Кіріспе

Төрт көл шайқасы – 1858 жылы Вашингтон территориясында (қазіргі Вашингтон және Айдахо штаттары) АҚШ-та болған Кьор-д'Ален соғысының бір шайқасы. Кьор-д'Ален соғысы 1855 жылы басталған Якима соғысының бөлігі болды. Шайқас қазіргі Вашингтон штатындағы Төрт көл аймағына жақын жерде АҚШ армиясының бөлімдері мен Шицу'умш (Coeur d'Alene), Палус, Спокан және Якама жауынгерлерінен құралған үнді тайпаларының одағы арасында өтті.

Өмірбаян

Шицуумш жерлері келісімшарт бойынша қорғалған, ал тайпа олардың аумағына енген кеншілер мен заңсыз ақ қоныс аударушыларға ашуланып, наразылық білдірді. Олар сондай-ақ Форт-Даллес маңында салынып жатқан Муллан жолын АҚШ-тың жерді басып алуының алғы күресі деп қарады. Екі ақ рудникші қаза тапты, ал АҚШ әскері жауап беруге шешім қабылдады. Coeur d'Alene соғысы (ірі Yakima соғысының соңғы бөлігі) 1858 жылдың 17 мамырында Пайн-Крик шайқасымен (қазіргі Розалия, Вашингтон штаты) басталды. Осы шайқаста бритфет подполковник Эдвард Стептоу басқаратын 164 американдық жаяу әскері мен атқыштар колоннасы Кайузе, Шицуумш, Спокан және Якама жауынгерлерінен құралған күштермен жеңіліске ұшырады. Стептоудың жеңілісінен кейін Форт-Даллестің қолбасшысы полковник Джордж Райт 500 әскер, 200 азаматтық малшы және 30 Нимипу (немесе Нез Персе) барлаушысынан тұратын үлкен әскер тобын жақын орналасқан Форт Уолла-Уоллаға, содан кейін солтүстікке қарай Спокан жазығына (қазіргі Спокан, Вашингтон штаты) жетектеді. Райт әскерлері жаңа Спрингфилд 1855 үлгісіндегі мылтықпен қаруланды. Бұл мылтықтың ату қашықтығы Стептоудың ескі қаруларынан 20 есе артық болды. Олардың қарулары (жабдық, садақ, мылтық) американдықтардың қаруларынан бес есе ұзын болды. Райттың жасағында екі гаубица және екі зеңбірек болды.

Шайқас

1858 жылдың 1 қыркүйегінде Райттың әскері таңертең оянғанда, шамамен 3 шақырым (2 миль) қашықтықта, Райттың лагерінен солтүстік-батысқа қарай, шығыстан батысқа қарай созылған қыраттың үстінде көптеген үндістерді көрді. Бұл қырат шығысында Meadow Lake көлімен, батысында Granite Lake/Willow Lake көлдерімен жалғасқан. Жалпы саны шамамен 500 адамды құрайтын үндістер Райттың атты әскерін қыраттың үстінен және одан әрі жазыққа шығарып, олардың жылдам аттары мен жоғары атқа міну шеберлігі арқасында атты әскерді талқандауды жоспарлады. Бұл Райттың жаяу әскерін көмексіз қалдырып, қайта жабдықтау мүмкіндігінен айырып, оңай олжаға айналдырар еді. Камиакин орталықта Палус және Якама тайпаларымен бірге орналасты. Үндістердің сол жағында Камиакиннің жүрегі жақын туысы Куальчан, қосымша Якамалар және Стеллам, Schitsu'umsh тайпасының басшысы, өз тайпасының жауынгерлерімен болды. Оң жақта Спокан тайпасының басшысы Полаткин және оның тайпасының мүшелері тұрды. Райт 30 Niimíipu жауынгерінен тұратын топпен, аға лейтенант Джон Муллан басшылығымен шабуыл жасады. Олар оң жаққа бұрылып, содан кейін қыраттың артына өтіп, үндістерді қыраттан шегінуге мәжбүр етті. Содан кейін Райт жаяу әскерін қыраттың үстінен жіберді. Жаяу әскер қатары үндістердің күшінен тоқтады, олар (бұрынғы Steptoe шайқасынан алған тәжірибелеріне сүйене отырып) өздерін қауіпсіз қашықтықта деп санады. Жаяу әскер атыс ашты, бірнеше үндістерді өлтіріп, көптерін шашыратты. Содан кейін Райттың атты әскері қыраттың сол жағынан айналып өтіп, үндістердің негізгі күшіне шабуыл жасады, олардың көбісін шашыратып, көптерін Райттың оң жағындағы орманға тікелей айдап жіберді. Райттың артиллериясы қыратқа жеткізіліп, ағаштарға оқ жаудырды. Шабуыл сағат 14:00-ге дейін жалғасты. Армиядан ешкім қаза болған жоқ, ал үндістердің жоғалғандары 17-20 адам өлтіріліп, одан да көп адам жараланған. Райттың атты әскері үндістерді қуғанмен, олардың жылдамдығын баяулатқан көптеген жабдықтарынан шаршап, армия қуғынды жалғастыра алмады. Камиакин армияның тағы бір жеңіліске ұшырап, оның ісіне көбірек тайпалар мен жауынгерлерді біріктіріп, одағын кеңейтуге үміттенген. Бірақ Four Lakes шайқасындағы жеңіліс оның күтілген одақтастарын әкелмеді, бұл көтерілісті тиімді түрде аяқтады (дегенмен, тағы бір шайқас күтілуде еді).