Кіріспе
Еврипидтің ежелгі грек трагедиясы "Ион" – Еврипидтің б.з.д. 414-412 жылдар аралығында жазылған ежелгі грек пьесасы. Ол Аполлон ғибадатханасындағы жас және адал қызметші, жетім Ионның өзінің тегін кездейсоқ жағдайда ашуын баяндайды. Оқиға дамыған сайын, бұл пьеса Ионның анасы Креусаның да күшті тарихы болып табылады. Ол өзінің өмірін өз бағынысына алуға тырысады, бұрын құдайдың қолынан ауыр зорлық көрген, ал ол (немесе кез келген адам) одан жоғары тұра алмайды. Еврипидтің осы мифті қайта баяндауы грек трагедияларындағы маңызды қадам болып табылады: классикалық Афинаның басқа пьесаларында адамдар көбінесе Тағдырдың немесе құдайлардың келтірген апаттарына қарсы ашуланып шағымданатын болса, осы пьесада Креуса мен Ион құдайлардың адамдардың тағдырын басқаруға құқығы бар ма деп сұрақ қояды. Дегенмен, Еврипид соңында адам ойлауының осы радикалды дамуынан бір қадам артқа шегінеді.
Ion ('/aɪ//ɒ//n/; Ἴων, Iōn) is an ancient Greek play by Euripides, thought to have been written between 414 and 412 BC. It follows the orphan Ion, a young and willing servant in Apollo's temple, as he inadvertently discovers his biological origins. As it unfolds the play is also the powerful story of his mother, Creusa, as she strives to guide her own life after having experienced terrible abuse at the hands of a god who is beyond her power (or that of any mortal). Euripides' retelling of this myth is a radical step forward among the Greek tragedies: while in other plays of classical Athens individuals often rail against the disasters that the Fates or the gods have caused to befall them, in this powerful play both Creusa and Ion actually challenge whether the gods have any right to govern the destinies of human beings. In the end, however, Euripides takes a step back from this precipitous development in human thought.
Өмірбаян
Крейза, Эрехфейдің қызы, Афинаның абыройлы тумасы және патшаның қызы болған. Аполлон құдайы оны үңгірде зорлады; ол жасырын түрде оның ұлын дүниеге әкелді және ата-анасынан алатын қорқынышты жазадан сескеніп, оны тастап өлтіруге ниеттенді, себебі ол некеден тыс бала туғандықтан жазаланады деп қорықты. Өмір бойы осы құпияны тек өзі ғана сақтады. Көп жылдар өткен соң, бала туу жасынан қалғанда және күйеуі Ксутпен, тессалиялық және Эольдың ұлымен балалы бола алмағандықтан, олар Дельфиге оракулдардан болашақта балалары бола ма деген белгі іздеу үшін сапар шекті.
Әңгіме
Дельфидегі Аполлон ғибадатханасының сыртында Гермес Аполлонның Еректейдің қызы Крейзаны Акропол астындағы Ұзын тастардағы үңгірде зорлағанын еске алады. Аполлон өзінің жүктілігін әкесіне жасырып, Крейза жасырын түрде бала туып, оны жабайы аңдар жалмап кетуі мүмкін деп күтіп, оны қорғауға арналған кейбір қасиетті әшекейлермен бірге себетте қалдырды. Алайда, ол оны іздеп қайтып келгенде, ол жоғалып кеткен, өйткені Аполлон Герместі баласын Дельфиге әкелуге жіберген, ол жерде ол ғибадатханада қызмет етуші болып өскен. Крейзаның әйелі - шетелдік Ксут, Зевстің ұлы Эольдың ұлы. Ксут афиналықтарға халкидтерге қарсы соғыста көмек көрсетіп, Крейзаны жеңді. Ксус пен Крейза Дельфиге балалы болуды сұрап келді. Гермес Аполлонның жақында Ион деп аталатын баланы Ксутусқа беремін деп айтады, ол оны Афинаға апарып, анасы танып алады. Ертеңіне Іон үй шаруасына кіріп кетеді. Ион лаврдің қоқысымен ғибадатхананың баспалдақтарын сүртіп жатқанда, ол өзіне әке сияқты болған құдайды мадақтайды. Оның арманына құстар кедергі келтіреді, ол қасиетті ғибадатхананы таза ұстау үшін жебелерімен қуып жібереді, бірақ өкінішпен емес, өйткені ол оларды құдайлармен байланысты деп санайды. Афиналық қыздардан тұратын хор ғибадатханаға келіп, ежелгі аңыздарды бейнелейтін тас мүсіндерге таңғалады. Олар өздерін афиналық билеушілердің қызметшілері ретінде таныстырып, көп ұзамай-ақ ғибадатхананың есігіне келген әйелін байқайды. Крейза Ионға Эректейдің қызы ретінде таныстырады. Ион оның отбасы туралы ескі аңыздармен таныс болғандықтан, таңғалады. Ионның Ұзақ Тастарды кездейсоқ атауы Крюзаны қорқытады, бірақ ол өзінің өткенін ештеңе айтпайды. Ол оған шетелдік Кхутпен некеде болғанын айтады, ол оны афиналықтарға шайқаста көмектескені үшін сыйлық ретінде жеңіп алды. Олар балалы болу туралы сұрауға келді. Ионда өзін Аполлонның жесірі тәрбиелеген жетім құл ретінде таныстырады. Крюза өзінің анасын іздеуге тырысқанын сұрағанда, ол оның белгісі жоқ екенін айтады. Анасының ойларына әсер еткен Крейза Ионға күйеуінен бұрын оракулдан "досы" атынан сұраныс алу үшін келгенін айтады, ол Аполлоннан бала тапқан, бірақ оны тастап кеткен. Ол досының баласы тірі ме, жоқ па, соны сұрап келдім дейді. Ол қазір сіздің жасыңызда болар еді, дейді. Ион оны тергеуді тоқтатуды ескертіп, ешкім құдайды өз ғибадатханасында мұндай іс-әрекет жасады деп айыптауға батылы бармайды дейді. Ксустың жақындап келе жатқанын көріп, Крейза Ионнан олардың әңгімесі туралы ештеңе айтпауын сұрайды. Ксюс келіп, оракулдан жақсы хабар алатынына сенімді екенін білдіреді. Ол Крейзаны лавр бұтақтарымен сыртқы құрбандық үстелдерін айналып өту үшін жібереді және киелі орынға кіреді. Екеуі де кеткеннен кейін, Ион құдайлар қалайша өлімге ұшырағандарды жазалай алады деп сұрайды. Ол үй шаруасын аяқтап, үйге кетер алдында, ашуланып, құдайларға тек мүмкіндігінше адам әйелдерімен жақындаспауды кеңес береді. Ксус ішке кіргенде, Крейзаның қызметшілері Афина мен Артемидаға дұға етеді, олар құнарлылық пен бала өсірудің қуанышын еске алады. Олар Кекроп пен Аглавростың қыздары туралы әңгімені еске түсіріп, құдайлар өлі адамдардан туған балалардың тағдыры жаман болады деген тұжырымға келеді. Ион Ксутус ішкі киелі үйден шыққанда қайта оралады. Ол жігітті "балаларым" деп атап, құшақтап, құшақтап алады. Ион сақ болып, бір кезде тіпті садағын тартады. Ксют оның ғибадатханадан шыққан кезде бірінші кездесетін адамның өз ұлы болатынын айтқан. Ион анасының кім екенін сұрағанда, Ксют оның Бакик фестивалінде танысқан адам болуы мүмкін екенін айтады. Ион Ксутусты әкесі ретінде қабылдайды, бірақ ол кездестіруге асыққан анасын ойлайды. Крюзаның қызметшілері олардың қожайынның бақытты болуын тілейді. Ксут Ионы өзімен бірге Афинаға қайтуға шақырады, бірақ жас жігіт "импорттық әкедің жетім баласы" рөлін атқаруға қарсы. Ол патшалардың бақытын ішкі қорқыныш пен күдіктілікпен жасырынған сыртқы өркендеумен салыстырады. Ол ғибадатханада қызмет етуді қалайтынын айтқанда, Ксюс әңгімені үзіп: "Бұл жеткілікті. Бақытты болуға үйрен". Ион онымен бірге қонақ ретінде келеді. Уақыт келгенде, ол Ионды өзінің мұрагері етіп тағайындайды. Ол құрбандық шалуға бара жатқанда, балаға Ион деген ат қояды, өйткені ол онымен "шығып келе жатқанда" кездеседі. Ол хорға болған оқиға туралы ешкімге ештеңе айтпауды бұйырады. Ион Афинаға баруға келіседі, бірақ ол өзінің таныс емес анасымен кездесуді аңсайды және оны жақсы қабыл�...
Қабылдау
Ион Эврипидтің ең қадірленген пьесаларының бірі болмаса да, кейбір сыншылар оның грек трагедиясы тұрғысынан ерекшелігін, ал құдайдың іс-қимылдары мен адам өміріндегі рөлін тікелей сұраққа салуын оны одан да радикалды етеді деп санайды. "The Classical Quarterly" журналында Спенсер Коул басқа бір ғалымның пьесаның "Эврипидтегі басқа ешбір пьесада кездеспейтін деңгейде өзіне-өзі сілтеме жасайтыны" туралы пікірін қолдады және "Ион" трагедия авторының жаңаруға ұмтылысы ең анық көрінетін туынды екенін жазды.