Кіріспе
Тоби Эстерхазе – Джон ле Карре романдарының көркем кейіпкері. Ол Джордж Смайлиді бейнелейтін Джон ле Карренің бірнеше тыңшы романында, соның ішінде «Тинкер Тайлор Солдиер Шпион», «Ардақты мектеп оқушысы», «Смайлидің халқы» және «Сырлы қажы» романдарында кездеседі. Эстерхазе Ле Карренің «Спиондар мұрасы» романында эпизодтық рөлде пайда болады. Эстерхазе – «Цирк» ұйымының барлау офицері, МИ-6 ұйымының ле Карре жасаған көркемдік бейнесі. Ол «Лампалар» бөлімінің басшысы, «Цирк» ұйымында бақылау және тыңдау ісіне жауапты. Венгр тегі бойынша, Эстерхазе – британдық джентльмен болуға талпынған ағылшын сүйгіш. Ол «Цирк» ұйымындағы жақсы мінез-құлық танытпайтын адам, көбінесе моральдық тұрғыдан күмәнді немесе тікелей қылмыстық жоспарларға қатысады, бірақ жоғары лауазымдағы басшылары оның жоғары кәсібилігі мен қызметке деген адалдығына байланысты оған көз жұмады. Бастапқыда Смайлидің қарсыласы болған Эстерхазе, Смайлидің бюрократиялық қарсыласы Перси Аллелинге адалдығынан кейін, ақырында адалдығын өзгертті және Смайлидің сенімді серіктерінің біріне айналып, бірнеше маңызды барлау операцияларында оған көмектеседі.
Toby Esterhase is a fictional character who appears in several of John le Carré's spy novels that feature George Smiley, including Tinker Tailor Soldier Spy, The Honourable Schoolboy, Smiley's People, and The Secret Pilgrim. Esterhase also makes a cameo appearance in Le Carré's A Legacy of Spies. Esterhase is an intelligence officer in The Circus, le Carre's fictionalized version of MI6. He is the head of the Lamplighters, the section of The Circus responsible for surveillance and wiretapping. Hungarian by birth, Esterhase is an Anglophile with pretensions of being a British gentleman. He is the Circus' resident ne'er do well, often involving himself in either morally questionable or outright criminal plots, although his superiors look the other way due to his high level of competence and loyalty to the service. Initially something of an antagonist to Smiley, due to his loyalty to Smiley's bureaucratic nemesis Percy Alleline, Esterhase ultimately switches allegiances and becomes one of Smiley's top lieutenants, aiding him in a number of high profile intelligence missions.
Кейіпкер
Эстерхазе ерекше бойшақ; әріптесі Конни Сакс оны "Тинни Тобе" деп атайды, ал "Цирк" ішінде шашының ұқыпты күтілген ақ түсі үшін "Аққу" деп біледі, ол ұйықтағанда оны тормен жабады. Билл Хейдон оған "Біздің көлеңкелі сыртқы істер министрі" деген лақап ат берген. Эстерхазе көптеген ерекшеліктерімен танымал, соның ішінде "ер адам моделі сияқты киіну", киімдерін кір жуу орнына өзі жуу, ешқашан күлімдемеу және барлық әріптестеріне Рождествоға алкоголь бөтелкаларын жіберу. Оның сөйлеу әдебі ерекше, ол өте дұрыс ағылшын тілі мен ерекше синтаксис арасында ауытқиды. Эстерхаздың бұрынғы тыңшы әріптесі Питер Гийлам оның көп тілді екенін айтады, "Тоби ешбір тілді жетік білмесе де, барлығын білетін" дейді. Бірақ "Құпия саяхатшы" романында ол шетелдік әріптестерімен мажар тілінде еркін сөйлейтіні байқалады, сол кезде баяндаушы Нед оның басқа тілдерде сөйлегеннен гөрі көбірек жан-жақты және көркем екенін атап өтеді. Гийлам сондай-ақ Эстерхазе қорқынышқа бейім емес екенін айтады, ол қашып бара жатқанда қонақ үй қызметкерлеріне сыйлық беруді тоқтатқан оқиғаны еске түсіреді. "Шпион, тікпақ, сарбаз, тыңшы" оқиғалары кезінде Эстерхаздың Вестминстерде ұлы және медицина институтында қызы бар. Ол үйленген, бірақ әйелдерге құмар ретінде танымал. Оның әйелі туралы немесе некесінің жағдайы туралы ешқандай ақпарат жоқ. Оның ерекше мінез-құлқына қарамастан, Эстерхазе өзін құнды тыңшы және өз жұмысында өте білікті екенін дәлелдейді; кейіпкерлер жиі оның эксцентриктігінен ыңғайсыздық сезінеді және оны өз жақтарына алғаны үшін қуанышпен аралықта болады. Ол сонымен қатар, Смайлиге деген шынайы сүйіспеншілігіне байланысты, кейде кәсіби тұрғыдан қақтығысқа түсіп, Англияға жалпы және әсіресе "Циркке" деген берік адалдығына байланысты, айналасындағыларға өзін жақсы көреді. Эстерхазе "Ламплайтерлердің" басшысы, "Цирктің" қадағалау, сымдау және қауіпсіз үйлерді ұстау бөлімі. Эстерхазе үй шаруасындағы әйелдерді, босқындарды және ешкім тыңшылық жұмысына күдікпен қарамайтын басқа да адамдарды жалдап, оларды тиімді, тығыз байланысты бірлікке айналдырды, ол олар үшін бір түрлі отбасы сияқты болды. Ол "Ламплайтерлерді" кір жуу бөлмесінің артқы жағындағы кеңседен басқарады, ол олардың операциялық базасының жасырын жері ретінде қызмет етеді. Эстерхазенің теңдестерінің нағыз ағылшын джентльмені ретінде қабылдануы, Перси Аллелиннің Тобиді "Цирк" басшысы Контролге қарсы төңкеріс жасауға итермелеу үшін пайдаланған әлсіздігі ынталандырады. Смайли кейіннен Эстерхазеге одақтарды ауыстыруға және оған Аллелинді алдамшы ретінде ашуға көмектесуге сендіру үшін қабылдануға деген осындай қалауды қолданады. Эстерхазе сондай-ақ, шағын қылмыстық кәсіпорындар арқылы қосымша ақша табуға бейім, олар жалған өнерді сатуға арналған. Айналасындағылар оның тыңшы ретінде біліктілігі мен құндылығына қарап, басқа жаққа қарайды.
Тарих
Джордж Смайли Эстерхазе (Eszterházy — венгр тілінде немесе Esterházy — неміс тілінде), венгрді Венада екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, ол өзінің қайтыс болған ағасы музейдің құламасында тұратын аш студент болған кезде жұмысқа алды. (Эстерхазы — тарихи тұрғыдан маңызды венгр әулеті; Тоби Эстерхазе сол әулеттің мүшесі болған немесе солай екенін көрсеткен, бірақ бұл туралы ешқашан нақты айтылмаған). Ол Питер Гилламмен бірге шетелдегі тапсырмаларға жіберілді, олардың табысы әртүрлі болды, соның ішінде Бернде (Швейцария) болған кезде жергілікті полиция оларды бүлікшілдік қызметтерге күдікпен қарады және елден қашуға мәжбүр болды. Кейін ол 1973 жылға дейін Ламплайтер бөлімінің басшысы болды. «Цирк» ауырып жатқан «Контроль» басшысы мен оның қарсыласы Перси Аллелиннің жақтастары арасында екіге бөлінгенде, Эстерхазе амбициясының ықпалымен Аллелинге жақындады, «Контрольдің» жақтасы болған Смайлиге деген бұрынғы адалдығын ұмытты. Смайлидің «Контрольдің» мансабын құтқару және «Цирктің» бақылауын сақтау әрекеті кезінде Эстерхазе Смайлидің бұрынғы достығын еске алып, бірінші болып оған жүгінді; Эстерхазе қарсылық білдірді, «Контрольдің» жас қызметкерлерге қатысты жамандыққа жол беру әдетіне сілтеме жасады. «Контроль» қызметтен алынып, Аллелин «Цирктің» жаңа басшысы болып тағайындалғаннан кейін Эстерхазе Билл Хейдон мен Рой Блэндпен бірге «сыйлық шеңберінің» құрамына кірді — кеңестік барлау операциясы «Солқын» кодымен белгіленген тыңшылардың элиталық тобы, ол құпия тыңшы «Мерлиннен» ақпарат алды. Эстерхазе — «Контрольдің» кеңес тыңшысы болуы мүмкін деген күдік тудырған бес жоғары лауазымды офицердің бірі. «Контрольдің» қайтысынан кейін Эстерхазе жаңа Аллелин режимін қабылдады және өзінің Ламплайтерлерін «Солқын» операциясына толыққанды қызмет етуге мүмкіндік берді, ол шын мәнінде кеңес шпионы Карла ұйымдастырған дезинформациялық науқаннан басқа ештеңе емес. Эстерхазенің рөлі — кеңестік өкілдермен кездескенде, олардың тыңшысы екенін көрсету. Олар оның тыңшы емес екенін біледі, бірақ оның көрсеткені Аллелин, Блэнд және Эстерхазе өзіне жапсырма жасайды, соның арқасында Хейдон мен оның кеңес бақылаушылары арасындағы курьер рөлін орындай алады. Сабырлы тергеуден кейін Смайли Эстерхаземен жеке кездесуге шешім қабылдайды, ол Питер Гилламның алдауымен қауіпсіз үйге шақырылған кездесуде болады. Өзін алдап соққандарын және Смайлидің Уайтхоллдың ресми қолдауына ие екенін түсінгеннен кейін Эстерхазе Смайлиге нағыз тыңшы Билл Хейдонды ұстауға көмектеседі. Хейдонның ашылуынан кейін Эстерхазе және «сыйлық шеңберінің» қалған бөлігі ұятқа түседі. «Құрметті мектеп оқушысы» кітабында Эстерхазе, Аллелин мен Блэндтен айырмашылығы, «Циркте» қарапайым бақылаушы агент ретінде, кішірейтілген рөлде қызмет ете алғанын көрсетеді, Смайлидің жоғары лауазымды лейтенанттарына куәгерлермен және көздермен сөйлескенде жаздырып беруге ертіп жүреді. «Смайлидің адамдары» кітабында ол «Цирктен» кетіп, Лондонда екінші деңгейдегі өнер галереясын ашады, оның тауарлары күмәнді. Ескі «Цирк» агенты Владимир оған жеке операцияға көмектесуді сұрайды, бірақ Эстерхазе бас тартады. Владимир кейіннен өлтірілсе, Эстерхазе Смайлиге кездесулерін біршама ұятпен баяндайды. Владимирдің өлімі Смайлиді Карланы ұстаудың мүмкін болатын жолына жеткізеді, ол Эстерхазені Берндегі тыңдау операциясы үшін, Карланың агенттерінің бірін ұстап, сұраққа алу үшін жалдайды. Эстерхазе Смайлидің далалық қолбасшысы болып қызмет етеді, Ламплайтерлерді қайтадан іске қосып, кеңес тыңшысын іздеп, тергеп, ақырында ұстайды — Смайлидің театрлық аналогиясын қолдану үшін, Смайли шоу жазады, ал Эстерхазе оны өндіреді — ол бұл жұмысты керемет атқарады. Ол сондай-ақ Карла батысқа кетіп, өзін «Цирктің» күзетіне тапсырған кезде Смайлимен бірге Берлинде болады. Эстерхазе — «Құпия саяхатшы» атты қысқа әңгімелер жинағындағы шағын кейіпкер, кітаптың баяндаушысы Нед оған кейде сілтеме жасайды. Кітапта «Құрметті мектеп оқушысы» мен «Смайлидің адамдары» сериалдарынан кейін ол «Цирктің» Венадағы кеңсесінің басшысы болғаны айтылған. Эстерхазе — мюнхендік шарлатаннан құтылу үшін жасалған виньеттаның басты кейіпкерлерінің бірі — Мюнхенде тұратын елден қуылған венгр профессоры, ол британдықтарға құнды емес ақпарат береді — ол ЦРУ-ны батыл антикоммунистік батыр екеніне сендіреді. Нед оқиғаға ашуланса да, Смайли оны қызық деп қарайды. Эстерхазе романның соңында қайта пайда болады, ол Смайлидің сөйлеген сөзіне қатысады, көпшілік арасынан әсем смокингпен көзге түседі. Эстерхазе «Шпиондар мұрасы» кітабында қысқа эпизодта, Перси Аллелин мен Рой Блэндпен бірге, Хитроу әуежайындағы далалық экспедициялық кеңседе өткен флэшбэк кезінде Питер Гилламмен кездеседі; Тобидің қазіргі уақытта тірі ме екені белгісіз.
Шабыт
Адам Сисманның сөзінше, Эстерхазе кейіпкерінің бір бөлігі венгр эмигранты және кітап баспашысы Андре Дойчтан шабыттанды: Дэвид [яғни Ле Карр] «Тинкер, Тайлер, Солдат, Шпион» романын жазғанда, Тоби Эстерхазе кейіпкерін жасауда Дойчтан үлгі алды, ол түпнұсқасындай ағылшын тілінің өзгеше нұсқасында сөйлейтін еді.
Басқа медиада
Бернард Хептон Эстерхаз рөлін Би-би-сидің "Тинкер Тайлор Солдатты Шпион" және "Смайлидің халқы" теледрамаларында ойнады. Алғашқысында Хептон Эстерхазды британ тілінің стандартты акцентімен сөйлейтіндей етіп сомдады, бірақ "Смайлидің халқында" бұл рөл үшін Шығыс Еуропалық акцентіне қайта оралды. Чарльз Кей Би-би-си радио драмаларында – "Тинкер Тайлор Солдаттың Шпионы" және "Смайлидің халқы" – Эстерхаз рөлін ойнады. Дэвид Денчик 2011 жылғы "Тинкер Тайлор Солдат Шпион" фильмінде Эстерхаз рөлінде ойнады. Денчиктың Эстерхазының акценті көзге түспесе де, Шығыс Еуропалық екенін анықтау қиын. Фильмде Эстерхаздың өмірінен алынған кейбір мәліметтер сәл өзгертілді: Эстерхазды Венада алғашқы болып Control жұмысқа алды, Смайли емес. Смайли Эстерхазды "Сыртқылық операциясы" туралы сұраққа жауап беруге шақырғанда, ол Эстерхазды жұмысқа алған кезде "іздеуде болған адам" екенін және Эстерхаз әлі де қашқын екенін айтады. Эстерхаз неге және кімнің іздеуінде екені нақты айтылмаса да, оның қашқын статусының себебі оның "соғыс тәжірибесімен" байланысты болуы мүмкін, Смайли оның "жақтарды ауыстырып, кез келгенге қызмет ету қабілетімен" аман қалғанын құпия түрде мәлімдейді.