Кіріспе

Генри Джеймстің 1875 жылғы романы «Родерик Хадсон» – Генри Джеймстің романы. Алғаш рет 1875 жылдың қаңтар және желтоқсан аралығында «The Atlantic Monthly» журналында бөлім-бөліммен жарияланған бұл шығарма, тақырыптық кейіпкердің – мүсіншінің өсіп-жетілу тарихын баяндайды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бостондық бойжеткен және өнерді жақсы білетін Rowland Mallet Еуропаға кетер алдында Нортгемптондағы (Массачусетс штаты) өзінің ағайындысы Сесилияға барады. Ол жерде ол көркем өнердің керемет туындысы деп санайтын грек мүсіні бар. Сесилия оны жергілікті мүсінші Родерик Хадсонмен таныстырады, ол бос уақытында мүсін шығаратын жас заң студенті. Өнерді жақсы көретін, бірақ өзі өнерге таланты жоқ Маллеттің көмегін көреді: ол Родерикке болашақ жұмыстарға ақшалай аванс беруге ұсыныс жасайды, бұл Родерикке екі жылға Италияға көшіп баруына мүмкіндік береді. Малет Родерикке Римде оның таланты толық жетіле алатын көркемдік ықпалға тап болады деп сенді. Родерик бұл ұсынысты қатты ұнатады, бірақ ол өзінің өте қорғаныш анасының мақұлдамауынан қорқады және Маллетті онымен кездесіп, оны нығайтуға шақырады. Малет солай істейді, ақырында әйелдің күмәнын жеңеді. Кездесуде Маллетті Мэри Гарландпен таныстырады, ол Хадсонның кедей туысы, олармен бірге миссис Хадсонның серігі ретінде өмір сүріп келеді. Малет күтпеген жерден жас әйелге, оның қарапайымдылығына, сезімталдықсыздығына, адалдығына қызығады. Хадсонның достары мен отбасы қатысқан қоштасу пикникінде Маллет өмірінде алғаш рет ғашық болғанын түсінеді. Бірақ, оның табиғи сақталуы және екі жылға жақын кетуі салдарынан, ол өзінің сезімдерін жариялай алмайды, бірақ қарым-қатынастан бірдеңе болуы мүмкін деген үмітті әлі де күтеді. Бұл үміт Атлантиканы кесіп өтетін сапарында Родерик кетер алдында Гарленд мырзаға тұрмысқа шығуын сұрап, ол келіскенін айтады. Сіз мені күлкілі көңіл-күйге бөледіңіз, - дейді Родерик Малетке, - мен бір әйелге оған құлшылық еткенімді айтуды ерекше қалау сезіндім. Маллет мұның бәрін бақыт оған ойлап тапқан әзіл ойнағанын сезініп тыңдайды; ол ақыры сүйіспеншілікті тапқан кезде, ол өзінің жомарттық әрекетімен ұрланған. Римде қиын бастамадан кейін Родерик өнер қоғамдастығында өркендей бастайды, өзіндік таланты мен әдепсіз болғанымен, сүйкімді мінезі бар адам ретінде беделге ие болады. Осы арада Маллет Мэри Гарландқа деген сезімін Италияда тұратын тағы бір америкалық суретші Аугуста Бланшардпен қарым-қатынас орнату арқылы басуға тырысады. Родерик Швейцарияға немесе Германияға баруды шешкенде, Маллет Англиядағы достарына барудан бұрын онымен бірге жолға шығады. Сол жерде Маллет миссис Хадсонға жағдай туралы хабарлау үшін хат жазады. Ол жағдайдың жақсы болғанына қуанышты екенін айтады. Алайда, Роуленд Родериктен хабар алғанда, ол одан Баден-Баденде құмар ойындар ойнаған кезде алған қарызын жабу үшін ақша сұрайды. Екі адам Римге оралады, онда бір тағдырлы күні Кристина Лайт Родериктің студиясына оның суреттерін қарауға кіреді. Кристина құрлықта, амбициялық анасының және оның қартайған итальяндық еріктісінің, Кавальердің қамқорлығында өсті. Ол жалпыға ортақ келісім бойынша Еуропадағы ең сұлу жас әйелдердің бірі, ал анасы Кристинаны бай және атақты ер адамға үйлендіруге бел буған. Кедей Родерик бірден Кристинаға ғашық болып, ақырында оның бюстін кесуге рұқсат алады және осылайша отбасының ықыласына ие болады. Ертерек дүниеден шаршаған Кристина Родерикке деген сезімдерін білдіруден тартынса да, ол оған және оның өнерлік "жындар" мәртебесіне барған сайын тартыла бастайды. Малетт өзін эмоционалды тұрғыдан ауыр жағдайға таптайды - Мэри Гарлендті эмоционалды зардаптан қорғау үшін Родериктің Кристинамен махаббатын толықтай жүзеге асыруына кедергі жасауға тырысады; бұл оның өзі сүйген жалғыз әйелге үйлену мүмкіндігін мәңгілікке жоятынын біледі. Кейіннен Малет Кристина мен Родерикке Колизейде кездеседі. Ол Родерикті құлап қалудан құтқарып, Кристинаға қол жетпейтін гүлді жинауға тырысады. Кейіннен Малет Кристинамен Сент-Сесилия шіркеуінде кездеседі және Родерик пен Кристинаның қарым-қатынасы ол ойлағаннан да маңызды екенін білгенде, Родерикпен флирт жасамауға шақырады. Роуленд Сесилияға Родериктің құлдырауы туралы хат жазады. Кейін Родерик Мистер Ливенвортқа арналған мүсінін аяқтамауға шешім қабылдады, бұл Роулендті оған ренжітті. Роуленд мадам Грандониге барады және Кристинамен кездеседі. Содан кейін ол Флоренцияға кетуге шешім қабылдайды, бірақ Родерикпен татуласып, анасы мен қалыңдығын оны құтқару үшін Италияға әкелуге шешім қабылдайды. Гарленд мырзаның айтуынша, ол өзгеруден қорқады. Олар Кристинаға тап болады да, Родерик ол принцке үйленбейді дейді. Содан кейін Родерик анасының мүсінін жасайды. Г-жа Хадсон Роулендт...

Кейіпкерлер

Роуланд Маллет – Бостондық бай еркек және өнерді білуші. Сесилия, Роуландтың туысы. Ол Роуландтың әкесінің немере інісінің жесірі. Ол байлығын жоғалтып, Массачусетс штатының Нортгемптон қаласында тұрады. Родерик Хадсон, Нортгемптон, Массачусетс штатында заң оқып жүрген, хоббиі бойынша мүсінші. Миссис Хадсон, Родериктің анасы. Стивен Хадсон, Родериктің інісі. АҚШ Азамат соғысында қаза тапты және роман барысында бірнеше рет ғана еске алынады. Мисс Мэри Гарланд – Хадсонның алыс туысы, олармен бірге тұрып, Миссис Хадсонның серігі ретінде көмектеседі. Маллет күтпеген жерден жас әйелге – оның қарапайымдылығына, жасандылықтың жоқтығына және шыншылдығына тартылады. Мистер Страйкер, Родерик заң оқыған кезде оған кітаптар берген адвокат. Миссис Страйкер, Мистер Страйкердің әйелі. Мисс Петронилла Страйкер, Страйкерлердің қызы. Миссис Лайт, Кристина Лайттың анасы. Мисс Кристина Лайт, кейін Касамассима ханшайымы. Родерик Хадсон ғашық болған әдемі американдық әйел. Кавальер, Миссис Лайттың серігі, біршама құпия итальяндық. Глориани, Родерик жек көретін итальяндық мүсінші. Ол қырық жаста. Сэм Синглтон, американдық суретші және Родериктің досы. Мисс Аугуста Бланшар, Родериктің досы. Ол американдық, жас және әдемі. Мадам Грандони, Бланшардың көршісі. Принц Касамассима, бай неаполитандық. Мистер Ливенворт, Орта Батыстағы боракс кендерінде ақша тапқан джентльмен. Ол Мисс Бланшардың досы.

Басқа шығармаларға сілтеме жасау

Басқа да жазушылар мен еңбектер: грек мифологиясы (Гилас, Нарцисс, Париж, Эндимион, Юнона, Олимп, Аполлон, Фидий, Пракситель, Герой, Афродита, Венера, Меркурий, Бакус, Медуза, Ниобе), Фауст, Киелі кітап (Адам мен Хауа, Давид, Иуда), Уильям Макепис Такерэй, Оноре де Бальзак, Чарльз Диккенстің «Оливер Твист» романы, Сэмюэл Тейлор Колеридждің «Ежелгі теңізшінің рифмесі», Людовико Ариосто, Дантенің «Тозақ» поэмасы, Альфред Теннисон, Стендаль, Жан Шарль Леонар де Сисмондидің «Орта ғасырлардағы итальян республикаларының тарихы» еңбегі, Уильям Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» трагедиясы, Уильям Уордсворт, Гомер. Көркем өнер саласынан аталған жазушылар мен шығармалар: Доменико Гирландайо, Сандро Боттичелли, Герчино, Микеланджело, Тициан, Паоло Веронезе, Антонио Канова, Иоганн Фридрих Овербек, Фра Анжелико, Джованни Баттиста Сальви да Сассоферрато, Пинтуриккио, «Өліп бара жатқан гладиатор» мүсіні, Рафаэль, Джан Лоренцо Бернини.

Джеймстің шығармашылығындағы орны

Алғашқы кітап 1876 жылы жарық көрді, ал екінші басылымы 1879 жылы шықты. 1907 жылы Джеймс кітапты өзінің көркем әдебиетінің Нью-Йорк басылымы үшін жан-жақты қайта жөндеді. Оның қайта жөнделген нұсқасына жазған алғы сөзінде романның кейбір аспектілерін қатаң сынады. Джеймс кітаптағы уақыт шеңберінің тым қысқа екенін және кейбір сюжеттік элементтерге сену қиын екенін ойлады. Джеймс Кристина Лайтты 1886 жылғы "Касмассима ханшайымы" романының бас кейіпкері ретінде қайта енгізді. Алғы сөзінде ол Кристинаның бір рет ғана пайда болғаннан кейін тастап кету үшін тым тартымды кейіпкер екенін мойындады.