Кіріспе

Альфонсо Куаронның фильмі

«Кішкентай ханшайым» – 1995 жылы Альфонсо Куарон режиссерлік еткен американдық фантастикалық драмалық фильм. Франсис Ходжсон Бернетттің 1905 жылғы «Кішкентай ханшайым» романының негізінде еркін түсірілген бұл фильмде Элеонора Брон, Лиам Каннингэм, Лизель Мэтьюс, Ванесса Ли Честер, Расти Швиммер, Артур Малет және Эррол Ситахал рөлдерін сомдайды. 1939 жылғы киноверсиясының ықпалымен құрылған сюжеті, әкесі соғыста қаза болғандығы туралы хабар алғаннан кейін Нью-Йорк қаласындағы пансионда қызметшілікке жіберілген жас қыздың тағдырына арналған. «Кішкентай ханшайым» 1995 жылдың 10 мамырында Warner Bros. компаниясының Family Entertainment бөлімі арқылы АҚШ-та көрсетілді. Фильм жағымды пікірлерге ие болды және өнер саласындағы еңбектері үшін, соның ішінде арт-директоры мен операторлық жұмысы үшін екі Оскарға ұсынылды.

Сюжет

1914 жылы жас Сара Крю анасы қайтыс болған әкесі Ричардпен бірге Үндістанда тұрады. Ричард – британ әскерінің бай офицері, ол мифтер мен сиқыр туралы әңгімелерге құмар. Ұлы соғысқа шақырылған Ричард Сараны Нью-Йорктегі қыздар интернатына орналастырады, бұл мектепте оның анасы оқыған, және оны мектептің қатал директоршасы Мария Минчин мен оның мейірімді әпкесі Амелия басқарады. Ричард Марияға қызының жайлылығы үшін аянышпен қарауды бұйырады, содан кейін мектептегі ең үлкен люкс-бөлмені жабдықтап, Сараға анасының бір кездері тағылған медальон мен Эмили атты қуыршақты қалдырады, олардың сиқыр арқылы байланыста болатынын айтады. Марияның қаталдығына қарамастан, Сара қыздар арасында, соның ішінде афроамерикандық жуушы Бекки арасында мейірімділігі мен күшті қиялы үшін танымал болады. Сара бос уақытында әкесіне хат жазады, ол дос сарбазын құтқаруға тырысқанда газ шабуылына ұшырайды. Ричардтан көбірек ақша алу үшін Мария Сараға сәнді туған күн тойын ұйымдастырады, бірақ Ричардтың адвокаты оның шайқаста қаза болғаны туралы хабармен келеді; британ үкіметі оның мүлкін тәркіледі, Сара мүсірленеді. Мария Сараны Беккимен бірге мектеп төбесіне қызметші ретінде жұмыс істеуге көшіреді және оның барлық заттарын, медальонды алып қояды, тек Эмили мен кітабын қалдырады. Өмірі қиын болғанымен, Сара басқаларға мейірімді болып қалады, сонымен қатар мектептегі бұрынғы қорқыныш Лавиниядан кек алады. Мектептің қарт көршісі Чарльз Рэндольф өзінің ұлы Джонның Еуропадағы шайқаста жоғалып кеткенін естіп алады. Чарльздың үнді досы Рам Дасс көрші төбеден Сараның қиялға толы әңгімелерін естіп, оған қызығушылық танытады. Амнезиядан зардап шеккен жарақат алған сарбазды Джон деп жаңылысқанда, Рам Дасс Чарльзды оны қабылдауға ынталандырады. Темірқасықта, Сараның достары Марияның кеңсесіне кіріп, оның медальонын табады, сол түні Сараға барып, ханзада Рама туралы әңгімелерін тыңдайды. Сараны және басқа қыздарды ұстағаннан кейін ашуланған Мария оны жазалайды және Беккині бір күнге төбеге қамап қояды. Бірақ Сара Марияның қатыгездігіне қарсы тұрып, әкесінің "барлық қыздар – ханшайымдар" деген сенімін айтады. Кейін Сара Беккині олар үшін той мен әдемі киімдер туралы ойлап жұбатады, оянғанда арманының орындалғанын көреді, төбесі Рам Дасспен құпия түрде өзгертілген. Сараның ықпалымен Амелия сүт сатушымен қашып кетеді, ал Мария медальонның жоғалып кеткенін жақын уақытта біледі. Сарамен бетпе-бет кездескенде, ол оны Рам Дасс қалдырған заттарды "ұрлады" деп айыптап, полицияны шақырып, бөлмесіне құлыптап қояды. Беккидің көмегімен Сара Рэндольфтердің үйіне қауіпті жолмен қашып құтылады. Мария мен полиция оны іздеп жүргенде, Сара Ричардтың айыққан сарбаз екенін біледі, бірақ ол амнезиядан зардап шегетіндіктен, оны тани алмайды. Мария Ричардты таниды, бірақ қасақана өтірік айтып, Сараның "әкесі жоқ" дейді. Сара полициямен сүйретіліп бара жатқанда, Рам Дасс Ричардтың естелігін қайтаруға көмектеседі. Ричард Сараны құтқарып, екеуі қуанышпен қайта қосылады, ал Мария жеңіліске ұшырап, ашуланып кетеді. Кейінірек Чарльз мектепті басқарады, ол енді қыздар үшін гүлденген орынға айналады, және Ричард ұлын құтқаруға тырысқанын білгенде тыныштық табады. Ричардтың байлығы қайта қалпына келтіріліп, ол Беккині асырап алады. Сара мен басқа қыздарға жасаған жамандықтары үшін жаза ретінде Мария бұрынғы шатыр тазалаушыға жұмыс істеуге мәжбүр болады. Сара Эмилиді қыздарға сыйлайды және Бекимен үйге қайтар алдында Лавиниямен күтпеген құшақтасады.

Қабылдау

Джанет Маслин фильмді "жарық, әдемі және сондай балалық қиялымен толған көрініс" деп атады, ол "көргендерді ертегінің әзілге толы, күшейтілген шындығына тартады" және "Мисс Бернеттің аса сүйікті әңгімесін сақтаудың орнына, жаңаша ойлап табуға жеткілікті еркіндік береді". Ол былай деп қорытындылады:

Үнді құдайының үлкен басы, оны әңгіме айтуға және балалардың ойнау орнына пайдаланудан бастап, Сараның көзінен тамған жасқа дейін, оның әкесінің жаңбыр астында оқыған хатына дейін, "Балалық ханшайым" ерекше ізетпен ұйымдастырылған, сахналанған және монтаждалған. Бұл актерлік шеберлікке негіделген фильм емес, көбінесе әсем суреттер тізбегі, оның көркемдік шеберлігі оқиғаның шегінен асып түседі. Сараның қарлы түнінде шатыр бөлмесінде екстазбен айналып, жақын терезенің әсерлі көрінісінен туған сезімдерге қуануын көру – балалар фильмі қаншалықты әсерлі болуі мүмкін екенін білдіреді. The Washington Post газетінің Рита Кемпли бұл фильді Куаронның "таңғажайып Солтүстік Америкалық дебюті" деп атады және оның туралы "балалық шақтың құпиялы әлемін тамаша түрде қайта жасайды, барлық нәрсенің, тіпті қиялдың да мүмкін болатын сиқырлы патшалық" деп жазды. Көптеген әйелдер мифологиясынан айырмашылығы, фильм қаһарманның жыныстық оянуына қатысты емес; ол ғалым Джозеф Кэмпбелл сипаттаған кейіпкердің классикалық саяхатына көбірек ұқсайды. Сара, бай британдық жесірдің сүйікті, еркелетілген және баулы қызы, бірқатар сынақтардан өтіп, өзінің ішкі күштерін ашуы керек.

Үйдегі бейнежазбалар

1997 жылы Warner Bros. екі миллион дана сатылып, шамамен 32 миллион долларлық видео кіріс түсті – студияның үлесі 75% құрады, бұл прокаттан түскен табыстан әлдеқайда көп. Фильм алғаш рет 1995 жылдың 19 қыркүйегінде VHS және LaserDisc форматтарында, ал 1997 жылдың 19 қарашасында DVD форматтарында жарық көрді.