Кіріспе

Сербиялық және венгр мүсіншісі, венгр физигі және саясаткері Ференц Кальмар (1928 – 2013) Воеводинада тұрған. Ол 2013 жылы қайтыс болды.

Өмірбаян

Ференц Кальмар 1928 жылғы 25 мамырда Суботицада (Югославия Корольдігі) дүниеге келді. 1947 жылы мүсін жасаумен айналыса бастады. Алғашқы жеке көрмесін 1956 жылы Суботицада өткізді. Елу жылдан астам көркемдік еңбек еткен ол, зейінді және жаңашыл ой-қиялын ашып көрсеткен ерекше туындылар жасады. Оның жан-жақтылығы түрлі материалдарға – керамика, металл, ағаш – деген қызығушылығында және ортаны жиі өзгертуінде көрінеді, соңғы кезде сурет пен мүсіннің бірлігінің табиғи, магниттік күшіне бой алдырып, боялған ағаш мүсіндерінде бейнеледі. 2013 жылы Сербияның Суботица қаласындағы шеберханасында қайтыс болды.

Көркемдік стилі

Сегізінші жылдардың басында боялған ағаш Ференц Кальмарды Сербиядағы аутсайдер өнерінің суретшілері қатарына сәтті және тұрақты түрде қосты. Оның Америка Құрама Штаттарына саяхаты (сексенші жылдардың басында), алыс Үндістан мәдениетінің өнеріне, майя өнеріне және египеттік қабір тастарындағы бейнелерге қызығушылық танытқан кезде, оның өмірлік философиясы мен көркемдік көзқарасын өзгертіп жіберді. Ол үнділердің ритуалдық билерін тамашалады, онда қанаттармен, гүлдермен және бирюзамен безендірілген экзотикалық бишілер желмен бірге қозғалған құстар сияқты шалқыды. Өзінің тарихи тұтастығын зерткен, шынайы суретші ретінде, жоғары технологиялардың шапшаңдығы мен түтінінің дәуірінде ол бізге мәңгілік балалық шақтың жоғалған өлшемдерін еске түсірді. Суретші терең және беткі ойыстар арқылы жабық және ашық, өткір және дөңгелек пішіндердің динамикасына қол жеткізді, жарық пен көлеңкенің биін жасады. Ол суреттерін күшті және жарқын түстермен бояды, қызыл мен жасыл, көк пен сары түстерді жиі алмастырды. Түс әрқашан көлемнің дамуына сәйкес келді, әдемі тармақталумен байланысты болсын немесе нәзік стильдегі және тыныш пішіндермен болсын. Мүсіншілік пен кескіндемелік үйлесім суретшінің күрделілігі мен экспрессивтілігін көрсетеді, сонымен қатар табиғи түрде "гүлденген" пішіндер мен дерлік фовистік, жабайы түстермен күшейтілді. Кейде мүсінші Кальмар суретші Кальмарға жол береді! Суретшінің идеясын іске асырудың өзі – суретші мен ағаш өзара араласып, беріліп, тартысып, бірігіп кететін қажетті ритуал. Жануарлар – Кальмардың шығармашылығының негізгі нысандары: құстар, жәндіктер, кесірткелер, қоңыздар, көбелектер. Оның көркемдік кредосы монументальді және жарқын боялған құстарда толыққанды көрініс табады. "Құстар – құдайлардың жаратылысы. Адам олардың әдемілігі мен нәзіктігіне таңғалады. Осы әдемі жандарға ескерткіштер орнату керек, себебі біздің ұрпақ табиғатта бұлбұлдардың әнін естіген соңғы адамдар болуы мүмкін", – деуші еді ол.

Көрмелер мен марапаттар

Оның көптеген мүсіндерінің жинағы Сербияның Ягодина қаласындағы Наив және Маргинальді өнер мұражайында (МНМА) сақталады. Ол бүкіл әлемде көрмелер өткізді және бірнеше рет марапатталды. Ең маңызды наградалары – Форумның Нови-Сад қаласы, Сербиядағы өнер сыйлығы (1993 ж.) және Наив және Маргинальді өнердің XIII халықаралық биенналесінде «Бүкіл көркемдік еңбегі үшін» сыйлығы, МНМА, Ягодина, 2007 ж.