Кіріспе
Жасуша бетіндегі гликопротеин
CD44 антигені – жасушалар арасындағы өзара әрекеттесуге, жасушалардың жабысуына және қозғалуына қатысатын жасуша бетіндегі гликопротеин. Адамдарда CD44 антигені 11-шы хромосомадағы CD44 генімен кодталады. CD44 HCAM (үйге оралатын жасушалардың жабысу молекуласы), Pgp 1 (фагоциттік гликопротеин 1), Hermes антигені, лимфоциттердің үйге оралатын рецепторы, ECM III және HUTCH 1 деп те аталады.
Тіндердің таралуы және изоформалар
CD44 сүтқоректілердің көптеген жасуша түрлерінде кездеседі. Стандартты изоформа, CD44s деп аталатын, 1–5 және 16–20 экзондарды қамтиды және көптеген жасушаларда экспрессияланады. Өзгергіш экзондарды қамтитын CD44-тің сплайс варианттары CD44v деп белгіленеді. Кейбір эпителий жасушалары сондай-ақ үлкен изоформаны (CD44E) экспрессиялайды, ол v8–10 экзондарын қамтиды.
Функция
CD44 лимфоциттердің белсенділігі, қайта айналымы және мекендеуі, гематопоэз және ісіктің метастазы сияқты жасушалық функциялардың кең спектріне қатысады. CD44 гиалурон қышқылының рецепторы болып табылады, гиалурон қышқылына байланысқан металдарды ішке сіңіреді, сондай-ақ остеопонтин, коллагендер және матрицалық металлопротеиназалар (ММП) сияқты басқа лигандтармен де өзара әрекеттесе алады. CD44 функциясы оның посттрансляциялық модификациялары арқылы реттеледі. Маңызды модификацияның бірі – CD44-тің HCELL (гематопоэтикалық жасуша E селектин/L селектин лигандысы) деп аталатын селектинге байланысатын гликоформасын құрайтын дискретті сиалофукозиляциялар болып табылады. Бұл гликоформа кейіннен қатерлі жасушаларда анықталды. HCELL – "сүйекке бағыттайтын рецептор" ретінде жұмыс істейді, адам гематопоэтикалық және мезенхималық дің жасушаларының сүйек кемігіне қозғалуын бақылайды. CD44 гликозилдеуі фибринге және бекітілген фибриногенге байланысу қабілетін де тікелей реттейді.
Клиникалық маңызы
Бұл ақуыз үнділік қан тобы жүйесінің анықтамасы болып табылады. CD44, CD25-пен бірге, безгектегі Т-клеткалардың ерте дамуын қадағалау үшін қолданылады. CD44 экспрессиясы эффекті жады Т-клеткаларының көрсеткіштік маркері болып табылады. Жады жасушаларының көбеюін (белсенділігін) CFSE химиялық таңбалау арқылы in vitro жағдайында да бағалауға болады. Сонымен қатар, CD44-тің өзгерістері кейбір сүт безі және простата қатерлі ісігінің тамырлық жасушаларының жасуша бетіндегі маркерлері ретінде хабарланған. Сүт безі қатерлі ісігін зерттеуде CD44+/CD24 экспрессиясы жиі сүт безінің тамырлық жасушаларының маркері ретінде қолданылады және сүт безі қатерлі ісігі жасушаларын тамырлық сипаттамалары бар жасушалармен байытылған популяцияларға бөлу үшін пайдаланылады, сондай-ақ эпителиялық жұмыртқа безі қатерлі ісігімен ауыратын науқастардың өмір сүру мерзімін ұзартудың көрсеткіші ретінде қарастырылады. Эндометриозбен ауыратын әйелдердің эндометрий жасушалары CD44-тің сплайс варианттарының жоғары экспрессиясын және перитонеальды жасушаларға жабысудың күшеюін көрсетеді. CD44 вариантты изоформалары бас және мойындың қабыршақ клеткалық карциномасының прогрессиясына да қатысты. CD44 варианттарына қарсы моноклоналды антиденелерге v6 үшін биватузумаб кіреді.
CD44 қатерлі ісіктерде
CD44 – жасушалардың көбеюіне, дифференциациялануына, қозғалуына, ангиогенезге, цитокиндердің, хемокиндердің және өсу факторларының сәйкес рецепторларға ұсынылуына, сондай-ақ жасуша мембранасында протеазалардың бекінуіне, жасушалардың тірі қалуына сигнал беруге қатысатын көп құрылымды және көп функциялы жасуша бетіндегі молекула. Бұл биологиялық қасиеттердің барлығы қалыпты жасушалардың физиологиялық қызметі үшін маңызды, бірақ олар қатерлі ісік жасушаларының патологиялық белсенділігімен де байланысты. Жануарларда жүргізілген тәжірибелер CD44 антиденелері, антисенс олигонуклеотидтері және CD44 ерітіндісі ақуыздары арқылы CD44-ті таңдап алу, әртүрлі неоплазмалардың қатерлі белсенділігін айтарлықтай төмендетіп, anti-CD44 препараттарының емдік әлеуетін көрсетеді. Лейкемиялық жасушаларда CD44 адгезиялық молекуласының жоғары деңгейі лейкемияның дамуына себепші. Сонымен қатар, альтернативті тізілім және посттрансляциялық модификациялар CD44-тің көптеген әртүрлі тізбектерін, мүмкін, ісікке тән тізбектерді де құруға мүмкіндік береді, сондықтан CD44-ке қарсы ісікке тән препараттарды жасау тиімді емдеу әдісі болуы мүмкін. Көптеген қатерлі ісіктерде (бүйрек қатерлі ісігі және Ходжкин емес лимфомалар ерекшеліктері) CD44 экспрессиясының жоғары деңгейі әрқашан нашар нәтижемен байланысты емес.