Кіріспе

Вагнердің ісі (Der Fall Wagner) – философ Фридрих Ницшенің 1888 жылы жарық көрген кітабы. "Музыканттың қиындығы" деген қосымша тақырыппен.

Мазмұны

Кітап Рихард Вагнерді сынап, Ницшенің неміс суретшісімен байланысын үзгенін жариялайды. Ницше, өз пікірінше, Вагнердің өте көп араласып, Völkisch қозғалысы мен антисемитизмге қатысқандығын айтады. Оның музыкасы енді мүмкін «философиялық әсер» ретінде көрсетілмейді, ал Вагнер романтикалық дәуірде даңққа ие болған француз композиторы Жорж Биземен ирониялық түрде салыстырылады. Дегенмен, Ницше Вагнерді Еуропаны зақымдайтын кең ауқымды «аурудың» жалғыз белгісі ретінде қарастырады: ол – нигилизм. Кітап Ницшені қабілетті музыка сыншысы ретінде көрсетеді және оның өнердің мәнісі мен оның адамзаттың болашақ денсаулығымен байланысы туралы ойларына негіз салады. Бұл туынды Ницшенің «Трагедияның тууы» еңбегінің екінші бөлігімен күрт қайшы келеді, онда ол Вагнерді музыканың талдамалық және бейтарап түсінігінен асып түсетін музыкадағы қажеттілікті қанағаттандырғаны үшін мақтаған. Ницше Вагнерді «Вагнер Байройтта» (Уақтылы ойлардың бір бөлігі) атты мақаласында да жоғары бағалаған, бірақ композитор Вагнерге деген көңілінің тоңуы алғаш рет 1878 жылғы «Адам, тым адам» еңбегінде байқалды. Аарон Ридли өзінің «Ницшенің Вагнерге қарсы ісі және Ницше Вагнерге қарсы» кітабында былай деп жазады: «Ол Вагнердің нақты шеберлігі танылатын «ең кішкентай кеңістіктерді» толтыратын материалдың, ырғақты форманы қоса алғанда, форманың төмендеуін ғана емес, сонымен қатар (осыдан) төмендеуін белгілейді». Ницше жазған соңғы туындыларының бірі «Вагнер ісі» атты сын тақырыбына қайта оралды. «Ницше Вагнерге қарсы» еңбегінде Ницше өзінің туындыларынан үзінділер жинап, музыка туралы ойларының үнемі бірдей болғанын, тек оларды ерте туындыларында Вагнерге қате қолданғанын көрсетті. Ол Вагнердің театрын бұзушылықтың бір түрі деп есептеді.