Кіріспе

1828-1829 жылдардағы Ресей-Түрік соғысындағы шайқас

1828-1829 жылдардағы Ресей-Түрік соғысы кезіндегі Ахалцихе шайқасы төмендегілердің бірін білдіруі мүмкін. Біріншіден, 1828 жылдың 21 тамызында (ескі стиль бойынша 9 тамыз) Ахалцихе қабырғаларының астындағы шабуылдық шайқас, онда фельдмаршал Паскевич басқаратын 9 мың орыс әскері және Киос Магомет Паша басқаратын 30 мың түрік әскері қатысты. Орыстар қатты дауыл кезінде күтпеген шабуылмен жеңіске жетті. Содан кейін бір апталық қоршаудан кейін (1828 жылдың 28 тамызы) Ахалцихе бекінісіне сәтті шабуыл жасады. Екіншіден, сол қақтығыс кезінде генерал Николай Муравьев басқаратын гарнизонның 1829 жылдың 3-16 наурызында (ескі стиль бойынша 20 ақпан - 4 наурыз) Ахмет Бей басқаратын 20 мың түрік әскерінен сол бекіністі сәтті қорғауы.

Өмірбаян

Ахалцихе Самцхе-Джавахетияның орталығында орналасқан, халқы шамамен 20 000 адамды құрайды. Ахалцихе 12 ғасырда негізделген, бірақ алғашқы ірі қоныс 10 ғасырда Тао патшасының ұлы Гуарам Мампалмен келген. Бұл қонысты Грузияны басып алуға тырысқан князьдер отбасы құрған. Отбасы қамал салып, оны Ахалцихе деп атады, себебі грузин тілінде "Ахалцихе" дегені "жаңа қамал" немесе "жаңа бекініс" дегенді білдіреді. Ахалцихе қаласының астанасы және басты қаласы Самцхе-Саатабагоны Мтавари атымен белгілі князь басқарған. Қамал Потсхови өзенінің жағасында, Самцхе-Атабег аймағындағы Самцхенің бас бөлігінде орналасқан. Картли патшалығы мен Ахалцихе (тағы бір жақын патшалық) арасындағы Георгиевск шартынан кейін Ресей империясынан Ахалцихеге шабуыл қаупі туды. 1578 жылы Ахалцихе Осман империясының түріктері басып алды. Османдықтар Ахалцихеді ұзақ жылдар бойы басып алуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Қала екі бөлікке бөлінген: Ахалцихе төбесіндегі ескі қала және жазықтағы жаңа аудан. 2011 жылы Рабат бекінісін қайта жаңарту жобасы басталды, содан бері Ахалцихе қаласы Грузияның ең маңызды туристік орталықтарының біріне айналды.

Іс-қимылдың дамуы

Ахалцихе шайқасы – орыс-түрік соғысының бір бөлігі және 1828 жылғы Ахалцихе қоршауы ретінде де белгілі. Шайқас 1828 жылдың 21 тамызында Грузиядағы Ахалцихе қаласында басталды. Қоршау үш аптаға созылды. Ахалцихе қаласы (бұрынғы Кеңес Одағы республикасы) Еуропа мен Азияның тоғысқан жерінде, Арменияның қасында орналасқан. Ресейліктер 18 жылдан кейін 1828 жылы Ахалцихе қаласын басып алды. Граф Иван Паскевич басқаратын шамамен 9000 орыс және Киос Магомет-паша қолбасшылығындағы 30000 түрік әскері қатысты; орыстар Түркияның Карс қаласын жаулап, Ахалцихе бекінісін басып алуға тырысты. Ахалцихе ауыр шабуылдардан кейін үш апта ішінде түсті. Орыстар, түріктер және грузиндер ауыр шығынға ұшырады.

Салдары

Ресейліктер Ахалцихеді басып алғаннан кейін Түркияға кіріп, Адрианополь қаласы үшін күресті. Ресейдің бірінші әрекеті 1810 жылы Рабат бекінісін алу болды, және олар мұнда сәттілікке жетті. 1828 жылғы орыс-түрік соғысының барысында Ахалцихе шайқасында түрік әскері шегініп, Рабати бекінісін тапсырды. Осман империясының қаланы басып алу себебі – көбірек жерді иелену және империясын кеңейту еді. Орыс әскерлері Ахалцихе үшін шайқасқандықтан, түріктер бұл бекініске ие бола алмады. 18 ғасырда Ахалцихе черкес құл саудасының маңызды сауда жолы болғандықтан, орыстар да осы жерді өздеріне қажет деп санады. Рабат қамал кешені соғыстан аман қалды, бірақ өте қиын жағдайда болды және кейін жылдар өткен соң қалпына келтірілуі тиіс болды. Соғыс кезінде монастырлар қиратылды.