphere in Yan'an was more energetic and less corrupt than in Nationalist held areas. After the war, the Dixie Mission's reports and Service and Barrett were condemned by pro Kuomintang factions in the American government. After the war, in the debate over the "loss of China", many put the blame on wartime China Hands. Service was fired from the State Department, and Barrett was denied a promotion to brigadier general.
Шығу тегі
Дикси миссиясына дейін АҚШ коммунистік Қытайға әскери араласуды қарастырды, мысалы, Стратегиялық қызметтер кеңсесінің солтүстік Қытайға агенттер жіберу туралы іске аспаған жоспары. Джон Паттон Дэвис-тің жазбасына сәйкес, Дикси миссиясы 1944 жылдың 15 қаңтарында басталды. Қытай-Бірма-Үндістан театрында (CBI) қызмет еткен Сыртқы істер қызметінің офицері Дэвис коммунистік аумақта бақылаушылар миссиясын құруды ұсынды. Дэвис коммунистердің Жапонияға қарсы күресте үлкен стратегиялық пайда әкелетінін, ал АҚШ оларды қаншалықты елемесе, коммунистік Қытайдың астанасы Яньань Мәскеуге соншалықты жақындауы мүмкін екенін айтты. Дэвистің басшысы, генерал Джозеф Стилвеллтің қолдауымен, меморандум АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт әкімшілігін жоспарды іске асыруға көндірді. Рузвельт әкімшілігі қытайлық ұлтшыл көшбасшы Чианг Кай-шекке АҚШ бақылаушыларын коммунистерге жіберуге рұқсат беруді сұрады. Бастапқыда Чианг бұл ұсынысқа қарсы болды және іс-әрекетті кешіктірді. Ол Яньаньға баруға рұқсат берген шетелдік тілшілердің американдық оқырмандарға коммунистер туралы хабарлағаннан кейін келісім берді. 1944 жылдың маусым айының соңында американдық вице-президент Генри А. Уоллес ұлтшылдардың астанасы Чунцинге мемлекеттік сапармен келгеннен кейін де Чианг келісті. Мемлекеттік департаменттің Қытай жөніндегі тәжірибелі сарапшысы Джон Картер Винсент, Уоллеске Чиангты АҚШ-қа ұлттық бақылаусыз Яньаньдағы коммунистерге баруға рұқсат беруге көмектесті. Қарсылық ретінде АҚШ 1944 жылдың қазан айында қолбасшылықтан алынған Бирма-Индия театрының американдық командирі генерал Стилвеллді алмастыруға уәде берді.
the more the US ignored them, the closer that Yan'an, the capital of Communist held China, would move to Moscow. With the support of Davies' superior, General Joseph Stilwell, the memorandum successfully convinced the administration of US President Franklin D. Roosevelt to put the plan into motion. The Roosevelt administration asked Chinese Nationalist leader Chiang Kai shek for permission to send US observers to visit the Communists. Initially, Chiang was hostile to the proposal and delayed action. He consented after foreign correspondents whom he had permitted to visit Yan'an reported on the Communists to US readers. Chiang agreed after American Vice president Henry A. Wallace made a state visit to Chongqing, the Nationalists' capital, in late June 1944. John Carter Vincent, an experienced State Department China expert, assisted Wallace in persuading Chiang to allow the US to visit the Communists in Yan'an without Nationalist supervision. In exchange, the US promised to replace the American commander of the Burma India Theater, General Stilwell, who was removed from command in October 1944.
Хёрли миссиясы
1944 жылдың 7 қарашасында генерал Патрик Херли Янъань қаласына келді. Херли тамыз айынан бері Уоллес пен Чан Кайши арасындағы келісімге сәйкес, CBI операциялық аймағында болды. Бұл келісім Чан Кайшидің Рузвельтке тікелей хабарласуына және Стилвеллді аралыққа салуына мүмкіндік беруді көздеді. Жеке секторда келіссөздер жүргізуде табысқа жеткен Херли Қытай операциялық аймағындағы жағдайды жақсарту үшін Қытайға жіберілді, содан кейін ол ұлтшылдар мен коммунистерді біріктірілген үкімет құруға бағытталды. Херли екі саяси топты да жақсы білмей, коммунистер мен ұлтшылдардың арасындағы даулар АҚШ-тағы Республикалық және Демократиялық партиялар арасындағыдай ғана екенін ойлады. Соғыстан кейінгі алғашқы бейбіт келіссөздер 1945 жылдың 28 тамызында Чунцын қаласында Чан Кайши мен Мао Цзэдунның қатысуымен басталды және 1945 жылдың 10 қазанында «Қос ондық келісім» атты құжатқа қол қойылып аяқталды. Херли ұлтшылдар мен коммунистерді келісуге жеткізе алмады және Дикси миссиясының қызметкерлері, Джон Сервис, Джон Пэтон Дэвис және басқаларды кінәлады.
Маршалл және Ведемейер миссиясы
Жапондықтар капитуляциялағаннан кейін, ұлтшылдар мен коммунистер 1937 жылы жапон агрессиясына қарсы біріккен күштерді құрып, тоқтатқан Қытай азамат соғысын қайта бастады. 1945 жылдың желтоқсан айында АҚШ президенті Гарри С. Трумэн, коммунистер мен ұлтшылдар арасында атысты тоқтату келісіміне қол жеткізу және бірыңғай үкімет құру мақсатымен генерал Джордж С. Маршаллды Қытайға жіберді. Маршалл көп бөлігін Чунцинде өткізсе, Дикси миссиясы Маршаллды Яньаньда қабылдады, осылайша ол коммунистік басшылықпен тікелей сөйлесе алды. Харли сияқты, Маршалл да ұзақ мерзімді келісімге келе алмады, нәтижесінде Қытай азамат соғысы жаңғырды. Трумэн содан кейін тағы бір өкілді, соғыс кезінде Қытайдағы АҚШ әскерлеріне қолбасшылық еткен генерал Альберт Ведемейерді, ақпарат жинау миссиясымен Қытайға жіберді. Ведемейердің президенттік миссиясы да Яньаньдағы Дикси миссиясының қонақтары болды. Ведемейер АҚШ мүдделеріне ұлттық үкіметке қолдау көрсетудің ең қолайлы екенін хабарлады, бірақ Трумэн бұл есепті жасырды, өйткені ол кім жеңетінін көруге ниеттенді және Қытай азамат соғысына араласпау үшін ұлтшылдарға көмек көрсетуді кеңейтуден бас тартты. Ведемейердің сапарынан кейін АҚШ Яньаньдағы операцияларын тоқтатты және C-47 ұшағымен тасымалдау мүмкін болмаған барлық мүлікті жойды. 1947 жылдың 11 наурызында Дикси миссиясының соңғы өкілдері Яньаньдан кетіп қалды.
Ұзаққа созылатын әсері
Дикси миссиясы жеке адамдар мен АҚШ үшін де салдары болды. Көптеген қатысушылар, мысалы Джон Дэвис және Джон Сервис коммунист деп айыпталды. Екеуі де бірнеше рет Конгресс тарапынан тергеуге алынды, бірақ нәтижесінде олардың Коммунистік партия мүшесі екені, шетелдік күштердің агенттері болып жұмыс істегені немесе АҚШ-қа адал емес екені дәлелденбеді. Дегенмен, бұл Сервисті Мемлекеттік департаменттен босатудан сақтамады. Ол бұл шешімге шағымданды және АҚШ Жоғарғы Соты оның пайдасына үкім шығарды. Дэвис Хёрлидің өкілдігімен Қытайдан қуылды, ол үшін Қытай – мамандық саласы болған. Содан кейін ол Ресейдегі лауазымынан Оңтүстік Америкадағы маңызсыз қызметке ауыстырылды. Мемлекеттік департаменттен қуылған Дэвис Estilo жиһаз фабрикасын құрды, ол жүлделі жиһаздар өндірді. Хёрли полковник Дэвид Барретке Гоминьдан және коммунистермен дипломатиялық қарым-қатынасын саботаж жасады деп айыптады. Ол Барреттің бригадир-генерал шеніне көтерілуіне кедергі келтірді, тіпті генерал Альберт С. Ведемейер оның көтерілуін қолдағанмен. Баррет Қытай театрында қалды, бірақ оның лауазымы төмендетілді. Дикси миссиясы туралы бұрыс түсініктер 1950 және 1960 жылдардағы елдегі «Қызыл үрейге» ықпал етті. 1970 жылдары АҚШ пен Қытай Халық Республикасы арасындағы қарым-қатынастың жақсаруы миссия үшін жаңа кезең ашты. Алғаш рет миссия және оның қатысушылары ғылыми зерттеулердің назарына ілікті. Миссияға қатысқан көптеген адамдар соңғы 20 жылда Қытайға шақырылған алғашқы американдықтардың қатарында болды. 2013 жылы Дикси миссиясының тарихы Эндрю Ламның «Қытайдың екі ұлы» атты жаңа Екінші дүниежүзілік соғыс романының тарихи негізі болды. Роман 2013 жылдың желтоқсан айында Bondfire Books баспасынан жарық көрді.
Есімдік
"Дикси" немесе Дикси миссиясы деп аталғанымен, миссияның нақты аты – Яньаньдағы АҚШ әскерінің бақылау тобы еді. Бір соғыс зерттеушісі бұл атаудың себебін миссия құрамындағы оңтүстік штаттарынан келген адамдардың көптігімен байланыстырады. Джон Дэвис өзінің "Құйрығынан айдаһар" атты естеліктерінде, миссияны өзі мен әріптестері "Дикси" деп атағанын, себебі ол "қарсылас" коммунистер бақылауындағы аумақта орналасқандықтан, оны Америка Конфедерациясының аумағымен әжуалай салыстырғандарын айтты.
Негізгі дереккөздер
Дэвид Д. Барретт, Дикси миссиясы: Америка Құрама Штаттары армиясының Йенандағы бақылау тобы, 1944 (Беркли, Калифорния: Калифорния университетінің Қытай зерттеулер орталығы, 1970). Джон Коллинг, Йенан рухы: Ұлыбритания-Америка достығының соғыс жылдарындағы бір тарауы (Гонконг: API Press, 1991). Джон Пэтон Дэвис, Dragon by the Tail: Америка, Ұлыбритания, Жапония және Ресейдің Қытаймен және бір-бірімен кездесулері (Нью-Йорк: W. W. Norton, 1972). Полковник Уилбур Дж. Питеркин, Қытайдың ішінде 1943–1945: Американың Йенан миссиясының куәгерлік есебі (Балтимор: Gateway Press, 1992). Кодзи Ариёши, Конадан Йенанға дейін: Кодзи Ариёшидің саяси естеліктері, Бихерт, Эдвард Д. және Элис М. Бихерт, редакторлары (Хоналулу, Гавайи: Гавайи университетінің баспасы, 2000). Джон Эмерсон, Жапондық жіп: АҚШ сыртқы қызметіндегі өмір (Нью-Йорк: Holt, Rinehart and Winston, 1978). Джозеф В. Эшерик, Қытайдағы жоғалған мүмкіндік: Джон С. Сервистің Екінші дүниежүзілік соғыс хабарлары (Нью-Йорк: Random House, 1974). Питер Владимиров, Владимиров күнделіктері: Йенан, Қытай: 1942–1945 (Нью-Йорк: Doubleday & Co., 1975).
Koji Ariyoshi, From Kona to Yenan: The Political Memoirs of Koji Ariyoshi, Beechert, Edward D., and Alice M. Beechert, eds, (Honolulu, HI: U of Hawai’i Press, 2000). John Emmerson,The Japanese Thread: A Life in the U. S. Foreign Service(New York: Holt, Rinehart and Winston, 1978). Joseph W. Esherick, Lost Chance in China: The World War II Despatches of John S. Service (New York: Random House, 1974). Peter Vladimirov, The Vladimirov Diaries: Yenan, China: 1942–1945 (New York: Doubleday & Co., 1975).
Екіншілік көздер
Кароль Дж. Картер, Енанға сапар: Қытай коммунистерімен американдық байланыс, 1944–1947 (Лексингтон: Кентукки университеті баспасы, 1997). Э. Дж. Кан, «Қытай қолдары: Американың сыртқы қызметінің қызметкерлері және оларға не болды» (Нью-Йорк: Викинг Пресс, 1972, 1975). Уильям П. Хед, Йенан! : Полковник Уилбур Питеркин және Қытай коммунистеріне арналған американдық әскери миссиясы, 1944–1945 (Чэппел-Хилл, Н. К.: Documentary Publications, 1987). Чарльз Ф. Романус және Райли Сандерленд, Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ армиясы, Қытай-Бірма-Үндістан театры: Стилвеллдің Қытайға миссиясы (Вашингтон, Д.К.: Армия департаменті, 1953). , Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ армиясы, Қытай-Бірма-Үндістан театры: Стилвеллдің басқару мәселелері (Вашингтон, Д.К.: Армия департаменті, 1956). , Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ армиясы, Қытай-Бірма-Үндістан театры: CBI-да уақыт таусылды (Вашингтон, Д.К.: Армия департаменті, 1959). Кеннет Э. Шьюмейкер, Американдықтар мен қытай коммунистері, 1927–1945: Өзара ықпалдасу (Итака: Корнелл университетінің баспасы, 1971). Цу Тан, Американың Қытайдағы сәтсіздігі, 1941–1950 (Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 2 томдық қайта басылым, 1963, 1975).