Адам бас сүйегінен жасалған тостаған дәстүрі

Кіріспе

Қасық немесе сусын ішетін ыдыс түрі.

Бас сүйек қасық – адамның бассүйегінен бөлініп алынған, кері бұрылған бауырдан жасалған сусын ішетін ыдыс немесе тамақ жейтін қасық. Адам бас сүйегін діни қадаларда немесе жеңіс белгісі ретінде пайдалану туралы көптеген дереккөздерде және түрлі халықтар арасында айтылған, ал Батыс мәдениеттерінде көбінесе Еуразия даласының көшпелі халықтарымен байланысты. Ең ежелгі, тікелей анықталған бас сүйек қасық 14 700 жыл бұрынғыға (12 750 ж.б.д.) дейін соқталады, ол Англияның Сомерсет графтығындағы Гаугс үңгірінен табылған. Қасық ретінде пайдаланылған бас сүйектер, етін алып тастаудан қалған кесік іздерімен және жиектері тегістеу арқылы жасалған жұмыстарымен қарапайым бас сүйектерден ерекшеленеді.

Азия

Қытай жылнамаларындағы ең ерте жазбалар бас сүйектен жасалған тостағандар дәстүріне қатысты, олар жеңімпаздардың бас сүйектерін лакқа бояп шарап тостағандары ретінде пайдаланған. Кейін "Ұлы тарихшының жазбалары" еңбектерінде қазіргі Монғолия аумағындағы ежелгі шионну тайпаларының осы әдеті сипатталған. Шионну басшысы Моду Чаньюдың ұлы Лаошан (немесе Джижу) шамамен б.з.д. 162 жылы Юэчжи тайпасының патшасын өлтірді және олардың дәстүріне сәйкес "оның бас сүйегінен сусын ішетін тостаған жасады". Хан әулетінің елшісі Чжан Цзяньның өмірбаяғында Юэчжи патшасының бас сүйегінен жасалған тостаған, Хан императоры Юаньның (б.з.д. 49-33 жж.) тұсында Хьонну ханшыларымен келісімге келген кезде қолданылғаны айтылады. Келісімді бекіту үшін қытай елшілері Хьонну басшыларымен бірге бас сүйектен жасалған тостақтан қан ішкен. Үндістанда және Тибетте бас сүйектен жасалған тостаған "капала" деп аталады және буддалық және индуистік тантрикалық ритуалдарда қолданылады. Бұл бас сүйек жаудың болғаны маңызды емес, тіпті оның бұрынғы иесінің кім екені де маңызды емес. Кейде Кали сияқты индуистік құдайлар адам қанмен толтырылған капала ұстап тұрған күйде бейнеленеді. Көптеген өрнектелген және әсем әшекейленген капалалар сақталған, көбінесе Тибетте. 1510 жылы Шах Исмаил I Шайбанид мемлекетінің негізін қалаушы Мұхаммед Шайбаниді жеңіп, өлтірді. Шах жеңілген жауының денесін бөліп, оның бөліктерін мемлекеттің әртүрлі аймақтарына көрсету үшін жіберді, ал бас сүйегін алтынмен қаптап, асыл тастармен әшекейленген сусын тостағанына айналдырды. Жапонияда Сенгоку дәуіріндегі әйгілі феодал Ода Нобунага жеңілген жауынгерлерінің бас сүйектерінен саке ішкені туралы әңгіме бар. Алайда, соңғы жылдары бұл оның өзі құрастырған әңгіме болуы мүмкін деген пікірлер айтылуда. Өте сенімді тарихи құжат – "Синчо Коки" және екіншілік дереккөз – "Азай Сандай Ки" Нобунаганың Асакура Йосикаге, Азай Хисамаса және Нагамасаның бас сүйектерін көрсеткенін айтады. Бұл бас сүйектер лакталған және алтынмен боялған "хакудами" ретінде жасалған. Алайда ол бас сүйектерін саке ішу үшін "сакадзуки" ретінде пайдаланғаны туралы мәлімдеме жоқ. Нобунаганың бас сүйектерін көрсету ниеті қандай болғаны белгісіз, себебі оларды көргендердің ешқандай естеліктері сақталмаған. Кейбіреулер оның қатыгездігінен болса, енді біреулер оның жауларын құрметтегендіктен, өлгендерді қорламағандықтан жасады деп санайды. Пауль Диаконның "История Лангобардорум" еңбегінде ломбард патшасы Альбоин 567 жылы өз халқының дәуірлік жауы Гепидтерді жеңгеннен кейін, олардың жаңа патшасы Кунимунды өлтіріп, оның бас сүйегінен сусын тостағаны жасап, қызы Розамундты әйел ретінде алған. Бірінші Болгар империясының ханы Крумды Теофан Исповедник, Иоанн Зонарас, Манас жылнамасы және басқалар Византия императоры Никифор I-ді (811 ж.) Плиска шайқасында өлтіргеннен кейін оның бас сүйегінен жасалған әсем тостаған жасады деп айтады. Киев Русінің негізгі жылнамасы 972 жылы Киев князі Святослав I-нің бас сүйегін печенег ханы Курия тостағанға айналдырғанын хабарлайды. Бұл, Святославқа құрмет көрсету мақсатында жасалған болуы мүмкін. Көзіндегілердің айтуынша, Курия мен оның әйелі бас сүйектен ішіп, қайтыс болған Ру князі сияқты батыл ұл тіледі. Георгий Акрополиттің мәлімдемесіне сәйкес, Болгария патшасы Калоян (шамамен 1205 ж.) Константинопольдің Балдуин I-нің бас сүйегінен сусын ішетін тостаған жасаған. Аңыз бойынша, 1718 жылы қарақшы Қарақас өлтіріліп, басы кесілгеннен кейін оның бас сүйегінен сусын тостағаны жасалған. 19 ғасырдағы Ұлыбританияда ақын Лорд Байрон Ньюстед аббаттығында бағбаны тапқан бас сүйегін су ішетін ыдыс ретінде пайдаланған. Лорд Байронның айтуынша, ол тіпті бас сүйектен жасалған тостағанға арналған қараңғы әзіл-қалжың өлең жазған: "Салқаннан жасалған тостағанға жазылған жолдар". Байрон Ньюстедте құрған "Қалқан" орденінің мүшелері арасында "ежелгі готтардың дәстүрімен" "кларетке толы тостаған" таратылды, және Байрон Томас Медвинге айтқандай, "оның есебінен көптеген әзілдер айтылды".

The oldest record in the Chinese annals of the skull cup tradition dates from the last years of the Spring and Autumn period, when the victors of the Battle of Jinyang in 453 BC lacquered the skull of their enemy into a winecup. Later, the Records of the Grand Historian recorded the practice among the ancient Xiongnu of present day Mongolia. Laoshang (or Jizhu), son of the Xiongnu chieftain Modu Chanyu, killed the king of the Yuezhi around 162 BC, and in accordance with their tradition, "made a drinking cup out of his skull". According to the biography of the envoy Zhang Qian in Han shu, the drinking cup made from the skull of the Yuezhi king was later used when the Xiongnu concluded a treaty with two Han ambassadors during the reign of Emperor Yuan of Han (49 33 BC). To seal the convention, the Chinese ambassadors drank blood from the skull cup with the Xiongnu chiefs. In India and Tibet, the skull cup is known as a kapala, and is used in Buddhist tantric and Hindu tantric rituals. The skull does not belong to an enemy, and indeed the identity of the skull's original owner is not considered significant. Hindu deities such as Kali are sometimes depicted holding a kapala full of human blood. Many carved and elaborately mounted kapalas survive, mostly in Tibet. In 1510, Shah Ismail I defeated and slew Muhammad Shaybani, founder of the Shaybanid Empire in present day Uzbekistan, in battle. The Shah had his enemy's body dismembered and the parts were sent to various areas of the empire for display, while his skull was coated in gold and made into a jewelled drinking goblet. In Japan, there is an anecdote that Oda Nobunaga, a famous feudal lord from the Sengoku period, drank sake from the skulls of his defeated enemies warlords. However, it has been claimed in recent years that it may be a creation. The highly reliable contemporaneous historical document Shinchō Kōki and the secondary source Azai Sandai Ki state that Nobunaga unveiled the skulls of Asakura Yoshikage, Azai Hisamasa and Nagamasa, which had been made into hakudami (lacquered and painted with gold mud), to his closest vassals, and made them serve to relish the sake at a feast in the lunar New Year 1574. However, it does not state that he drank sake using the skulls as sakazuki. It is not certain what Nobunaga's intention was in revealing the skulls, as there are no surviving impressions of those who saw them. Some say it was simply because he was cruel, while others believe it was out of respect for his enemies rather than desecration of the dead. According to Paul the Deacon's Historia Langobardorum, when the Lombard king Alboin defeated the Gepids, the hereditary enemies of his people, in 567 AD, he then slew their new king Cunimund, fashioned a drinking cup from his skull, and took his daughter Rosamund as a wife. Khan Krum of the First Bulgarian Empire was said by Theophanes the Confessor, Joannes Zonaras, the Manasses Chronicle, and others, to have made a jeweled cup from the skull of the Byzantine emperor Nicephorus I (811 AD) after killing him in the Battle of Pliska. The Kievan Rus' Primary Chronicle reports that the skull of Svyatoslav I of Kiev was made into a chalice by the Pecheneg Khan Kurya in 972 AD. He likely intended this as a compliment to Sviatoslav; sources report that Kurya and his wife drank from the skull and prayed for a son as brave as the deceased Rus warlord. According to George Akropolites the skull of Baldwin I of Constantinople was made into a drinking cup by the Tsar Kaloyan of Bulgaria (c. 1205). According to legend, after the pirate Blackbeard was killed and beheaded in 1718, his skull was made into a drinking cup. In 19th century Britain, the poet Lord Byron used a skull his gardener had found at Newstead Abbey as a drinking vessel. According to Lord Byron, Byron even wrote a darkly witty drinking poem as if inscribed upon it, “Lines Inscribed upon a Cup Formed from a Skull”. The cup, filled with claret, was passed around "in imitation of the Goths of old", among the Order of the Skull that Byron founded at Newstead, "whilst many a grim joke was cut at its expense", Byron recalled to Thomas Medwin.