Көне Италиялық халықтар: Лукандықтар – Оскан тілінде сөйлеген ежелгі тайпа. Тарихы, тілі, географиясы және қазіргі Базиликата аймағымен байланысы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көне итальян халқы
Ancient Italic population
Лукандар (Лукани) – қазіргі Италияның оңтүстігіндегі Луканияда қоныстанған итальян тайпасы. Олар оск тілінде сөйлеген, ол итальян тілдері тобына жатады. Бүгінде Базиликата аймағының тұрғындары әлі де лукани деп аталады, сондай-ақ олардың диалектісі де лукани диалектісі деп танылады.
The Lucanians (Lucani) were an Italic tribe living in Lucania, in what is now southern Italy, who spoke an Oscan language, a member of the Italic languages. Today, the inhabitants of the Basilicata region are still called Lucani, and so is their dialect.
Тіл және жазу
Луканилер, көршілері Самниттер сияқты, б.з.б. V ғасырда Оскилерді бойына сіңірген, Умбрия Оскан тілінің бір түрін сөйледі. Бұл аймақта б.з.б. 4-ші немесе 3-ші ғасырдан сақталған сирек Оскан жазулары мен монеталары грек әліпбиін пайдаланады.
The Lucani spoke a variety of the Umbrian Oscan language, like their neighbours, the Samnites, who had absorbed the Osci in the 5th century BC. The few Oscan inscriptions and coins in the area that survive from the 4th or 3rd century BC use the Greek alphabet.
Тарих
Б.з.д. V ғасырдың ортасында лукандар Оенотрияға оңтүстікке қарай қоныс аударып, гректерге Оенотриялықтар, Хонес және Лаутерной деп белгілі болған жергілікті тайпаларды таулы аймақтарға ығыстырды. Лукандар грек колониясы Тарас/Тарантуммен және 334 ж.б.з.д. Тарантумдықтардың шақыруымен келген Эпир патшасы Александрмен соғысқа түсті. 331 ж.б.з.д. луканиялық сатқындар Эпирдің Александрын өлтірді. 298 ж.б.з.д. олар Риммен одақтасты, ал римдік ықпал Венеция (291 ж.б.з.д.), Паэстум (грек Посидониясы, 273 ж.б.з.д. қайта құрылды) және, ең бастысы, римдік Тарантум (272 ж.б.з.д. қайта құрылды) колониялары арқылы кеңейтілді. Бірақ, кейіннен лукандар Римнің түбітке дейін соғысқан соғыстарында жеңілген тарапты таңдап, қиындықтарға ұшырады. Самнит соғыстары кезінде олар кейде Риммен одақтасып, көбінесе жаулыққа түсті. Лукандар мен Бруттиандар 282 ж.б.з.д. Тюрийді қоршады, ал оған көмекке келген Гай Фабриций Лускиннің әскері оларды жеңді. 281 ж.б.з.д. Пирр Эпирден Италияға келгенде, олар оның жағына бірінші болып шықты, ал ол кенеттен кеткен соң он жылдық науқанда (272 ж.б.з.д.) бағындырылды. Дұшмандық сезім күшті болды, олар Екінші Пуникалық соғыста (216 ж.б.з.д.) Ганнибалдың ісіне қолдау көрсетті, ал Лукания бірнеше науқандар кезінде екі армия тарапынан қиратылды. Аймақ осы апаттардан ешқашан толыққанды қалпына келмеді және Рим үкіметі тұсында құлдырап, 91-88 ж.б.з.д. Римге қарсы Самниттермен бірге қатысқан Әлеуметтік соғыс оған соңғы соққы берді. Страбонның заманында (б.з.д. 63 – 24 ж.ж.) жағалаудағы грек қалалары маңызсыз болып қалды, ал халық санының азаюы мен егіс шаруашылығының тоқырауына байланысты, безгек күшейе бастады. Ішкі аймақтағы шағын қалалардың маңызы болмады. Провинцияның көп бөлігі жайылымдық жерлерге айналды, ал таулар жабайы шошқалар, аюлар мен қасқырларға толы орманмен жабылған.
Around the middle of the 5th century BC, the Lucani moved south into Oenotria, driving the indigenous tribes, known to the Greeks as Oenotrians, Chones, and Lauternoi, into the mountainous interior. The Lucanians were engaged in hostilities with the Greek colony of Taras/Tarentum and with Alexander, king of Epirus who was called in by the Tarentine people to their assistance in 334 BC. In 331, treacherous Lucanian exiles killed Alexander of Epirus. In 298 they made alliance with Rome, and Roman influence was extended by the colonies of Venusia (291), Paestum (Greek Posidonia, refounded in 273), and above all Roman Tarentum (refounded in 272). Subsequently, however, the Lucanians suffered by choosing the losing side in the various wars on the peninsula in which Rome took part. During the Samnite wars they were sometimes in alliance with Rome but more frequently engaged in hostilities. The Lucanians and Bruttians laid siege to Thurii in 282 BC and a Roman army sent to its relief under Gaius Fabricius Luscinus defeated them. When Pyrrhus of Epirus landed in Italy in 281, they were among the first to declare in his favour and after his abrupt departure they were reduced to subjection in a ten year campaign (272). Enmity continued to run deep; they espoused the cause of Hannibal during the Second Punic War (216), and Lucania was ravaged by both armies during several campaigns. The region never recovered from these disasters and under the Roman government fell into decay to which the Social War, in which the Lucanians took part with the Samnites against Rome (91 88 BC), gave the finishing stroke. In the time of Strabo (63 BC – 24 AD) the Greek cities on the coast had fallen into insignificance and, owing to the decrease of population and cultivation, malaria began to obtain the upper hand. The few towns of the interior were of no importance. A large part of the province was given up to pasture, and the mountains were covered with forests, which abounded in wild boars, bears and wolves.
Өнер
Лукания өнері негізінен Луканиялық ваза суреттері мен қабірлердегі суреттерде сақталған. Элита бұларды, этрусктіктер сияқты, бірақ римдік және грек көршілерінен өзгеше, көптеп тапсырыс берген. Паэстум мұражайында осы өнердің көрнекті экспонаттары бар. Көптеген суреттерде жылқылар, көбінесе жарысқан жылқылар бейнеленген. Вазаға сурет салу шамамен б.з.д. 420 жылдан б.з.д. 335 жылға дейін дамыды, және өркендеген кезеңінде вазалар бүкіл Апулияға экспортталды. Суретшілердің кейбіреулеріне есімдер берілген, олар грек эмигранттары болған, немесе Грецияда, әсіресе Афинада, стильдеріне сәйкес білім алған.
Lucanian art mainly survives in Lucanian vase painting and paintings from tombs, which the elite commissioned in rather large numbers, like the Etruscans but unlike their Roman and Greek neighbours. There is a good display in the museum at Paestum. A high proportion feature horses, often racing. Vase painting was practiced between about 420 BC and 335 BC, and at its height vases were exported to all Apulia. The painters, some of whom have been assigned notnames, were probably Greek emigres, or trained in Greece probably Athens to judge by their styles.