Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың алғашқы ядролық сынағы, 1964 жыл
First Chinese nuclear test, 1964
596 жобасы (шақыру белгісі – Miss Qiu (邱小姐, Qiū Xiǎojiě), АҚШ барлау агенттіктерінде Chic 1 деп аталды)
Project 596 (Miss Qiu (邱小姐, Qiū Xiǎojiě) as the callsign, Chic 1 by the US intelligence agencies
Атом бомбасы Қытайдың "Екі бомба және бір спутник" бағдарламасының бір бөлігі болды. Оның қуаты 22 килотоннаға тең болды, бұл 1949 жылы КСРО-ның алғашқы RDS-1 атом бомбасымен және 1945 жылы Жапонияның Нагасаки қаласына тасталған американдық "Fat Man" бомбасымен салыстыруға болады. Осы сынақпен Қытай әлемдегі бесінші ядролық державаға айналды және ядролық қаруға ие болған алғашқы азиялық ел болды. Бұл 1964 жылдан 1996 жылға дейін Қытай жүргізген 45 сәтті ядролық сынақтың біріншісі болды, олардың барлығы Лоп-Нур сынақ алаңында өткізілді.
The atomic bomb was a part of China's "Two Bombs, One Satellite" program. It had a yield of 22 kilotons, comparable to the Soviet Union's first nuclear bomb RDS 1 in 1949 and the American Fat Man bomb dropped on Nagasaki, Japan in 1945. With the test, China became the fifth nuclear power in the world and the first Asian nation to possess nuclear capability. This was the first of 45 successful nuclear tests China conducted between 1964 and 1996, all of which occurred at the Lop Nur test site.
Мотивация
Қытай ядролық қару бағдарламасы 1955 жылдың 15 қаңтарында басталды. Қытай басшылығының қабылдаған шешімі 1950-ші жылдардағы АҚШ-пен болған қақтығыстарға, оның ішінде Корея соғысына, 1955 жылғы Тайвань бұғазындағы дағдарысқа, ядролық қысымға және соңынан Вьетнам соғысына да байланысты болды. Мао Цзэдун 1956 жылы Қытай Коммунистік партиясының Политбюросының отырысында өз шешімін былай түсіндірді:
The Chinese nuclear weapons program was initiated on 15 January 1955. The decision made by the Chinese leadership was prompted by confrontations with the United States in the 1950s, including the Korean War, the 1955 Taiwan Straits Crisis, nuclear blackmail, and eventually the Vietnam War as well. Mao Zedong explained his decision to a gathering of the Politburo of the Chinese Communist Party in 1956:
"Қазір біз бұрынғыдан да мықтымыз, ал болашақта одан да мықты боламыз. Бізде көбірек ұшақтар мен артиллерия ғана емес, атом бомбасы да болады. Бүгінгі әлемде, егер біз кемсінуден сақтануды қаласақ, бізге осы қару қажет." Мао ядролық қару мүмкіндіктерінің Қытайға өзінің "ұлттық ниетін" іске асыруға және ұлттық қауіпсіздікке төнетін қауіптерді тойтаруға мүмкіндік беретініне сенімді болды.
"Now we're already stronger than we were in the past, and in the future we'll be even stronger than now. Not only are we going to have more airplanes and artillery, but also the atomic bomb. In today's world, if we don't want to be bullied, we have to have this thing." Mao was confident that nuclear weapon capabilities would allow China to assert its "national will" toward policy goals and deter threats to national security.
Құрылыс және сынау
1956 жылы Үшінші машина жасау министрлігі құрылды, ал ядролық зерттеулер Пекиндегі Физика және атом энергиясы институтында жүргізілді. Ланчжоу қаласында газды диффузиялық уран байыту зауыты салынды. 1957 жылы Қытай мен КСРО қорғаныс технологиясын бөлісу туралы келісімге келді, оған Мәскеудің Пекинге атом бомбасының прототипін, техникалық мәліметтерді және жүздеген орыс және қытай ғалымдарын алмасуы кірді. Екі ел бірлесіп Қытайда уран іздеу жұмыстарын жүргізді. Сынақ полигоны ретінде Сіньцзяңдағы Лоп-Нур көліне жақын аймақ таңдалды, ал штаб-пәтері Малан қаласында орналасты. Сынақ алаңының құрылысы 1960 жылдың 1 сәуірінде басталды, ондаған мың жұмысшы мен тұтқын қатысты, жағдайлар қиын болды. 1958-1959 жылдары Қытай-Кеңес қарым-қатынастары суытыла бастады. Қытай 1959 жылғы Тибет көтерілісін басуда және Далай-ламаның Үндістанға қашуына қарсы Кеңес Одағының көмегін көрсетпегеніне наразы болды. Кеңес Одағы кейін 1962 жылғы Қытай-Индия соғысында Қытайға қолдау көрсетуден бас тартты. Хрущев Маоның ядролық соғысқа қатысты салқынқандылығына қынжылды. Кеңес Одағы 1959 жылы АҚШ-пен сынақтарды шектеу туралы келіссөздерге қатысып, совет-американдық шиеленісті азайтуға тырысты, бұл Қытайға прототиптің жеткізілуіне тікелей кедергі келтірді. Кеңес тарапы кеңестік және қытайлық коммунистік идеологиялар арасындағы келіспеушіліктерге жауап ретінде прототиптің жеткізілуін тоқтатты. 1964 жылдың басында Лоп-Нур полигоны маңындағы бақылаулар сынақ жақын арада өтетінін көрсетті. Қытайдың келесі қадамы ядролық зарядты жеткізу жолын әзірлеу болды. 596-шы сынақтан кейін сегіз ай өткен соң, бомбалаушы ұшақтан тасталған ядролық бомба сәтті жарылды. Бір жылдан кейін орташа қашықтықтағы зымырандар ядролық жарылыс бастарымен жабдықталды. Лоп-Нур сынақ полигоны сутегі бомбасы, көп сатылы термоядролық құрылғылар және құрлық аралық баллистикалық зымырандар (ICBM) сияқты күрделі ядролық қаруларды жасау үшін пайдаланылды. Азияда тағы бір ядролық державаның пайда болуы бақылаусыз ядролық қару таралуы мәселесін тудырды. АҚШ Азия елдерінде, ең алдымен Үндістанда өздігінен ядролық қару жасауға тыйым салу үшін шаралар қолданды. АҚШ-тың жоғары лауазымды шенеуніктері 596-шы сынақтан кейін көп ұзамай Кеңес Одағымен ядролық қаруды таратпау туралы ашық әңгімелесуді бастады, себебі ядролық Қытайдың пайда болуы жаһандық қару жарысын күшейтеді деген қауіп болды.
In 1956, the Third Ministry of Machinery Building was established, and nuclear research was conducted at the Institute of Physics and Atomic Energy in Beijing. A gaseous diffusion uranium enrichment plant was constructed in Lanzhou. In 1957, China and the USSR signed an agreement on sharing defense technology that involved an atomic bomb prototype being supplied by Moscow to Beijing, technical data, and an exchange of hundreds of Russian and Chinese scientists. A joint search for uranium in China was conducted between the two countries. A location near Lake Lop Nur in Xinjiang was selected to be the test site with its headquarters at Malan. Construction of the test site began on 1 April 1960, involving tens of thousands of laborers and prisoners under tough conditions. Sino Soviet relations cooled during 1958 to 1959. China was upset by the lack of Soviet assistance in quelling the Tibetan uprisings in 1959 and against the escape of the Dalai Lama to India. The Soviet Union later refused support for China in the Sino Indian War of 1962. Khrushchev was unnerved at Mao's relatively nonchalant view on nuclear war. The Soviet Union was also engaged in test ban negotiations with the United States in 1959 in order to relax Soviet American tensions, directly inhibiting the delivery of a prototype to China. Broader disagreements between Soviet and Chinese communist ideologies escalated mutual criticism. The Soviets responded by withdrawing the delivery of a prototype bomb By early 1964, from surveillance of activity around the Lop Nur site, it was clear that a test would be imminent. The next step for China was to develop the mode of delivery of a nuclear payload. Just eight months after the 596 test, a deliverable nuclear bomb was successfully dropped from a bomber and detonated. A year later, medium range missiles were fitted with nuclear warheads. The Lop Nur test site was used to develop more sophisticated nuclear weapons such as the hydrogen bomb, multi stage thermonuclear devices, and Intercontinental Ballistic Missiles (ICBM). the presence of another nuclear power in Asia raised the issue of uncontrolled proliferation. The USA took measures to forestall the independent development of nuclear capabilities in more Asian nations, most immediately with India. Top U. S. officials began open talks of non proliferation with the Soviet Union soon after the 596 test to offset the possibility of a nuclear China propelling a larger and more unpredictable global arms race.
Кеңес Одағы
Қытайдың ядролық қабілеті Кеңес Одағын 1968 жылы АҚШ және Қытаймен бірге Ядролық қаруды таратпау шартына қол қоюға итермеледі.
Chinese nuclear capacity prompted the Soviet Union to sign the 1968 Treaty on the Non Proliferation of Nuclear Weapons with the United States as well as China.
Жапония
1964 жылғы жазғы Олимпиада ойындары 10 қазан күні Токиода басталғанда, Қытай бәсекелестік басталғаннан кейін алты күн өткен соң атом бомбасын сынап, Жапониядағы радиоактивтік түсу қаупіне байланысты үлкен алаңдаушылық пен қызу реакция тудырды, себебі Жапония Қытайдың құрлық бөлігіне жақын орналасқан.
While the 1964 Summer Olympics which opened on 10 October was already underway in Tokyo, China conducted the atomic bomb test six days into the competition, prompting hysterical and immediate concerns of radiation fallout in Japan as it is relatively close to mainland China.