Ли Сые (759 ж. ө.б.) – Тан әскерінің батыр генералы. Талас шайқасында ерлік көрсетіп, Аббасидтерден Гао Сяньчжиді құтқарды. Ан Лушань көтерілісінде қаза тапты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ли Сие (李嗣業) (өлді 2 наурыз 759), ресми атауы Увэйдің Чжуньюн патшасы (武威忠勇王), Тан әулетінің генералы. Гао Сяньцзи басқарған негізгі армияның Талас шайқасындағы жеңілісінен кейін оның батылдығымен шайқасқаны мәлім. Оның тырыстықтары Гаоға Аббасид халифаты әскерлерінен қашуға мүмкіндік берді. Ли Сие кейін Ан Лушан көтерілісі кезінде көтерілісшілермен шайқасқанда алған жарақатынан қайтыс болды.
Li Siye (李嗣業) (died March 2, 759), formally Prince Zhongyong of Wuwei (武威忠勇王), was a general of the Tang dynasty. He was known to have fought valiantly at the Battle of Talas after the defeat of the primary army commanded by Gao Xianzhi, and his efforts allowed Gao to escape from the pursuit of the Abbasid Caliphate forces. Li Siye later died from battle injuries whilst fighting against rebel forces during the An Lushan Rebellion.
Өмірбаян
Ли Сие қай жылы туғаны белгісіз. Оның отбасы Цзиньчжао (京兆) аймағынан шыққан, яғни Тан әулетінің астанасы Чанъаньды және оның төңірегіндегі жерлерді қамтитын аймақ. Оның бойы екі метрден асатын болған деседі. Тан императоры Сюаньцзунның Тяньбао дәуірінде (742–756) ол әскери қызметке алынып, Батысты бейбіттендіру жөніндегі генерал-протекторатқа, сондай-ақ Анси протекторатына орналастырылып, сол жерде мансапты жолына түсті. Сол кезде Тан әскерлері «Мо қылышы» (陌刀) деп аталатын ауыр қылышты қолдана бастаған еді, бұл, мүмкін, Чандаоның бір түрі болған. Ли Сие оны қолдануда ерекше шеберлік танытқан. Ол көбінесе алдыңғы қатардағы қолбасшы болып қызмет етіп, әдетте шайқаста жеңіске жеткен. Ансидің джиедушиі Фуменг Лингча (夫蒙靈詧) оның қабілеттерін мойындап, оны жиі әскери науқандарға жіберген. Соңында ол Жоңлаңцзян (中郎將) шеніне көтеріліп, қолбасшы болып тағайындалды. 748 жылы Ансидің әскери губернаторының орынбасары Гао Сяньцзи Кіші Болуға (小勃律, қазіргі Гилгит, Пәкістанды орталық еткен қала-мемлекет) қарсы әскер басқарып, Тибет империясының қарауындағы бұл мемлекетке шабуыл жасағанда, Гао Ли Сие мен Тянь Жэнді (田珍) өзінің орынбасарлары етіп таңдады. Тибет әскері сол кезде Кіші Болудың астанасына жақын Суоле (娑勒) қаласында орналасқан еді. Гаоның бұйрығымен Ли Сие мен Тянь сарбаздарын жартасқа өрлеуге тура келетін жолмен бастап, Суолеге күтпеген шабуыл жасады. Олар Тибет әскерін дайындықсыз ұстап алып, жеңіске жетті. Содан кейін Кіші Болудың астанасына басып кіріп, оның патшасы мен патшайымын (Тибет ханшайымы) тұтқындады. Бұл шайқастың нәтижесінде аймақтағы 72 қала-мемлекет Тан әулетіне бағынды. Ли Сие осы үлкен еңбегі үшін генерал атағын алды.
It is not known when Li Siye was born. His family was from Jingzhao (京兆)—i. e., the area around and including the Tang dynasty capital Chang'an. He was said to be over two meters tall. Early in Emperor Xuanzong of Tang's Tianbao era (742–756), he was conscripted and stationed at the Protectorate General to Pacify the West, also known as the Anxi Protectorate, and made his career there. At that time, Tang soldiers had just adopted the use of a heavy sword known as the "Mo sword" (陌刀), possibly a variation of the Changdao, and it was said that Li Siye was particularly skillful in its employment. He often served as a forward commander and was usually successful in battle. The jiedushi of Anxi, Fumeng Lingcha (夫蒙靈詧), recognized his abilities and often had him serve in military campaigns. He was eventually promoted to a commanding officer with the rank of Zhonglangjiang (中郎將). In 748, when Gao Xianzhi, then the deputy military governor of Anxi, led an army against Lesser Bolü (小勃律, a city state centering modern Gilgit, Pakistan), then a vassal of the Tibetan Empire, Gao selected Li Siye and Tian Zhen (田珍) to serve as his deputies. The Tibetan army was then stationed at Suole (娑勒), near Lesser Bolü's capital. At Gao's direction, Li Siye and Tian launched a surprise attack on Suole by leading their soldiers through a path that involved climbing a cliff. They caught the Tibetan army by surprise and defeated them. They then advanced on Lesser Bolü's capital and captured its king and queen (a Tibetan princess). As a result of the battle, 72 city states in the region submitted to Tang. For his contribution, Li Siye was made a general.
Талас шайқасы кезінде
751 жылы Ли Сие Гао Сяньцзиге батысқа Аббасид халифатына қарсы жорыққа қатысты, ол Талас шайқасымен аяқталды. Тан және Аббасид әскерлері бірнеше күн бойы шайқасты, содан кейін Карлықтар Гаоға қарсы шығып, оның әскерінің күйреуіне себеп болды. Тек бірнеше мың адам ғана аман қалды. Гао шашыраған әскерді қайта жинауға тырысты, бірақ Ли Сие соғысты жалғастырудың қалған әскерлердің толық құрылуына әкелетінін көрсетіп, Гаоны шегінуге көндірді. Гао келісті. Ли Сие артынан қарайтын әскер ретінде қызмет етіп, қашу жолын ашық ұстады. Гаоның одақтас Ферғана (拔汗那) әскері тар жолды толып кеткенде, Ли Сие олардың сарбаздары мен малын таяқпен ұрып, көптеген адамдарды өлтірді және Аббасидтердің қуып жететін әскерлерін тойтарды. Осы батылдығы үшін Гаоның ұсынысымен генерал шеніне көтерілді. Бірақ Гаоның қол астында қызмет ететін Дуан Сюши, Ли Сиені артта қалған әскерлерді тастап кетуге итермелегені үшін айыптады. Ли Сие Дуанның қайраткерлігіне әсерленіп, Ансиге оралғаннан кейін оны өзінің көмекшісі етіп тағайындады.
In 751, Li Siye followed Gao Xianzhi in a campaign west against the Abbasid Caliphate that climaxed in the Battle of Talas. The Tang and Abbasid forces were locked in battle for several days, before the Karluks turned against Gao, causing Gao's forces to collapse. Only a few thousand survived. Gao tried to regather the scattered army, but Li Siye pointed out that continued battle would mean annihilation of the remaining troops, urging Gao to retreat. Gao agreed. Li Siye served as the rearguard and was able to successfully keep the path of flight open—as Gao's allied Ferghana (拔汗那) forces crowded the narrow escape path, Li Siye battered their soldiers and livestock with a staff, killing many—and fight off Abbasid pursuers. For this valiant effort, he was promoted in his general rank under Gao's recommendation. However, Duan Xiushi, also serving under Gao, rebuked Li Siye for advocating what effectively meant the abandonment of any straggling soldiers. Li Siye, impressed with Duan's fortitude, made Duan his own assistant upon return to Anxi.
Лушан көтерілісі
755 жылы генерал Ан Лушань Танға қарсы бүлік көтерді, ал 756 жылы оның Ян әулетінің әскері Тан астанасы Чанъанға жақындады, Сюаньцзуңды Цзяньнан аймағына (劍南, қазіргі Чэнду, Сычуаньдағы штаб-пәтері) қашуға мәжбүр етті. Сюаньцзуңның ұлы, тақ мұрагері Ли Хэн Лингвуға қашып, сол жерде император болып жарияланды. Император Сусоң Ансиден бастап, шекарадағы түрлі бекеттерден әскер шақырды. Ли Сие сол кезде Ансидің әскери губернаторының орынбасары болды және бастапқыда Liang Zai (梁宰) жиедушиге толық ақпарат күтуді ұсынды. Алайда, Дуань Сюши оған сөгіс айтып, Сусоңның жағдайының қиын екенін көрсетті. Ли Сие ойын өзгертті және Дуаньмен келісті, содан кейін Лиан Ли Сиеге Анси әскерін Фэнсянға (鳳翔, қазіргі Баоджи, Шэньсиде) император Сусоңпен кездесуге, ал Дуаньды оның орынбасары ретінде жіберуді тапсырды. Жолда Ли Сиедің бұйрығымен әскер қатаң тәртіп сақтап, халыққа ешқандай зиян келтірмеді. Ли Сие әскері Фэнсянға жеткенде, Сусоң өте қуанды және Ли Сиеді Гуо Цзыи мен Пугу Хуайэньмен бірге императорлық әскердің қолбасшысы етіп тағайындады. Ол кезде Ли Сиедің таңдаған қаруы әлі де оның таяғы болды және ол әскерін шайқасқа бастап, таяғын айналдырып, қарсыласы жоқ делінген. Ол Анси мен Бейтин (北庭, қазіргі Шыңжаңның Чанцзи Хуэй автономиялық облысындағы штаб-пәтері) экспедициялық күштерінің қолбасшысы болды. 757 жылдың күзінде Сусоңның ұлы, Гуанпин ханзадасы Ли Чудың басшылығындағы Танның біріккен күштері мен Танның одақтас ұйғырлары Ян күштерінен Чанъанды қайтарып алу үшін шабуылға дайын болды. Чанъанның батысындағы шайқаста Тан әскері бастапқыда жеңіліске ұшырап, құлауға жақын болды. Ли Сие осы жағдайды көріп, үрейді тоқтату үшін сырт киімін шешіп, атына мініп, қашып бара жатқан сарбаздарды таяғымен ұрып, тоқтатып, қашқандарды тоқтатып, тәртіпке келтірді. Үрей басылғаннан кейін Тан әскері қарсы шабуыл жасап, Ян әскерін жеңіп, Чанъаннан шығарып, Танға Чанъанды қайтаруға мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ Ан Лушаннің ұлы Ан Циньшудан (757 жылы Ан Лушанды өлтіріп, Ян императоры болған) Луоянды басып алуға да көмектесті. Ли Сиеге көрсеткен еңбегі үшін ол армиялық жабдық министрі (衛尉卿, Вэйвей Цин) болып тағайындалды және Гуо герцогі болды. Оған жиедуши шені де берілді. Аң-Циньшу Йеченгке шегініп, қорғаныс позициясын алды. Тан әскері Йеченгке жиналып, оны қоршауға алды, бірақ 10 түрлі жиедуши басқаратын Тан әскерінің шабуылы ұйымдастырылмаған еді. Ли Сие Йеченгке шабуыл жасағанда көбінесе жетекші болды. 759 жылдың көктемінде Йеченгтің қорғанысына жасалған шабуылдардың бірінде оған адасқан жебе тиді. Ол лагерде демалып, жарасы жазылатын сияқты болды. Алайда, Тан әскері келесі шабуылға шыққанда, Ли Сие соғыс барабандарының дыбысын естігенде, қатты айқайлады, содан кейін жарасынан көп қан ағып, қайтыс болды. Бұл хабар император Сусоңға жеткенде, ол қатты қайғырып, Ли Сиеге мақтау жариялады. Ол Ли Сиеге Увэй ханзадасы атағын берді және Ли Сиедің ұлы Ли Зуогуоға (李佐國) атақты мұрагерлікке рұқсат берді.
In 755, the general An Lushan rebelled against Tang, and by 756, the forces of his Yan dynasty were approaching the Tang capital Chang'an, forcing Xuanzong to flee to Jiannan Circuit (劍南, headquartered in modern Chengdu, Sichuan). Xuanzong's son and crown prince Li Heng fled to Lingwu and was declared emperor there. Emperor Suzong summoned forces from various border outposts, including from Anxi. Li Siye was then the deputy military governor of Anxi, and he initially suggested to the jiedushi Liang Zai (梁宰) that they wait for more information. Duan Xiushi, however, rebuked him, pointing out that Suzong's position was desperate. Li Siye changed his mind and agreed with Duan, and Liang subsequently commissioned Li Siye to lead the Anxi forces to rendezvous with Emperor Suzong at Fengxiang (鳳翔, in modern Baoji, Shaanxi), with Duan as his deputy. On the way, under LI Siye's orders, the army followed strict discipline and did not cause damage to the people. When LI Siye's army arrived at Fengxiang, Suzong was very pleased, and had LI Siye serve as a commander of the imperial forces, along with Guo Ziyi and Pugu Huai'en. At this time, it was said that Li Siye's weapon of choice was still his staff, and that he would lead his forces into battle, charging while swinging his staff, and was without rival. He was made the commander of the expedition forces from Anxi and Beiting (北庭, headquartered in modern Changji Hui Autonomous Prefecture, Xinjiang). In fall 757, with joint forces of Tang, under overall command by Suzong's son Li Chu the Prince of Guangping, and Tang's allied Uyghurs, poised to attack Chang'an to recapture it from Yan forces. When the forces battled west of Chang'an, Tang forces initially suffered losses and was about to collapse. Li Siye, seeing this situation, took off his upper clothing and rode on his horse, battering fleeing soldiers with his staff, to stop the panic. With the panic under control, Tang forces counterattacked and defeated Yan forces, forcing them out of Chang'an and allowing Tang to recapture Chang'an. He also contributed to capturing Luoyang from An Lushan's son An Qingxu (who had assassinated An Lushan earlier in 757 and become the emperor of Yan). For Li Siye contributions, he was made the minister of army supplies (衛尉卿, Weiwei Qing) and created the Duke of Guo. He was also given the rank of jiedushi. An Qingxu withdrew to Yecheng and took up defensive position there. Tang forces converged on Yecheng and put it under siege, but with the Tang forces under 10 different jiedushi, the attack was disorganized. Li Siye was often a leader in the assaults on Yecheng. In spring 759, during one of the attacks on Yecheng's defenses, he was hit by a stray arrow. He rested in the camp, and for some time it appeared that his wound would heal. However, when Tang forces launched a subsequent attack, when Li Siye heard the war drums being played, he yelled out in a loud voice, and suddenly, he bled profusely from his wound and died. When the news reached Emperor Suzong, he was shocked, and issued an edict praising Li Siye. He posthumously created Li Siye the Prince of Wuwei and allowed Li Siye's son Li Zuoguo (李佐國) to inherit the title.
Ескертпелер мен сілтемелер
Танның көне кітабы, 109-том. Танның жаңа кітабы, 138-том. Зичжи Тунцзянь, 215, 216, 218, 220, 221-томдар.
Old Book of Tang, vol. 109. New Book of Tang, vol. 138. Zizhi Tongjian, vols. 215, 216, 218, 220, 221.