Кіріспе

Христиан дінінде ораза мен тәуба кезеңі

Христиан дінінде, Эфиопия Православтық Тевахедо шіркеуіндегі және Эритрея Православтық Тевахедо шіркеуіндегі Пайғамбарлар оразасы – 25 желтоқсанда Иса Мәсіхтің тууына дайындық ретінде Шығыс Православтық шіркеуінде, Шығыс Православтық шіркеуінде және Католик шіркеуінде сақталынатын ораза мен тәуба кезеңі. Эфиопиялық және Эритреялық Православтық шіркеулер маусымды 24 қарашада бастап, 7 қаңтарда тойланатын Эфиопия Рождествосы күні аяқтайды. Батыстағы Рождествоға дайындық кезеңі де Рождестволық ораза және Әулие Мартин оразасы деп аталады. Шығыс оразасы Рим тәртібіндегідей төрт аптаның орнына, немесе Амброзиан тәртібіндегідей алты аптаның орнына 40 күнге созылады және Құдайдың денеге енуін жариялау мен даңққа бөлеуге бағытталған, ал Батыс Адвенті Иса Мәсіхтің үш келуіне (немесе Адвентіне) назар аударады: Оның тууы, адалдардың Оның инаятын қабылдауы және Оның екінші келуі немесе Парусиясы. Византиялық ораза 15 қарашадан 24 желтоқсанға дейін сақталады. Бұл күндер Шығыс Католик шіркеулеріне және қазіргі Григориан күнтізбесімен сәйкес келетін түзетілген Юлиан күнтізбесін қолданатын Шығыс Православтық шіркеулеріне қатысты. Грек Православтық Иерусалим Патриархаты, Ресей Православтық шіркеуі, Сербия Православтық шіркеуі, Грузия Православтық шіркеуі, Украина Православтық шіркеуі, Македония Православтық шіркеуі, Афон тауы, Португалия Православтық шіркеуі және барлық Ескі Күнтізбешілер, сондай-ақ Румыния Православтық шіркеуі, Польша Православтық шіркеуі және Америка Православтық шіркеуінің бірнеше приходтары үшін қысқы ораза 28 қарашада (Григориандық) басталады, бұл Юлиан күнтізбесі бойынша 15 қарашаға сәйкес келеді. Шығыс Ежелгі шіркеуі Григориан күнтізбесі бойынша 1 желтоқсаннан 25 желтоқсанға дейін таңнан кешке дейін ораза ұстайды. Кейде бұл ораза Филипп оразасы (немесе Филиппілік оразасы) деп аталады, себебі ол дәстүрлі түрде Әулие Филипп Апостолының мерекесінен кейін (14 қараша) басталады. Кейбір шіркеулер, мысалы, Мелькиттік Грек-Католик шіркеуі, оразаны қысқартып, 10 желтоқсанда, Ең Қасиетті Ананың қасиетті Аннаның құрсағына ену мерекесінен кейін бастайды.

Оразаның мақсаты

Ораза ұстау, дұға, тәубе және садақамен бірге жасалғанда, тамаққа деген дене құштарлығын шектеу арқылы басқа құштарлықтар да шектеледі деп сендіріледі, соның нәтижесінде жан дүниелік қажеттіліктерден алыстап, рухани қажеттіліктерге бет бұруға мүмкіндік туады. Осы тәжірибе арқылы адам ғисаға жақындап, оған ұқсау үшін үздіксіз және өзара әрекеттесетін процеске қатыса алады. Ораза дене арқылы орындалса да, оның физикалық таршылық емес, рухани жағына баса назар аудару қажет. Шығыс православие дінтануы дене мен жан арасындағы байланысты көрсетеді, сондықтан біреуіне тиген әсер екіншісіне де әсер ете алады.

Ораза ережелері

Византиялық ғұрыпта ораза ұстау дәстүрлі түрде қызыл ет, құс еті, ет өнімдері, жұмыртқа, сүт өнімдері, балық, май және шараптан ораза ұстауды қамтиды. Балық, шарап және май сенбі және жексенбі күндері, сондай-ақ көптеген дүйсенбі, сейсенбі және бейсенбі күндері рұқсат етіледі, ал сейсенбі және бейсенбі күндері май мен шарапқа рұқсат етіледі, бірақ Эфиопия Православтық Тевахедо шіркеуінде бұл ереже басқаша. Ораза ережелері ораза кезеңінде болатын кейбір мерекелерде балық, шарап және майды жеуге рұқсат береді: Евангелист Матай (16 қараша), Апостол Андрей (30 қараша), Ұлы шейіт Варвара (4 желтоқсан), Әулие Николай (6 желтоқсан), Әулие Спиридон және Әулие Герман (12 желтоқсан), Әулие Игнатий (20 желтоқсан) және т.б. Рождестволық ораза Ұлы ораза немесе Тақуалық ораза сияқты қатал емес. Византиялық ораза ережелеріне сәйкес, аурулар, тым жас немесе қарт адамдар, бала емізетін аналар оразадан босатылады. Әрбір адам ораза ережелерінен босату туралы өзінің рухани кеңесшісімен ақылдасуы керек, бірақ ешқашан өзін физикалық қауіпке тікелей ұшыратуы тиіс емес. Балықты шектеу туралы түсініксіздіктер болды, яғни омыртқасы жоқ балықтарға немесе барлық балықтарға рұқсат беріледі ме? Көбінесе, балық жеуге рұқсат етілмеген күндері де моллюскалар жеуге болады. Ережелерге қатысты толық нұсқаулар юрисдикцияға байланысты өзгеше болуы мүмкін, бірақ ережелерде 20 желтоқсаннан 24 желтоқсанға дейін (қоса алғанда) балық жеуге болмайды деп қатаң айтылған. 24 желтоқсан – қатаң ораза күні, ол Парамония деп аталады, онда кешкі аспанда Сириус жұлдызы көрінгенге дейін (немесе кемінде сол күні кешкі құдайлық литургиядан кейін) қатты тамақ жеуге болмайды. Егер Парамония сенбі немесе жексенбі күніне түсетін болса, бұл күн қатаң ораза ретінде сақталмайды, бірақ таңертең өткізілетін құдайлық литургиядан кейін шарап пен маймен тамақтануға рұқсат етіледі.

Литургиялық аспектілер

Кейбір жерлерде ораза кезінде апта күндері өткізілетін қызметтер Ұлы ораза кезіндегі қызметтерге ұқсас (біраз айырмашылықтарымен). Ресей дәстүріндегі көптеген шіркеулер мен монастырлар Рождество оразасының бірінші күнінде ораза қызметтерін атқарады. Көбінесе шіркеудегі безендірулер (жабыншалар) қайғылы, ораза түсіне өзгертіледі. Ораза барысында бірнеше мерекелер Құдайды дүниеге келтіруді болжаған Ескі Ұстамадағы пайғамбарларды құрметтейді. Мысалы: Обадия (19 қараша), Нахум (1 желтоқсан), Хабакук (2 желтоқсан), Софония (3 желтоқсан), Хағай (16 желтоқсан), Даниял және үш қасиетті жас (17 желтоқсан). Бұл соңғылары тек оразаға берілгендігі үшін ғана емес, сонымен қатар отты пеште зардап шекпеулері Құдайды дүниеге келтірудің символы ретінде түсіндіріледі – Құдай Сөзін бойына сіңірген Құдай ана оттың күшімен жанып кетпеді. Византияның барлық төрт оразасындағыдай, ораза кезінде Ұлы мереке келеді; осы жағдайда, Құдай ананың кіруі (21 қараша). Осы мерекенің аподозисінен (шығарылуынан) кейін, жексенбі күндері мен жоғары дәрежелі мерекелерде Құдайдың туған күнін еске алу әндері орындалады.

Алдын ала қонақ

Литургиялық Рождестволық мереке 20 желтоқсанда басталып, 24 желтоқсанда Парамониямен аяқталады. Осы кезеңде күн сайын Рождествоға арналған ән-кұрыштар оқылады. Ресейлік дәстүр бойынша, бұл мереке басталысымен шіркеудегі безендірулер мерекелік түске (көбінесе ақ түске) өзгертіледі.

Ата-бабалар жексенбісі

Рождествоға екі жексенбі бұрын (яғни, әр жылдың 11 және 17 желтоқсаны аралығында) Шіркеу Мұса заңы берілгенге дейін де, кейін де, Адам сияқты, "Сет, Енох, Нұх, Ыбырайым, Ысқақ, Жақып, Дәуіт патша және тағы басқа" Киелі кітаптағы пақ тұлғалар арқылы шіркеудің ата-бабаларын еске түсіреді. Адамның ұлы Сет Құдайдың ұлдарының ұрпақтарын бастады. Менайонда осы күнге арналған толық әнұрандар жинағы бар, олар Октоэхстан тұрақты жексенбілік әнұрандармен бірге орындалады. Бұл әнұрандар түрлі Киелі кітаптағы тұлғаларды, сондай-ақ Даниял пайғамбар мен үш жас жігітті еске алады. Осы күні Құдайлық литургияда арнайы Хабарлама (Колосалықтарға 3:4-11 (KJV)) және Інжіл (Лұқа 14:16-24 (KJV)) оқылады.

Қасиетті аталар жексенбісі

Рождествоға дейінгі жексенбі, алдыңғы жексенбіден де кең ауқымда естелік шараларын қамтиды, себебі ол әлем жаратылғаннан бастап Әулие Жүсіпке дейін Құдайға ұнамды болған барлық адал ерлер мен әйелдерді еске алады. Содан кейін олар 6 қаңтардағы Рождество мерекесіне дейін бір апта бойы Рождество оразасын ұстайды (Армян қасиеттілер күнтізбесін қараңыз).