1887 жылғы Итальян-Эфиопия шайқасы: Догали шайқасы

Кіріспе

1887 жылғы Италия мен Эфиопия арасындағы шайқас. Догали шайқасы 1887 жылдың 26 қаңтарында Италия мен Эфиопия арасында, қазіргі Эритреядағы Массава қаласының жанындағы Догалиде болды.

Тарих

1861 жылы Италия біріккеннен кейін, өздерінің үлкен держава мәртебесін бекіту үшін отаршылдық империя құруды қалады. Олардың Эритреяның жағалауын басып алуы Италияның мүдделерін Эфиопия (Абиссиния) мүдделерімен тікелей қақтығысқа түсірді. Италиялықтар Абиссинияға шабуыл жасауға жеткілікті күшті болғандарын сезген кезде Уаа және Зула ауылдарын, сондай-ақ Сахати қаласын басып алды. Император Йоханнес IV-нің басқаруындағы губернатор Рас Алула Энгида сол кезде Асмарадан, өзінің бас штабынан, Басен еліне Дембала провинцияларына шабуыл жасаған дервиштерді жазалау үшін кеткен еді. Италиялықтардың алға жылжуы туралы хабарды естіген соң, ол Асмараға оралып, итальяндық шенеуніктерге олардың Абиссиния, Египет және Ұлыбритания арасындағы келісімді бұзатынын, ал Сахатиге қарай әскерлердің кез келген қозғалысы жаулық әрекет деп есептелетінін және оған сәйкес қарастырылатынын мәлімдеді. Италиялықтар редутты нығайтып, гарнизонды күшейту арқылы жауап берді. 25 қаңтарда Сахатидегі бекіністе 167 итальяндық және 1000 жергілікті әскер орналасқан еді. Рас Алула өз еркімен Сахатиге шабуыл жасады. Оның жүздеген адамы пулемет пен мылтық оғынан қаза тауып, тек төрт итальяндық ғана жарақат алды, бұл Рас Алуланы өз әскерін кері қайтаруға мәжбүр етті. Бірақ, қоршауға алынған итальяндықтарға оқ-дәрі керек болды және олар жабдықтау сұрады. 26 қаңтарда полковник Томассо Де Кристофорис басқаратын шамамен 550 адамнан (көбінесе итальяндықтар, оның ішінде 22 офицер және бірнеше эритреялық аскари) тұратын батальон Сахатидегі итальяндық гарнизонды күшейтуге жіберілді. Рас олардың келіп бара жатқанын тыңшылардан білді. Олар өздері салған бекініске жетіп үлкермей тұрып, Доғалиде оларға шабуыл жасап, толық жеңіске жетті. Италиялықтар заманауи мылтықтармен, пулеметтермен және артиллериямен жақсы қаруланған болса да, олардың саны 14 есе артық болды; олар эфиопиялықтарға қарсы күресіп, бірнеше сағат бойы тұрып берді, бірақ ақырында барлық оқ-дәрілері таусылды. Көбісі қаза тапты, ал сексен жараланған адам эфиопиялықтардың назарынан тыс қашып құтылды. Доғали эфиопиялықтар үшін шағын жеңіс болғанымен, Хаггей Эрлих бұл оқиға итальяндықтарды Йоханнеске қарсылас Шева билеушісі Менеликпен келісіп, императорға бағынбауға шақыруға итермеледі деп жазады. Италиялықтар Доғали шайқасын өш алуға тиіс қорлау деп санады және кек алу үшін Эфиопияға шабуыл жасады. Олар 1887-89 жылдары Эритреяны басып алды, бірақ бірінші итало-эфиопия соғысында қалған эфиопиялық аумақты басып алуға қол жеткізе алмады. 1936 жылы фашистік Италия екінші шабуылды бастады, нәтижесінде Италия жеңіске жетіп, Эфиопияны басып алды, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде азат етілгенге дейін осы жағдайда болды.

The Italians, after their unification in 1861, wanted to establish a colonial empire to cement their great power status. Their occupation of coastal Eritrea brought Italian interests into direct conflict with those of Ethiopia (Abyssinia). As soon as the Italians considered they were strong enough to advance into Abyssinia, they seized the villages of Ua à and Zula along with the town of Sahati, in modern day Eritrea, and erected a small redoubt on the heights commanding the water supply for the caravans. Ras Alula Engida, the governor under Emperor Yohannes IV, had at the time left Asmara, his headquarters, for the Basen country, in order to punish the Dervishes for raiding the Dembala provinces. On hearing the news of the Italian advance, he returned to Asmara and informed the Italian officials that they were violating the treaty between Abyssinia, Egypt, and Britain, and that any further movement of troops toward Sahati – the fortification of which could only be directed against Abyssinia – would be considered a hostile action and be treated accordingly. The Italians responded by strengthening their redoubt and reinforcing their garrison. By 25 January, the fort at Sahati was held by 167 Italians and 1,000 native troops. On his own initiative, Ras Alula attacked Sahati. Hundreds of his men were slaughtered by cannon and rifle fire, while only four Italians were injured, forcing Ras Alula to pull his men back. The besieged Italians, however, needed more ammunition and requested supplies. On 26 January, a battalion of roughly 550 men (mostly Italians, including 22 officers, and a few Eritrean Askari) under Colonel Tommaso De Cristoforis, were sent to reinforce the Italian garrison at Sahati. The ras learned of their departure from spies, and before they could arrive at the fortification they had erected, he attacked them at Dogali and entirely defeated them. Although the Italians were well armed with modern rifles, cannon, and machine guns, they were outnumbered 14 to 1; they fought back against the Ethiopians and held out for hours, but they eventually exhausted all their ammunition. Nearly all were killed, except for eighty wounded men who were able to escape, unnoticed by the Ethiopians. Although Dogali was only a small victory for the Ethiopians, Haggai Erlich notes that this incident encouraged the Italians to plot with Yohanne's rival Menelik, the ruler of Shewa, to encourage his insubordination towards the Emperor. Italians felt that the battle of Dogali was an insult to be avenged, and started to attack Ethiopia for revenge. They were able to occupy Eritrea in 1887–89, although they failed in the occupation of the remaining Ethiopian territory in the First Italo Ethiopian War. In 1936, Fascist Italy launched a second invasion which resulted in the Italian victory and the occupation of Ethiopia, until it was liberated during WW2.

Қазіргі эфиопиялық мерекелер

Бұл шайқас Дерг режимі тұсында тойланды, ал Менгисту Хайле Мариам жүз жылдық мерейтойды зор назарда ұстады, оның ішінде шайқас алаңында қызыл жұлдызбен әшекейленген монумент орнатылды. Эритрея тәуелсіздік алғаннан кейін монумент алынып тасталды. Пол Б. Хензе бір ескертпеде дипломатиялық тұрғыдан былай деп жазды: "1996 жылы шайқас даласынан өткенімде монументтің қалдықтарын таба алмадым". Эрлих одан әрі мәлімет береді: 1989 жылы Эритрея әскерлері аймақты бақылауға алғанда, "Эритрея халықтық азаттық фронтының көрнекті командирі және бұрынғы Сыртқы істер министрі Петрос Соломонның өзі Менгистудің Рас-Алула ескерткішін жарылуға бұйрық берді". Мұның себебі, Алула Иоанн IV-нің Эритрея таулы аймағының бір бөлігіне тағайындаған әкімі болғанымен, жергілікті бихер-тигринья халқына қарсы көптеген қатыгездіктер жасап, келіспеушіліктің тұқымын сепкен болуы мүмкін. Эрлих сияқты сарапшылар, мұны Эритрея тигриньяларының Эфиопиямен қарым-қатынасқа деген көзқарасымен байланыстырады.

Құрметтеулер

Римдегі Термини теміржол вокзалының алдындағы үлкен алаң Догали шайқасында қаза тапқан 500 итальяндық әскердің құрметіне Пьяцца деи Чинкеченто деп аталады. Алаңның жанында сол әскерлерге арналған ескерткіш те орналасқан. Италиялық «Догали» крейсері осы шайқас құрметіне аталған. Эфиопияның Менгисту Хайле Мариам үкіметі 1987 жылғы қаңтарда Догали шайқасының 100 жылдығын еске алу үшін сол жерде ескерткіш тұрғызды. Ескерткіш Эритрея тәуелсіздік соғысы кезінде Эфиопияның Эритреядағы тарихи үстемдігін көрсету мақсатымен салынды. Ескерткіштің үстінде Эфиопия Халықтық Демократиялық Республикасының коммунистік символы – қызыл жұлдыз бейнеленген. 1991 жылы Эритрея тәуелсіздік алғаннан кейін, 1996 жылға қарай ескерткіш жойылып кетті.