Кіріспе

1814 жылғы шайқас Алтыншы коалиция соғысы кезінде Реймс шайқасы (12–13 наурыз 1814 ж.) Франциядағы Реймс қаласы маңында император Наполеон басқарған француз императорлық әскері мен генерал Эммануэль де Сент-Прист басқарған орыс-пруссиялық біріккен корпусы арасында өтті. Бірінші күні Сент-Присттің орыстары мен генерал Фридрих Вильгельм фон Яговтың пруссиялықтары Реймсті француз Ұлттық гвардиясының гарнизонынан жеңіл түрде басып алды, қорғаушыларының жартысынан астамын тұтқынға алды немесе өлтірді. Екінші күні, өзін тым сенімді санаған Сент-Прист Наполеонның 20 000 әскермен жақындап келе жатқанын ескермей, әскерін қаланың батысына бейсақтылықпен орналастырды. Сент-Прист кіммен күресіп жатқанын кеш түсініп, кері шегінуді ұйымдастыруға тырысты. Одан кейін болған шайқаста француз әскері күшті соққы берді, одақтастар ауыр үлкен шығынға ұшырады. Шайқас барысында Сент-Прист гаубицадан атылған оқтан жарақаттанды және екі аптадан кейін қайтыс болды.

Өмірбаян

1814 жылғы 9-10 наурызда фельдмаршал Гебхард Лебрехт фон Блюхер басқарған 100 000 сарбаздық одақтас әскер Император Наполеонның 39 000 сарбаздық императорлық француз армиясын Лаон шайқасында жеңді. Француздар 4 000 адамды өлтіп, жарақаттады, сонымен қатар 2 500 сарбаз, 45 зеңбірек және 130 оқ-дәрі тасымалдағыштан айырылды. Одақтастар тек 744 адамның қаза тапқанын мойындады. Тағы бір деректе одақтастар француздарға 7 500 сарбаз салғанда, өзі 4 000 сарбаз жоғалтқандығы айтылады. Екінші күнінің таңында Блюхер көзінің инфекциясынан қатты ауырып, уақытша басқаруды штаб бастығы Август Нейхардт фон Гнайзенауға тапсырды. Блюхер француздарға шабуыл жасауға бұйрық бергенімен, жаңа қолбасшы оны күштен жойды. Осының салдарынан Наполеон шаршаған армиясын босатып, Сойссонға дерлік тосқаусыз қайта шегінді. Блюхердің басшылығы болмағандықтан, одақтас корпус командирлері бір-бірімен қақтығыса бастады. Людвиг Йорк фон Вартенбург корпусының басқаруын тастауға тырысты, бірақ Блюхер оны қалдыруға көндірді. 11 наурыздың таңында Наполеон армиясы Сойссонға шегінуді бастады, онда сағат 15:00-де шайқасқа дайындалды. Тек 1 500 орыс сарбазы қуып жете алды, бірақ француз тылшылары оларды оңай ұстап тұрды. Лаонда жеңілген маршал Огюст де Мармонттың оң жақ қанаты Фисмеге шегінді. 11-12 наурызда Наполеон Сойссонда қорғаныс ұйымдастырды және шығыстағы гарнизондарына Рейн өзеніне қарай одақтастардың жабдықтау жолдарын бұзуға және қиындық тудыруға бұйрық берді. Француз армиясы Лаонда ауыр шығынға ұшыраған ғана емес, сонымен қатар 7 наурыздағы Краон шайқасында 5 400 мен 8 000 сарбазды жоғалтты. Наполеон маршал Эдуард Мортьеге Жозеф Бойер де Ребеваль, Анри Франсуа Мари Шарпентье, Шарль Жозеф Кристиани, Филиберт Жан Батист Куриал, Клод Мари Мюнье, Пол Жан Батист Порэ де Морван дивизияларының 8 000–9 000 сарбазын, Николя Франсуа Руссель д’Хурбал мен Луи Мишель Пак дивизияларының 4 000 атты әскерін және марш полкін басқаруды тапсырды. Висла легионының бір батальоны, 600 поляк сұңғыштары, үш атты полк, екі жағалау күзетшісі, екі сапер ротасы және 1 000 жаңа сарбаз Парижден күш ретінде келді. Сигмунд Фредерик де Беркхаймге тағайындалған «Біріктірілген эскадрильялар дивизиясы» деп аталатын жаңа атты әскер бөлімі құрылды. Наполеон маршалдар Мишель Ней мен Клод Перрин Виктордың екі «Жас гвардия» корпусын және Порэ де Морванның уақытша дивизиясын таратып жіберді. Қосымша офицерлер мен бас сержанттар Парижке сарбаз жинау үшін жіберілді, ал аман қалғандар Куриал мен Шарпентье дивизияларына біріктірілді. Қайта ұйымдастырылғаннан кейін Мортьедің 10 609 сарбаздық корпусы Кристианидің 2 034 сарбазынан, Куриалдың 2 796 сарбазынан, Шарпентьедің 2 755 сарбазынан, 2 062 атты әскерден және 962 артиллеристен тұрды. Армияның қалған бөлігі Мармонттың 7 200 сарбазынан, Луи Фрианның 3 600 ескі гвардиясынан, Бойер де Ребевальдың 3 000 сарбазынан, I атты корпустың 2 400 сабырлы сарбазынан, Беркхаймнің 1 700 аттысынан және Хорась Себастьянидің 4 400 гвардиялық атты әскерінен құралды.

Достас әскерлер Реймсті басып алады

Сент-Прайст, француз эмигранты, Ресейдің 11-ші және 17-ші жаяу әскер дивизияларынан құралған 8-ші жаяу әскер корпусын басқарды. Әр дивизия төрт қатарлы жаяу әскер және екі егер полкінен тұрды. 1814 жылдың басында корпуста 11 900 сарбаз болды және Луи Александр Андраул де Лангеронның 43 000 сарбаздық армия корпусының құрамына кірді. 1813 жылдың 31 желтоқсанында 8-ші корпус Рейн өзенін Кобленцке жақын жерде сәтті шабуылмен кесіп өтті. Осы операциядан кейін корпус Маас өзенінің бойындағы Динанға қарай жылды. 15 ақпанда Сент-Прайст корпусына Майнцті қоршаудан босатуға бұйрық берілді. Наурыздың басында Сент-Прайст батысқа қарай жылжиды, Шалон-сюр-Марне және Витри-ле-Франсуа қалаларын басып алды. Эрфурттің блокадасынан келген Ягоу прус бригадасын Сент-Прайстке қосты. 1814 жылы Реймсте 30 000 адам тұрды және ол Францияның ең маңызды қалаларының бірі болды. Қала қабырғамен қоршалған, ал Весла өзені қаланың ішінде оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай ағып өтетін. Сойссон маңындағы қала оңтүстік-батысында, қалаға қарама-қарсы аралда орналасқан. Реймс Шалон-сюр-Марнеден солтүстікке қарай 61 шақырым, ал Сойссоннан шығысқа қарай 50 шақырым жерде жатқан. Наполеон Реймстің қауіпті жағдайда екенін білді, бірақ ол тек Жан-Мари Дефранс басқаратын Құрмет гвардиясының атты әскер дивизиясын ғана Айн өзенінің кезеңдерін бақылауға жіберді. Қала гарнизоны Жан Корбино басқарып, 4000 Ұлттық гвардиядан, бірнеше қатарлы жаяу әскерден және сегіз артиллериялық құралдан тұрды. Басқа бір мәлімет бойынша француз гарнизоны 1256 жаяу әскер және 150 атты әскерден тұрған. Оларға 15-ші, 43-ші, 50-ші, 66-шы және 138-ші желілік жаяу әскер полктері, 1-ші және 3-ші Гард д’Онер, 2-ші Эклайрлер және Гвардия артиллериясының бөлімдері кірді. Сент-Прайст күштері Иван Степанович Гургалов басқаратын 11-ші дивизияның 8 батальонынан, Игорь Максимович Пиллар басқаратын 17-ші дивизияның төрт батальонынан, Георгий Эммануэль басқаратын екі драгун полкінен, Иван Давидович Панщулишев басқаратын 1-ші атқыштар дивизиясының 3-ші полкінен және кемінде 12 зеңбіректерден тұрды. Күшке Ягоудың пруссиялық бригадасы қосылды, оның құрамында 1-ші Померания (919 адам) және 5-ші Курмарк (810 адам) Ландвер полктерінен әрқайсысы үш батальон, 3-ші Померания (380 адам) және 2-ші Неймарк (263 адам) Ландвер полктерінен бір батальон, 7-ші Курмарк (77 сабель) және 1-ші Батыс Пруссия (41 сабель) Ландвер кавалерия полктерінің бөлімдері, сегіз 6 фунттық зеңбіректермен бір батарея және алты 7 фунттық гаубицамен бір батарея болды. Орыстар мен пруссиялықтардың саны 7800 адамды құрады, оның ішінде Ландвер кавалериясының екі эскадрильялық полкі бар. Үш шабуылдаушы колонна 1814 жылдың 12 наурызында таңғы сағат 3:00-де Кормонтрейде жиналды. Эммануэль колоннасы Киев драгундарынан, Рязань жаяу әскер полкінен және 33-ші егерлерден, сондай-ақ екі пруссиялық батальоннан, екі зеңбірек пен екі гаубицадан тұрды. Пиллар колоннасына қалған орыс жаяу әскері, 50 атты әскер, екі пруссиялық батальон және екі гаубица кірді. Ягоу колоннасында алты пруссиялық батальон, 150 атты әскер және 10 артиллериялық құрал болды. Ягоу колоннасы Эперней және Сойссон жолдары арасында, оңтүстік-батыстан Реймске шабуыл жасады. Екі 12 фунттық зеңбірек атысымен қорғалған пруссиялықтар Париж қақпасынан қалаға кірді. Пиллар колоннасы Весланың солтүстік жағалауымен оңтүстік-шығыстан жылды. Эммануэль колоннасы Ретл жолымен солтүстік-шығыстан шабуыл жасады, ал Киев драгундары мен Чернигов атқыштар полкі Лаон жолымен солтүстік-батыстан шабуыл жасады. Шабуыл толығымен күтпеген болды. Эммануэль Жас гвардияның бөлігін Аркада алаңына дейін итеріп тастады. Осы уақытта Пиллар әскерлері Шалон қақпасынан қалаға кірді және француз қорғаушыларының артына шығу үшін қала қабырғасының бойымен жүрді. Жас гвардияшылар Пиллар әскерлерінен өтуге тырысты, бірақ көп ұзамай берілуге мәжбүр болды. Қорғаушылардың бір бөлігі солтүстікке, Берри-о-Бакқа қашып кетуге тырысты, бірақ оларды орыс атты әскері тосқауылдап, 200-ден астам аман қалғандарды тұтқынға алды. Кейбір француз қорғаушылары Весланың солтүстік жағалауымен солтүстік-батысқа қарай шегінді. Одақтас атты әскерлері қуып келгенмен, олар Дефранс басқаратын құрмет гвардиясы мен гусарларының алты эскадрильясы олардың кері шегінуін қамтамасыз ету үшін уақытында келген кезде қашып кетті. Барлығы 2500 француз жаяу әскері мен 11 зеңбірек одақтастардың қолына түсті. Басқа бір дереккөз бойынша 1356 сарбаздық гарнизонның 100 адамы қаза тауып, қалғандарының көп бөлігі, соның ішінде генерал Жан Лоран Лакост Дювивье тұтқынға алынды. Эммануэль Киев драгундарын Реймстің солтүстігіндегі Ла-Нёвилетте орналастырды. Олар күні бойы Дефранс кавалериясымен нәтижесіз шайқасты. Сент-Прайст Берри-о-Бак арқылы Блюхер армиясымен тез байланыс орнатуға ниеттенді. Күндіздің қалған уақыты қалада тұтқынға алынған француз әскерін іздеуге жұмсалды. Сент-Прайсттің орыстары Реймстің ішінде кемпінг құрды, ал Ягоудың пруссиялықтары қаланың батыс жағындағы ауылдарда бивакқа орналасты. Скауттар батысқа қарай Фисмге дейін жіберілді, бірақ патрульдеу агрессивті болған жоқ. Орыс қолбасшысы Лаондағы одақтастардың жеңісін білді және ешқандай қиындық күтпеді. Реймс түскенін естігеннен кейін Гнейзенау французтар қаланы тез қайтаруға қабілетсіз екенін мәлімдеді.

Жақындау жүрісі

Наполеон Сен-Прайсттің Реймсті басып алғанын естігенде, одақтастармен арзан жеңіске қол жеткізе алатынын түсінді. Реймстегі сәттілік солтүстікке қарай Блюхер армиясы мен оңтүстікке қарай Шварценбергтің әскері арасындағы байланысты үзеді. Соғыс Наполеон үшін жаман қалыптасып жатты. Маршал Жак Макдональд Шварценбергтің қысымымен шегінді, Эжен де Богарне Италияда қиын жағдайға түсті, маршал Пьер Ожеро оңтүстікте аумағын жоғалтты. Саяси жағдай да нашар болды. Одақтастар француз императорына қарсы одақты нығайту үшін Шомон шартын жасасты, ал француз халқы соғыстан шаршады. Наполеон беделін қайта жаңғырту үшін жылдам жеңіске мұқтаж еді. Император: «Менің ниетім ертең Реймске жақын жерде Сен-Прайстке шабуыл жасап, оны жеңіп, қаланы қайта басып алу» деп жазды. Наполеон Мортьеге Сойссонды ұстауға 8000 жаяу әскер мен 4000 атты әскерді қалдырды. Огустин Даниэль Бельярд Мортье атты әскерін басқарды, оның ішінде Беркхайм дивизиясының бригадасы да болды. Мортьеге Сойссонның екі жағындағы Энаны қорғауға, бірақ жалпы шайқасқа тартылмауға нұсқау берілді. Наполеон Мармонтқа VI корпус пен I атты корпусымен 13 наурыз күні таңертеңнен бастап Фисмеден Реймске қарай жорықтап шығуға бұйрық берді. Оларға барлық гвардиялық атты әскер, Фриан дивизиясы, Пьер Франсуа Ксавье Бойер бригадасы және Висла легионы батальоны ілесіп келеді. Француз сарбаздары үшін епті марш басталатын еді. Фриан Сойссоннан сағат 2-де жорығын бастап, Реймске сағат 16-да жетті, ал Мармонт Фисмеден сағат 6-да жолға шықты. Нейдің жаяу әскері Сойссоннан кешкі сағат 8-де шығып, Реймске сағат 16-ға дейін жетті. Наполеон гвардиялық атты әскер эскадрильяларымен Сойссоннан жолға шықты. Этьен Тардиф де Поммеро де Бордезульдің I атты корпусы Мармонттың алға жылжуын басқарды. Жергілікті жетекшілерді алғаннан кейін, колонна Жоншери-сюр-Веследегі басты жолдан шығып, Сапикур арқылы Роснеге қарай бет бұрды. Роснеде олар пруссиялық атты әскердің бірнеше эскадрильясын кездестірді, олар үрейленіп қашып кетті. 3-ші Помераниялық Ландвер полкінің бір батальоны Роснеде, ал екінші батальоны Веследегі Мюизонда орналасқан еді. 5-ші Курмарк Ландвер Геуда бір батальонмен, ал Тиллоада екінші батальонмен бекінген. Роснедегі батальон Гёге қарсы шайқасып, ақырында Ормге шегінді. Орм зиратында қорғанысқа келген пруссиялықтар Пьер Пеллепорттың жаяу әскер бригадасымен жеңіліп, көптегені тұтқынға түсті, ал қалғандары 10-шы гусарлар мен Сирил Саймон Пикеттің атты бригадасынан 1-ші Гард д’Онермен қырғынға ұшырады. Геуда лагерьді тексеріп жатқан Ягов француз атты әскерінің шабуылына тап болып, жалаңаяқ атпен қашып құтылды. Мюизон мен Тиллоида кешкі асын дайындап жатқан көптеген пруссиялықтар қашқанда аяқ киімдері мен пальтоларын қалдырып кетті. Сен-Прайст одақтас әскерлерін Реймстің батыс жағында 24 далалық зеңбірекпен қолдау көрсетілген екі қатарға орналастырды. Оның оң жақ қанаты Весле өзенінде, ортасы Тинку биіктіктерінде, сол жақ қанаты Ла-Мюре шатқалында бекінген. 1-ші Помераниялық Ландвер мен 12 зеңбірек Безаннның сол жағында орналасты. Неймарк Ландверінің бір батальоны Кормонтрейде, ал екінші батальоны Реймстің оңтүстік-шығысында Силлеридегі көпірді күзетті. Пруссиялық атты әскер сол жақтан, ал орыс атты әскер оң жақтан орналасты. Сен-Прайст Сент-Женевьев жазығында Рязань жаяу әскері, 1-ші және 33-ші егерлер, Харьков және Киев драгундарымен қолдау көрсетілген артиллериялық батареясын құрды. Бұл күшке Адам Иванович Бистром жетекшілік етті. Сен-Прайст француздардың әрекеті қарапайым барлау екеніне сенді.

Шабуыл жасау

Бордезульдің атты әскері Бистром әскерін кері қайтара бастады. Түстен кейін Наполеон майданға жетті. Ней мен Фрианның қол астындағы жаяу әскер әлі келмегендіктен, француз императоры Бордезуль мен Дефрансқа аздап шегінуді және оқ атуды тоқтатуды бұйырды. Елеулі әрекет болмауы Киелі діни қызметкерді уайымдауға себеп болмады деп қанағаттандырды. Ресейлік командир Реймсте тұрған корпус вагондарын жылжытуға бұйрық бермеді. Ол қорғанысы жеткілікті күшке ие деп есептеді. Сағат 4:00-де Ней мен Фриант келді. Түнге екі сағат қалғанда Наполеон шабуылға бұйрық берді. Дефранстың ат әскері мен Этьен Пьер Сильвестр Рикардың жаяу әскер дивизиясы шабуылға бастады. Себастьянның басшылығымен Реми Жозеф Исидор Эксельманс пен Пьер Дэвид де Колбер Шабанастың гвардиялық ат әскерлері Рикардың қанаттарына қарай жылды. Оңтүстікте Бордезульдің дивизиялары Безаннға қарай қозғалды, Кристоф Антуан Мерлиннің дивизиясы көш бастады. Бордезульдің соққысы пруссиялықтардың Силлери арқылы оңтүстік-шығысқа шегінуіне жол бермеу үшін жасалған. Француздық артиллерия Сойсон жолының солтүстігінде, Круа-Сен-Пьерде орналасты, ал Фриан мен Пьер Бойер резервте қалды. Рикардың дивизиясы Ла-Мюре шатқалын кесіп өтіп, Сент-Женевье биіктіктеріне көтерілді, одақтастардың желісінің ортасын бөліп, ресейліктерді Реймске қарай кері қайтаруға мәжбүр етті. Шабуылдың күші Сент-Прайстті Наполеонның өзіне қарсы тұрғанына сендірді. Ол екінші сапқа Реймстен Лаонға қарай шегінуге бұйрық берді. Орыс командирі өзінің арбасын оңтүстікке қарай Шалонға бағыттап, Бистромнан кері шегінуді қамтамасыз етуін өтінді. Пруссиялықтардың Реймс маңындағы кері қозғалысы шатастырды, ал Яго оны түзетуге қабілетсіз болды. Сент-Прайст пен оның штабы Сойсон жолы мен Тинку ауылы арасындағы жерге аттанғанда, Круа-Сен-Пьер биіктіктеріндегі француз артиллериясының отына түсті. Қасиетті діни қызметкердің иығына гаубица снаряды тиді, ол аттан құлап, есін жоғалтты. Басқа дереккөздің мәліметінше, снаряд қатты доп болған. Келесі офицер Пандшулишев күні ертерек жарақат алған. Атқа міне алмай, ол Реймсте қалды. Сент-Прайсттің құлауын көрген соң, Эммануэль әскерге басшылық етуі керек еді. Оның орнына ол "басын жоғалтып", Ремске қайтып, Пандшулишевтен не істеу керектігін сұрады. Одақтастардың басқару құрылымы құлап қалды. Одақтастардың кері шегінуі тез арада қауіпсіздікке қашуға айналды, зеңбіректер артта қалды, ал кейбір жаяу әскерлер жылдам қашу үшін жабдықтарын тастап кетті. Филипп Пауль, граф де Сегур 3-ші Гард д'Оннерді, бірнеше курассирлерді және 14-ші жас гвардия батареясын бастап, кейбір орыс драгундарын Веслеге кері қайтарды. Алайда, ессіз Сент-Прайсттің денесін көтеріп алып жатқан Рязань полкі тәртібін сақтады. Пандшулишев қала қабырғасын алты батальонмен қорғауға бұйрық берді. Реймс қорғанысын күзетіп тұрған ресейліктер мен кері қайтқан Рязань полкі арасында Сегурдың атты әскері тұтқындалып, атылып түсірілді. Содан кейін Рикардың жаяу әскері Сойсон қақпасына шабуыл жасауға тырысты, бірақ қатты мылтық атысымен кері қайтарылды. Мармонт батальонға қабырғаға жақын үйлерге кіруге және жауынгерлерге қорғаушыларды жоюға бұйрық берді. Шабуыл кешкі сағат 11:00-ге дейін жалғасты, содан кейін артиллерия қақпаға оқ ату үшін орнына келді. Ресейлік қорғанысшылар бірнеше пулеметшілерді атып түсірсе де, гвардиялық артиллерияның 16 зеңбірегі қақпаны күшті шабуылмен ашты. Курассирлер Реймске шабуыл жасап, көп ұзамай одақтастардың көшелерін тазартты. Наполеон мен оның штабы түн ортасында Реймске кірді. Басқа деректер Наполеонның кіруі бір сағаттан кейін болғанын және қала тұрғындары оны қарсы алуға келгенін айтады. Осы уақытта, көпірлік пойызын пайдаланып, Эксельманның дивизиясы және бірнеше поляк аттылары Веследен өтіп, Берри-о-Бакқа баратын жолға бет алды. Олар Яго мен Эммануэльдің қашып бара жатқан колоннасына шабуыл жасап, оны қашқан топқа айналдырды. 14 наурызда Жаго Берри-о-Бакқа жеткенде, оның екі батальоны ғана аман қалғанын хабарлады.

Нәтижелер

Наполеон өзінің шайқас туралы баяндамасында Сент-Пристті қаза қылған артиллерияшының Дрезден шайқасында Жан Виктор Мари Мороны өлтірген адам екенін мәлімдеді. Тарихшы Дигби Смит француздардың Реймсті қайта басып алу кезінде шамамен 900 адам қаза тапқанын жазды. Ресейліктер 1400 адамынан және 12 зеңбірегінен, ал пруссиялықтар 1300 адамынан және 10 зеңбірегінен шығын шекті. Джордж Нафцигер француздардың 700-800 адамнан, оның ішінде ауыр жарақат алған Сегурден зардап шеккенін айтты. Нафцигер одақтастардың жоғалтуларын 700-800 өлген, 1500-1600 жарақат алған және 2500-3500 тұтқынға алынған, сондай-ақ 11-14 зеңбірек және 100 кассион немесе вагон деп көрсетті. Пруссиялықтар 1300 жаяу әскерін, 85 атты әскерін, 6 гаубицаны және 4 пушканы жоғалтты. Дэвид Чандлер француздардың одақтастарға 6000 адамға дейін шығын келтіргенін, ал өзі 700 адамнан зардап шеккенін мәлімдеді. Француз армиясы шайқас алаңына 20 000-нан 25 000 әскер жеткізсе, 14 500 одақтасқа қарсы 10 000-нан аспады. Наполеон жеңісінен кейін Реймсте үш күн өткізді. Блюхер әлі де аурудан жазылып жатқандықтан, Гнайзенау сол кезде француздарға кедергі келтірмеді. Француз императоры Нейді Шалон-сюр-Марнаны басып алуға жіберді, бұл оқшау жасалды. Нейге Жан Виллем Янссенс қосылды, ол Арденн гарнизондарынан 3000 адам жинады. Осы уақытта Шварценберг әскері Парижге қауіпті жақындыққа жетті. Наполеонның міндеті – одақтастар әскерін Парижден алшақтату еді. Ол Блюхерді бақылау үшін 21 000 сарбазбен Мармон мен Мортьеді қалдырып, Шварценбергтің жабдықтау желісіне қауіп төндіру үшін оңтүстікке қарай Арси-сюр-Обке қарай жылжуға шешім қабылдады. Арси-сюр-Об шайқасы 1814 жылдың 20-21 наурызында болды. Наполеон Кранне мен Лаон шайқасындағы ауыр жоғалтулар салдарынан моральдық жағдайы нашарлаған әскерлерімен айтарлықтай, бірақ ақырында нәтижесіз жеңіске жетті. Тарихшы Ф.В.О.Мейкокқа сәйкес, Реймстегі табыс «әрине, [Наполеонның] көрнекті мансабындағы ең ұлы жеңістердің бірі және оның адамдарды басқару қабілетін көрсетеді». Наполеон тағы да Блюхер мен Шварценберг әскерлерінің арасына кіріп, соңғысының коммуникациялық желісіне шабуыл жасауға мүмкіндік берді.