Кіріспе

Асқазан-ішек жолының төменгі бөлігіндегі қан кету, көбінесе LGIB деп қысқартылатын, асқазан-ішек жолының төменгі бөлігіндегі қан кетудің кез келген түрі. LGIB аурухананың шұғыл жәрдем бөліміне медициналық көмек сұраудың жиі кездесетін себебі болып табылады. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, 100 000 адамның ішінде 100-200 жағдайда жоғарғы асқазан-ішек жолында қан кету (UGIB) кездеседі, ал LGIB 20-27 жағдайға жетеді. Төменгі асқазан-ішек жолындағы қан кетудің шамамен 85% жуық ішекке (қолқа), 10% жоғарғы асқазан-ішек жолындағы қан кету болып табылады, ал 3-5% жұқа ішекке қатысты.

Белгілері мен симптомдары

Асқазан-ішек жолының төменгі бөлігінен болатын қан кету – ілеоцекальды клапаннан төмен, яғни үлкен ішек, тік ішек және жоғайдан басталатын қан кету деп анықталады. Бұл қан кету ортаңғы асқазан-ішек жолының қан кетуіне (Трейц байламнан ілеоцекальды клапанға дейін) және төменгі асқазан-ішек жолының қан кетуіне бөлінеді, соңғысы ілеоцекальды клапаннан жоғайға дейінгі кез келген жердегі қан кетуді қамтиды. Аққан қанмен араласқан қызыл нәжіс, гематохезия деп аталады, және ол асқазан-ішек жолындағы жылдам қозғалатын белсенді қан кетудің белгісі болып табылады.

Физикалық анықтамалар

Ортостатикалық гипотензия кемінде 15% қан көлемі жоғалғанын көрсетеді және қан кетудің ауыррақ жағдайын білдіреді. Құрсақ қысыңқылығын, ісіктерді, сондай-ақ бауыр мен көкбауырдың үлғаюын бағалау қажет. Тағы да маңызды элементтерге жоғайдың мұқият қаралуы, тік ішектегі ісіктерді анықтауға арналған пальпация, нәжістің түсін сипаттау және нәжісте қанның бар-жоғын анықтау үшін гуаяк сынағы жатады.

Зертханалық зерттеулер

Қанды толық санау, протромбин уақыты, ішінара тромбопластин уақыты, электролиттер және қан өнімдерін тестілеу және үйлестіру сияқты қан зерттеулері жүргізілуі тиіс. Қанның ұю бұзылысы және қандағы тромбоциттердің төмен концентрациясы мүмкін болса, дереу түзетілуі керек. Тромбоциттердің саны 50 000/мл-ден жоғары ұсталуы керек, ал ұю бұзылыстары К витаминімен немесе жаңа мұздатылған плазмамен түзетілуі керек. Егер пациентте цирроз немесе өт жолдарының бітелуі болмаса, К витамині ауыз жолымен қабылданады, ал осындай жағдайда тері астына енгізілуі керек. К витаминінің толық әсері 12–24 сағаттан кейін байқалады, ал жаңа мұздатылған плазма ұю бұзылыстарын дереу жояды. К витаминінің құрамы коагулопатияны жылдам қалпына келтіреді және ауыр қан кету жағдайында қолданылуы мүмкін, бірақ пациенттер анафилаксияға қарсы бақылануы керек. Жаңа мұздатылған плазманың әсері шамамен 3–5 сағатқа созылады, ал бастапқы протромбин уақытына байланысты, ұю бұзылыстарын толық жою үшін үлкен көлемде (>2–3 л) қажет болуы мүмкін. VIII және IX факторларына қарсы ингибиторлары бар гемофилия А және В науқастарында қолдануға рекомбинантты белсенді VII фактор мақұлданған. Цирроз және асқазан-ішек қан кетуі бар науқастардағы ықтимал пайдасы көрсетілген, бірақ оңтайлы дозасы белгісіз және рекомбинантты белсенді VII фактор өте қымбат.

Аноскопия

Аноскопия анаректальді түйісуден және анальді каналдан қан кету көздерін анықтау үшін ғана пайдалы, соның ішінде ішкі геморройлар мен анальді жарықтарды. Амбулаториялық жағдайда геморройды анықтауда икемді сигмоидоскопиядан артық, және оны кабинетте немесе төсек басында икемді сигмоидоскопия мен колоноскопияға қосымша ретінде жылдам орындауға болады.

Иілгіш сигмоидоскопия

Иілгіш сигмоидоскопияда сол жақ тоқ ішекті қарауға арналған 65 см ұзындықтағы сигмоидоскоп пайдаланылады. Оны седациясыз, тек клизма жасау арқылы минималды дайындықпен жүргізуге болады. Дегенмен, жедел төменгі асқазан-ішек қан кетуінде иілгіш сигмоидоскопияның диагностикалық нәтижесі тек 9% құрайды. Жедел төменгі асқазан-ішек қан кетуімен ауруханаға жатқан пациенттерде аноскопия мен иілгіш сигмоидоскопияның маңызы шектеулі, себебі көптеген пациенттерге колоноскопия жасау қажет.

Колоноскопия

Колоноскопия - төменгі ас-ішек қан кетуі бар пациенттердің көпшілігі үшін таңдаулы тексеру болып табылады, себебі ол диагностикалық және емдік мақсатта қолданылуы мүмкін. Төменгі ас-ішек қан кетуінде колоноскопияның диагностикалық дәлдігі 48%-дан 90%-ға дейін жетеді, ал жедел колоноскопия диагностикалық нәтижелерді арттырады. Нәтижелердің осы кең диапазоны диагностикалық критерийлердің әртүрлілігімен түсіндіріледі, себебі белсенді қан кету, қан кетуі жоқ көрінетін қан тамыры немесе жабысқан қан қыстысы табылмайтын жағдайда, аймақта қан болса, қан кету зақымданумен байланысты деп есептеледі. Соңғы ішекшедегі (terminal ileum) жаңа қанның болуы қан кетудің тоқ ішек емес көзін көрсетеді. Жедел төменгі ас-ішек қан кетуінде колоноскопияның жалпы асқыну деңгейі 1,3% құрайды. Ішек тазалануы (bowel preparation) қауіпсіз және көптеген пациенттер тарапынан жақсы қабылданады. Дайындықтан өтпеген ішекте колоноскопиядан туындаған асқынулардың деңгейі жоғары болуы мүмкін. Жедел ас-ішек қан кетуінде колоноскопияға дайындық шамамен 2-6% жағдайда нашар болады. 4-8 литр Golytely ауыз арқылы немесе мұрын-асқазан зонды арқылы, шығарылатын сұйықтық мөлдір болатынша берілуі керек.

Менеджмент

Көптеген жағдайларда, шұғыл ауруханаға жатқызуды талап ететін кезде, қан кету өздігінен тоқталады. Егер пациентте ауыр қан жоғалту күдігі болса, оны тірілген белгілерді бақылауға қойып, мұрындық немесе қарапайым бет маскасы арқылы оттегі беріледі. Веналық катетер оңай қол жетімді жерге орналастырылады және жоғалған қан көлемін толықтыру үшін ішек арқылы сұйықтық құйылады. Колоноскопиямен (және мүмкін болса, ЖЖҚҚ-ны жоққа шығару үшін эзофагогастродуоденоскопиямен) эндоскопиялық тексеру әдетте ауруханаға түскеннен кейін 24 сағат ішінде жүргізілуі керек. Егер LGIB-ға шалдыққан адам алғашқы жүрек шабуылының алдын алу үшін аспириннің төмен дозасын қабылдаса (яғни, бұрын ешқашан жүрек шабуылы болмаған болса), аспирин қабылдауын тоқтату ұсынылады. Алайда, егер адам бұрын жүрек шабуылына ұшыраған болса, аспирин активті LGIB болған жағдайда да жалғастырылуы керек, себебі тағы да жүрек шабуылының алдын алу және одан туындайтын өлім қаупі қан кету қаупінен артық. LGIB-ға шалдыққан адам соңғы 30 күн ішінде жүректің коронарлық артерияларына стенд орнатылған немесе соңғы 90 күн ішінде жедел коронарлық синдром (мысалы, тұрақсыз стенокардия немесе миокард инфарктісі) болған болса, екі антитромбоциттік терапияны (мысалы, аспирин және клопидогрельді қолдану) жалғастыру керек. Жүрек тағы да шабуылға ұшырау қаупі жоғары, бірақ жоғарыда аталған шарттарға сай келмейтін адамдар LGIB кезінде аспирин қабылдауын жалғастыруы керек, бірақ қан кету тоқтағаннан кейін 1-7 күн бойы басқа антитромбоциттік препаратты қабылдауды тоқтату керек. Пациенттерде қандай жағымсыз салдарлар, асқынулар немесе ауыр қан кету пайда боларын болжау қиын болуы мүмкін. Жақында жасалған зерттеуде нашар бүйрек функциясы (креатинин > 150 мкм), 60 жастан асқан жас, ауруханаға түскен кезде гемодинамикалық параметрлердің бұзылуы (төмен қан қысымы) және алғашқы 24 сағат ішінде тоқтамайтын қан кету нашар нәтижелерге әкелетін қауіп факторлары ретінде анықталды. Эндоскопиялық немесе интервенциялық радиологиялық шараларға қарамастан, LGIB тоқтамайтын жағдайларда хирургиялық араласу қажет. Пациентті инвазивті емес әдістермен тұрақтандыру мүмкін болмаса немесе операция қажет болатын тесік табылса (мысалы, ішектің толық емес алып тастауы), хирургиялық консультация тағайындалады.