Кіріспе

"The Retreat", немесе кеңінен танымал Йорк Ретриті, – Англияда психикалық денсаулыққа мұқтаж адамдарды емдеуге арналған орын. Йорк қаласындағы Ламел Хиллде орналасқан, ол коммерциялық емес қайырымдылық ұйымы ретінде жұмыс істейді. 1796 жылы ашылған, ол әлемдегі психикалық денсаулық мәселелерімен айналысатын емдеу орындары үшін үлгі болған, "адамгершілік ем" деп аталатын жаңа тәсілді дамытуымен танымал. Уильям Тук құрған бұл мекеме бастапқыда тек квакерлерге арналған, бірақ уақыт өте келе барлығына есігін ашты. Ол АҚШ-тың Браттлборо Ретриті, Хартфорд Ретриті және Friends ауруханасы сияқты басқа да прогрессивті мекемелерге үлгі болды. Қазіргі таңдағы "The Retreat" ертедегі "адамгершілік емдеудің" мәнін сақтап, оның қағидаларын заманауи медициналық ортаға бейімдеуге тырысады.

Өмірбаян

Йорк ретриті ағылшын квакерлер қауымдастығынан сол дәуірдегі басқа психиатриялық орындарында кең таралған қатал және адамдықтан безген қарауға қарсы реакция ретінде, сонымен қатар квакерлердің емдік сенімдерінің үлгісі ретінде пайда болды. Сол кездегі басым сенім бойынша, ақыл-есінен айырылғандар – жабайы жануарлар еді. Ұсынылатын медициналық тәжірибелерге әлсірететін тазалау шаралары, қырыққан күйдірулер, ұзақ мерзімге бұғаулармен шектеу және суық ваннаға күрт салу кіретін еді – мұның бәрі қорқыныш, үрей және қатыгездік аясында жүзеге асырылды. Бірақ квакерлер адамның адамгершілігі мен ішкі нұры ешқашан сөнбейді деп сенді. 1790 жылы квакер Ханна Миллс Йорк психиатриялық орталығына түскеннен кейін бірнеше аптадан соң қайтыс болды, бұл оқиғаға түрткіс болды. Бұл жағдай Ханнаның өліміне байланысты бірнеше алаңдаушылықтар тудырды. Сондықтан Уильям Тук адамдардың тең құқықта қаралуы тиіс орын ретінде Ретрит туралы ойлана бастады. Дегенмен, жағдайды зерттеу үшін кейіннен барған квакерлер науқастардың жануарлардан да жаман күтімде екенін анықтады.

Басталуы

Квакер Уильям Тук әскери қызметке алынып, жаңа типтегі бейімдеу ортасын әзірлеу жобасын басқарды. Оның отбасы шай және кофе саудасымен айналысты. Ол квакерлерге, жеке таныстарына және дәрігерлерге қаржы жинау үшін үндеді. "Ретрит" 1796 жылы Йорк қаласының шетіндегі ауылдық жерде ашылды. Оған шамамен 30 адам қабылдау жоспарланған, бірақ бастапқыда үш адаммен, кейін сегіз адаммен басталды. Сол кездегі психиатриялық мекемелерден өзгеше, мұнда тізбектер мен кісендер болған жоқ, сондай-ақ дене жазасы да тыйым салынды. Емдеу жеке назар және қайырымдылыққа негізделді, тұрғындардың өздеріне деген құрметін және өзін-өзі бақылауын қалпына келтірді. Кәсіби терапияның алғашқы мысалы енгізілді, оған жағымды және тыныш ортада серуендеу және шаруа жұмыстары кірді. Тұрғындардың мейірімділік, ұстамдылық, тәртіп және сенімге негізделген, үлкен отбасы сияқты бірлестікте сезінуіне мүмкіндік беретін әлеуметтік орта құрылды. Діни элементтер де болды, оның ішінде дұға да. Пациенттер өзін-өзі шектеу және моральдық күш арқылы дұрыс әлеуметтік мінез-құлықты қайта қалыптастыра алатын потенциалды саналы адамдар ретінде қарастырылды. Оларға өз киімдерін киюге рұқсат берілді және қолөнермен айналысуға, жазуға және кітап оқуға ынталандырылды. Оларға "Ретриттің" аулалары мен бақшаларында, түрлі шағын үй жануарларымен толықтырылған жерде еркін жүруге рұқсат етілді.

Құрылысы

Тындыру шаралары аздап қолданылды. Мекеменің жобасы пациенттерді жынысына қарай бөлек жатақ бөлмелеріне, олардың емделу ерекшеліктерін ескере отырып, орналастыруды көздеді. Формалды медициналық араласу аз болды, ал дәріханашы Томас Фаулер дәрігерлік қызмет атқарды. Ол стандартты медициналық емдерді "толық сынақтан" өткізді, бірақ оларды сәтсіздік деп санап, тартыншақты және "батыл" түрде тоқтатты. Фаулер "Ретриттің" алғашқы бастығы Джордж Джепсонмен жұмыс істеді, екеуі де әдеттегі қорқыту тактикасының пациенттердің жағдайын нашарлататынын, ал пациенттердің қорқынышын басу оларға көмектесетініне біртіндеп келді. Джепсонның медициналық білімі шектеулі болғанына қарамастан, ол авторитетті, бірақ шыдамды, назарлы, байқампаз, мейірімді және жаңа идеяларға ашық болды. Ол талантты квакер медбикесі Кэтрин Алленмен бірге келді, және екеуі 1806 жылы үйленді, осылайша "Ретритті" бірлесіп басқарды. Осылайша, Сэмюэл Тук француз тілінен қарыз алған "моральдық ем" терминін танымал етті, бұл термин Францияда Пуссен мен Пинельдің жұмысын сипаттау үшін қолданылды (алғашқы француз тілінде "morale" эмоциялар мен өзіне сенімділік, ал емес дұрыс-бұрыс мәселелерін білдірді). "Ретрит" әрбір адамға тән психикалық денсаулық сақтау қызметін ұсынатынын және өзінің бастапқы принциптерін жоғары бағалайтынын мәлімдейді. "Ретритте" жұмыс істеуге немесе ем алуға квакерлермен байланыс міндетті емес, бірақ ол квакерлік миссиясы болып қала береді. Йоркширлік Достар кеңесі сенімгерлер кеңесінің жартысына кандидаттарды ұсынады. Йорк Достар үйінің зираттары аурухана аумағында орналасқан. Аболоционист Джон Кэндлер 1841 жылы Басқарушы болып тағайындалды. Алайда, 1845 жылғы Ақыл-саулық заңы медициналық білімі бар басқарушыны тағайындауды талап етті, және 1846 жылы Джон Турнам тағайындалды. Моральдық терапия біртіндеп дәрі-дәрмектермен, арнайы диетамен және гидротерапиямен алмастырылды. Мекеменің көлемі өсті және бұрынғы жақын қарым-қатынастағы қоғамдық принциптер ұмытылды. Сонымен қатар, ғасыр бойы квакерлердің ықпалы мен квакер пациенттерінің саны азайды. Сондықтан, оның ең жақсы белгілі бастапқы кезеңінен кейін басқару, терапия және пациенттер тобында айқын өзгерістер болды. 1880 және 1884 жылдар аралығында "Ретриттегі" көптеген пациенттер 50 жасқа дейін, үйленбеген және квакер емес болды. Бүгінде көпшілігі шизофрения немесе көңіл-күйдің бұзылуы диагнозына сәйкес келеді деп бағаланған. Көпшілігі қанағаттандырылмағандыққа ұшырады, ең көп тарағаны қуғын-сүргін, ұлылық және кінә сезімі болды, ал үштен бірі діни мазмұнды болды. Пациенттердің үштен бірінен астамы өзіне зиян келтіруге бейім. Дәрі-дәрмекпен емдеу жиі тағайындалды. Пациенттердің үштен бірінен астамы басқа пациенттерге немесе аурухана қызметкерлеріне зорлық-зомбылық көрсеткен. Пациенттердің оннан біріне ауруханада болған кезде күшпен тамақтандыру шаралары қолданылды. Пациенттердің жартысына жуығы қабылдағаннан кейін бір жыл ішінде шығарылды, көңіл-күйінің бұзылуы бар пациенттер үшін шизофренияға қарағанда жақсы болжам болды, бірақ үштен бірі бес жылдан астам уақыт бойы ауруханада қалды. "Ретрит" тарихындағы маңызды тұлғалар ретінде Кэтрин Аллен мен Джордж Джепсонның есімдері аурухананың екі бөлімшесіне берілді. "Ретрит" Туке орталығында аутизм және АДҚҚ қызметін қоса, амбулаториялық психологиялық бағалау, диагностикалық және терапиялық қызметтерді жалғастыруда.

Белгілі тұлғалар

Джозеф Роунтри және Сэмюэл Тук (Уильям Туктің немересі) осы аумақтағы квакерлер зиратында жерленген. Лирик және автор Обри Хопвуд (1863–1917) сол жерде қайтыс болды.