Кіріспе
Еврипидтің ежелгі грек трагедиясы Андромах (Ἀνδρομάχη) - Еврипидтің афиналық трагедиясы. Онда Андромахтың Троя соғысынан кейін құл ретінде өткен өмірі және оның қожайынының жаңа әйелі Гермионамен араздасуы көрсетіледі. Алғашқы қойылымының күні белгісіз. Кейбір ғалымдар оны б.з.б. 428 және 425 жылдар аралығында болған деп есептейді. Мюллер б.з.б. 420 мен 417 жылдар аралығында деп санайды. Византиялық түсіндірмешінің пікірінше, пьесаның тұңғыш қойылымы Афинадан тыс жерде өткен, бірақ қазіргі зерттеушілер бұл мәлімдемеге күмәнді қарастырады.
Andromache (Ἀνδρομάχη) is an Athenian tragedy by Euripides. It dramatises Andromache's life as a slave, years after the events of the Trojan War, and her conflict with her master's new wife, Hermione. The date of its first performance is unknown. Some scholars place the date sometime between 428 and 425 BC. Müller places it between 420 and 417 BC. A Byzantine scholion to the play suggests that its first production was staged outside Athens, though modern scholarship regards this claim as dubious.
Өмірбаян
Троя соғысы кезінде Ахилл Андромахтың күйеуі Гекторды өлтірді. Гомер Андромахтың Гектор қайтыс болғаннан кейін, олардың жас ұлы Астианакстың әкесіз кедейлікте өседі деп айтқан азасын сипаттайды. Бірақ, жеңіске жеткен гректер Астианаксты Троя қабырғаларынан тастап өлтірді, оның өсіп, әкесі мен қаласының кекін алар деген қорқынышпен. Андромах Ахиллдің ұлы Неоптолемнің құлы болды. Жылдар өтеді және Андромах Неоптолемден бала туады. Неоптолем Меналай мен Еленаның қызы Гермионаға үйленеді. Андромах әлі де қайтыс болған күйеуі Гекторға адал болса да, Гермиона зор қызғанышпен толы болып, кек қайтару жоспарлайды. Өзінің және баласының өміріне қауіптеніп, Андромах баланы жасырып, Ахиллдің анасы Тетистің ғибадатханасында пана іздейді.
Кескіннің қысқаша мазмұны
Теңіз құдайы Тетистің құрбандық тағына паналап, Андромах пьесаның прологын айтады, онда ол өзінің бақытсыздығын (Трояның қирауы, күйеуі Гектор мен ұлы Астианакстың қазасы және Неоптолемге құлдыққа түсуі) және Неоптолемнің жаңа әйелі Гермиона мен оның әкесі Спарта патшасы Менелайдың зұлымдығын жоқтап жылайды. Ол Неоптолемнің Дельфидегі қасиетті оракулға кеткенін, ал Менелай оны да, өзінді де өлтіруге тырысады деп қорқып, одан туған ұлын Молосссты жасырғанын айтады. Қызметші келіп, Менелай ұлының қайда екенін біліп, оны қолға түсіруге бет алғанын ескертеді. Андромах оны Тетистің күйеуі, Ахиллдің әкесі және Неоптолемнің атасы Пелейден көмек сұрауға көндіреді. Андромах қайта-қайта бақытсыздығына ағынып, Тетистің мүсінінің алдында жылайды. Содан кейін хордың párodos-ы басталады, онда олар Андромахқа көмектесуге ниетті екендерін білдіріп, оны қасиетті орыннан кетуге көндіруге тырысады. Гермионаның табарынан қорқуды білдірген сәтте, ол байлығымен, мәртебесімен және еркіндігімен мақтана келеді. Гермиона Андромахпен ұзақ агонға түседі, онда олар бір-бірін айыптап, ұзақ риторикалық сөздермен алмасады. Гермиона Андромахты шығыс сиқырымен бала тумауына себеп болуға және күйеуін өзіне қарсы қайыруға, орнын басып алуға тырысқаны үшін айыптайды. «Жаңа орныңды біл», - деп талап етеді. Ол троялықтарды инцест пен көп әйел алуды қабылдайтын варварлар деп айыптайды. Олардың агоны тездетілген стихомиттік алмасулар сериясымен жалғасады. Менелай келіп, ұлын тапқанын айтқанда, Андромах өзін алып кетуге рұқсат береді. Қарт Пелей (Неоптолемнің атасы) оларды құтқарады. Неоптолемді өлтіруді жоспарлаған Орест Дельфиден күтпеген жерден келіп, Неоптолем талап еткенге дейін оған белгіленген Гермионаны алып кетеді. Орест пен Дельфиліктердің қолынан Неоптолемнің қазасы туралы хабаршы Пелейге егжей-тегжейлі баяндайды. Құдай Тетис deus ex machina ретінде пайда болып, Неоптолемнің мәйіті, Пелей, Андромах және Молоссстың болашағын болжайды.
Контекст
Еврипид Менелайға таңған жаман мінез сол кезде Афинада Спартаға деген қарсылық сезімімен үйлесетіндей көрінеді. Ол мақтаншы, зұлым және дене жағынан әлсіз болып бейнеленеді, ал оның қызы Гермиона күйеуінің адалдығына тым көңіл бөледі, тіпті тақ үшін бәсекелес ұлдарды жою үшін Андромаханың жазықсыз баласын өлтіруге дейін барады; сонымен қатар, ол бай әйел ретінде көрсетіледі, өз қаражатымен, және кейбір кейіпкерлер (әсіресе Андромаха мен Пелеус) оның жоғарыпарлылыққа бой алғанын айтады. Пелеус пьеса барысында Спартаны бірнеше рет қарғыйды.