Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тибет туған немесе тибет текті американдықтар – тибет тегінен таралған американдықтар. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, 26 700-ден астам американдықтың тибет тегі бар деп есептеледі. Тибет американдықтарының көп бөлігі Нью-Йорк штатының Куинс қаласында тұрады.
Americans of Tibetan birth or descent
Tibetan Americans are Americans of Tibetan ancestry. As of 2020, more than 26,700 Americans are estimated to have Tibetan ancestry. The majority of Tibetan Americans reside in Queens, New York.
Тарих
Этникалық тибеттіктер 1950 жылдардың аяғында АҚШ-қа көшіп келе бастады. 1990 жылғы Иммиграция заңының 134-тармағы Үндістан мен Непалда тұратын тибеттіктерге 1000 иммигранттық виза ұсынып, АҚШ-қа тибеттіктердің көші-қонына мүмкіндік берді.
Ethnic Tibetans began to immigrate to the United States in the late 1950s. Section 134 of the Immigration Act of 1990 gave a boost to the Tibetan immigration to the US, by providing 1,000 immigrant visas to Tibetans living in India and Nepal.
Иммиграцияның уақыт сызығы
1948 жылы Телопа Ринпоче Джонс Хопкинс университетіне Тибет буддизмін оқыту үшін шақырылды. 1952 жылы 14-ші Далай-ламаның ағасы Таксер Ринпоче және оның досы Дхондуп Гьяльцен АҚШ-қа көшіп келді. 1955 жылы Геше Нгаванг Ваньял АҚШ-қа келді. Ол Нью-Джерсидегі калмық моңғол қауымының діни басшысы және рухани ұстазы болып қызмет етті, сондай-ақ Колумбия университетінде сабақ берді. 1957–1971 жылдары тибеттік партизандық күштер ЦРУ-мен оқытылып, Тибетке көптеген шабуылдар жасады. 1958 жылы Геше Ваньялдың рухани жетекшілігімен Солтүстік Америкадағы алғашқы тибет буддалық монастыры Лабсум Шедруп Линг Нью-Джерсиде құрылды. 1960 жылы Рокфеллер қоры АҚШ-та тибеттану орталықтарының сегізін құрды, олар 17 тибет ламасын шақырды. 1964 жылы алты тибеттік, төртеуі Үндістаннан және екеуі АҚШ-тан Корнелл университетінде мемлекеттік басқару және экономиканы оқу үшін бір жылдық арнайы интенсивті бағдарламаға қабылданды. 1967–1969 жылдары алты тибеттік АҚШ-қа көшіп келіп, Мэн штатындағы Портж-Лейктегі Ұлы Солтүстік қағаз компаниясында ағаш кесушілер болып жұмыс істеді. Келесі жылы оларға тағы 21 адам қосылды. 1971 жылы президент Ричард Никсонның Қытайға сапарынан және АҚШ-Қытай қарым-қатынастарының жақсаруының жаңа кезеңінен кейін ЦРУ тибеттік партизанды қолдау туралы жасырын операцияларын тоқтатты. 1986 жылы Нью-Йорктегі Тибет кеңсесі жүргізген халық санағына сәйкес, АҚШ-та 256 тибеттік тұрады. 1988 жылы Тибет қоры жыл сайынғы Фулбрайт бағдарламасы бойынша стипендиялар беруді бастады, осы арқылы тибеттік студенттер мен мамандарды АҚШ-қа жоғары білім алуға шақырды. 1989 жылы 1000 тибеттікті қайта орналастыру мақсатымен Тибеттік АҚШ-тағы қайта орналастыру жобасы (TUSRP) құрылды. Эдвард Беднар директор болып тағайындалды. 1989 жылдың сәуір айында ICT президенті Тензин Тетонг, Далай-ламаның өкілі Ринчен Дхарло және Эдвард Беднар Тибетті қолдайтын ұйымдармен, қоныс аудару агенттіктерімен, конгресс қызметкерлерімен, иммиграциялық заң кеңесшілерімен және т.б. кездесіп, TUSRP-ны қолдау үшін 18 айлық жұмысты бастады. 1991 жылы Тибет қоры басқаратын Фулбрайт стипендиясының аясында Кентукки штатындағы Берея қаласындағы Берея колледжі алғашқы екі студентті 4 жылдық бакалавриат бағдарламасына қабылдады, ал әр жылдары тағы екі студент қабылданды. Бағдарлама әлі де жалғасуда, одан 20-дан астам түлек бітірген, олардың көпшілігі Америкада қоныстанды. 1992 жылы TUSRP аясында 1000 тибеттіктің алғашқы тобы АҚШ-қа келді және АҚШ-тың алты кластерлік аймағында қоныстанды. 1993 жылы 1992 жылы келген тибеттіктердің алғашқы тобынан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, АҚШ-тың 18 штатында 21 кластерлік аймақ ашылды. 1993–2002 жылдары отбасыларын қайта біріктіру арқылы алғашқы 1000 тибеттікке қосылып, тағы көптеген тибеттіктер келді. 2002 жылы АҚШ-та шамамен 8650 тибеттік және 30 тибеттік қауымдастық бар.
1948 Telopa Rinpoche is hired by Johns Hopkins University to teach Tibetan Buddhism. 1952 14th Dalai Lama's elder brother, Taktser Rinpoche and his friend Dhondup Gyaltsen immigrate to the United States. 1955 Geshe Ngawang Wangyal arrives in the U. S. He serves as religious leader and spiritual teacher of a Kalmyk Mongolian community in New Jersey and teaches at Columbia University. 1957–71 Tibetan guerrilla fighters are trained by the CIA and launch numerous incursions into Tibet. 1958 The first Tibetan Buddhist monastery in North America, Labsum Shedrup Ling, is established in New Jersey under the spiritual guidance of Geshe Wangyal. 1960 The Rockefeller Foundation establishes eight centers for Tibetan studies in the U. S., which invite 17 Tibetan lamas. 1964 Six Tibetans, four from India and two from the U. S., enroll in a year long special intensive program at Cornell University to study public administration and economics. 1967–69 Six Tibetans immigrate to the U. S. to work as lumberjacks for the Great Northern Paper Company in Portage Lake, Maine. The following year, 21 others joined them. 1971 The CIA cancels its covert operations supporting Tibetan guerillas following President Richard Nixon's trip to China and a new era of improved U. S.–Sino relations. 1986 There are 256 Tibetans living in the U. S. according to a population survey conducted by the Office of Tibet, New York. 1988 Tibet Fund begins administering yearly Fulbright Program scholarship grants to bring Tibetans students and professionals to the U. S. for higher education. 1989 The Tibetan United States Resettlement Project (TUSRP) is established to support the resettlement of 1,000 Tibetans. Edward Bednar is appointed director. April 1989 ICT president Tenzin Tethong, the Dalai Lama's Representative Rinchen Dharlo and Edward Bednar meet with pro Tibet organizations, resettlement agencies, congressional staff, immigration law advisors, etc. to begin 18 months of advocacy for TUSRP. 1991 As part of Fulbright scholarships administered by Tibet Fund, Berea College in Berea, Kentucky enrolls the first batch of two students with two succeeding each following year to study in 4 year undergraduate programs. The program still continues with over 20 graduates, who have mostly resettled in America. 1992 The first group of the 1,000 Tibetans arrives in the U. S. under the TUSRP and settles in six cluster sites throughout the U. S.
1993 In little more than a year since the first group of Tibetans arrived in 1992, 21 cluster sites open in 18 different states across the United States. 1993–2002 Through family reunification, more Tibetans arrive to join the original 1,000. By 2002 there are approximately 8,650 Tibetans and 30 Tibetan community associations in the United States.
Демография
2001 жылы шамамен 7000-ге жуық санды есептеді.
An estimate of c. 7,000 was made in 2001,
Солтүстік-шығыс
Солтүстік-шығыста тибет-американдықтар қауымдастықтары Бостон және Массачусетс штатындағы Амхерст, Нью-Йорк штатындағы Итака, Нью-Йорк қаласы, сондай-ақ Коннектикут, Вермонт және Нью-Джерси штаттарында кездеседі. Нью-Йорк және Нью-Джерсиде олар негізінен Куинс және Нью-Брансуик қалаларында тұрады. Вермонт штатының Нортфилд қаласы көп жылдар бойы қазіргі Трижанг Ринпоче ордасына мекен болды, ол Дордже Шугден дауына байланысты Далай-ламамен арақатынасы үзілген, және мыңдаған ізбасарлары үшін мәдени мұра орталығына айналды.
Communities of Tibetan Americans in the Northeast exist in Boston and Amherst, Massachusetts, Ithaca, New York, and New York City, and in the states of Connecticut, Vermont and New Jersey. In New York and New Jersey, they live primarily in Queens and New Brunswick. The town of Northfield, Vermont has been home for many years to the seat of the current Trijang Rinpoche, who has been estranged from the Dalai Lama due to the Dorje Shugden controversy, which has become a cultural heritage center for thousands of followers.
Атлантикалық орта
Орта Атлантика аймағында ең ірі қалалар Солтүстік Вирджиния, Вашингтон (Колумбия округі), Мэриленд штатының Монтгомери округі, Филадельфия (Пенсильвания штаты) және Вирджиния штатының Шарлотсвилл қалаларында орналасқан.
In the Mid Atlantic region, the largest communities can be found in Northern Virginia, Washington, D. C., Montgomery County, Maryland, Philadelphia, Pennsylvania, and Charlottesville, Virginia.
Ұлы көлдер аймағы
Ұлы көлдер аймағындағы тибет-американдықтар қауымдастықтары Чикагода және Миннесота, Огайо, Индиана, Висконсин және Мичиган штаттарында кездеседі. Индиана штатының Блумингтон қаласында Индиана университетінің кампусына жақын Тибет-моңғол будда мәдени орталығы орналасқан. Далай-ламаның қайтыс болған інісі бұл университеттің профессоры болған. Миннесота штаты АҚШ-та тибет-американдықтарының екінші ең көп шоғырланған жері болып табылады.
Communities of Tibetan Americans in the Great Lakes region exist in Chicago and in the states of Minnesota, Ohio, Indiana, Wisconsin and Michigan. There is a Tibetan Mongol Buddhist Cultural Center in Bloomington, Indiana near the campus of Indiana University. The late brother of the Dalai Lama was a professor at the university. Minnesota has the second largest concentration of Tibetan Americans in the United States.
АҚШ-тың батыс бөлігі
АҚШ-тың батысында тибет американдықтарының қауымдастықтары Сиэтл (Вашингтон), Портленд (Орегон), Беркли (Калифорния), Оңтүстік Калифорнияның бірнеше қалаларында, сондай-ақ Колорадо Спрингс (Колорадо), Бойз (Айдахо), Монтана, Альбукерки (Нью-Мексико), Вашингтон және Солт-Лейк-Сити (Юта) қалалары мен штаттарында кездеседі. Жыл сайын Сиэтлде тамыз айында Тибет фестивалі өткізіледі.
Communities of Tibetan Americans in the western U. S. exist in Seattle, Washington, Portland, Oregon, Berkeley, California, several locations in Southern California, and in the cities and states of Colorado Springs, Colorado, Boise, Idaho, Montana, Albuquerque, New Mexico, Washington, and Salt Lake City, Utah. Every year, Seattle holds an annual Tibet Festival in August.
Колорадо штаты
Жалпы саны жағынан өте аз болса да, Колорадо Солтүстік Америкадағы тибеттіктердің ең көп шоғырланған аймақтарының бірі болып табылады, олар Боулдер, Колорадо-Спрингс, Дуглас округі және Крестонда орналасқан. Штатта Наропа университеті бар, оның құндылықтары туралы мәлімдемесінде: «Біз буддалық рухта, экуменикалық және секталық емеспіз, барлық діндердегі оқытушылар, қызметкерлер мен студенттерді, сондай-ақ ешқандай дінге жатпайтындарды да құшақ жайып қарсы аламыз» делінген. Касл-Роктан батысқа қарай буддалық қауымдастық бар, ал бірнеше қалада тибеттіктерге көмектесетін ұйымдар жұмыс істейді. Колорадо-Спрингсте ғана үш тибеттік дүкен мен бір мейрамхана бар. Осы ерекше демографиялық құрамның басты себебі – Тибет партизандары Лидвиллдің сыртындағы Хейл лагерінде Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) арқылы құпия түрде дайындалған. Хейл лагері 1959-1965 жылдар аралығында Қытай Халық Азаттық Армиясы Тибетті қайта басып алғаннан кейін, Тибеттегі қарсылық күштерге көмектесу үшін елден шығарылған тибеттіктерді оқыту лагері ретінде пайдаланылды. 1958 жылдан 1960 жылға дейін Энтони Пошепни Қытайдағы коммунистік үкіметке қарсы операциялар үшін түрлі арнайы миссиялық топтарды, соның ішінде тибеттік хамбаларды және хуй мұсылмандарын дайындады. Пошепни кейде 14-ші Далай-ламаны Тибеттен өзі шығарғанын айтса да, тибеттік эмигранттар бұл туралы мәлімдемені жоққа шығарады. Бұл аймақ Роки тауларының Гималай таулы аймағымен ұқсас болуы себепті таңдалды. ЦРУ 1959 және 1960 жылдары Тибеттегі қарсылық топтарымен байланыс орнату үшін Хейл лагеріндегі төрт топты парашютпен жіберді, бірақ нәтижесінде көптеген команда мүшелері қаза тапты немесе тұтқынға алынды.
Although quite small in number overall, Colorado has one of the highest concentrations of Tibetans in North America, focused on Boulder, Colorado Springs, Douglas County and Crestone. The state has Naropa University whose values statement states, "We are Buddhist inspired, ecumenical, and nonsectarian welcoming faculty, staff, and students of all faiths as well as those who don’t ascribe to any religion." There is a Buddhist commune west of Castle Rock and several cities have Tibetan outreach organizations. Colorado Springs alone has three Tibetan stores and a restaurant. Much of the reason behind this rather peculiar demographic is that Tibetan guerillas were secretly trained by the Central Intelligence Agency (CIA) at Camp Hale outside of Leadville. Camp Hale was used as a training camp for expatriate Tibetans to be inserted to aid the existing resistance in Tibet after the region was retaken by the Chinese People's Liberation Army, between 1959 and 1965. From 1958 to 1960, Anthony Poshepny trained various special missions teams, including Tibetan Khambas and Hui Muslims, for operations in China against the Communist government. Poshepny sometimes claimed that he personally escorted the 14th Dalai Lama out of Tibet, but sources in the Tibetan exile deny this. The site was chosen because of the similarities of the Rocky Mountains in the area with the Himalayan Plateau. The CIA parachuted four groups of Camp Hale trainees inside Tibet between 1959 and 1960 to contact the remaining resistance groups, but the missions resulted in the death or capture of many team members.