Ирланд әуелегендеріндегі Феніус Фарсайд және тілдердің шығуы

Ирландия мифологиясындағы скиф патшасы Фениус Фарсайд туралы аңыз. Оғым әліпбиін және гаэль тілін ойлап тапқан, Бабель мұнарасына сапар шеккен.

Кіріспе

Фениус Фарсаид (сонымен қатар Фениуса, Фениус, Фениус; Farsa, Farsaidh, көптеген түрлі жазылулары) – Ирландия мифологиясының әртүрлі нұсқаларында кездесетін Скифияның аңыздық патшасы. Ол Магогтың ұлы Буаттың ұрпағы еді. Басқа деректер оның тегі Гомерден шыққан дейді. Кейбір дәстүрлерге сәйкес, ол огам әрпі мен гэль тілін ойлап тапқан. Лебор Габала Эренннің M және A нұсқаларында Фениус пен оның ұлы Нель Вавилон мұнарасына сапар жасаған (B нұсқасында Гомердің ұлы Рифат Скотт сапар жасаған). Көп тілде сөйлей білген Нель, Мысыр перғауыны Цингристің қызы Скотаға үйленді, олардың ұлы Гейдель Глас дүниеге келді. Лебор Габала Эреннде (11 ғасыр) ол Нымродтың Вавилон мұнарасын салған 72 басшының бірі болған, бірақ мұнара құлағаннан кейін Скифияға сапар шекті. "Auraicept na nÉces" бойынша, Фениус Гойдель мак Этеор, Иар мак Нема және 72 ғалымнан тұратын сүйемелдемесімен бірге Скифиядан сапар шекті. Олар Нимрод мұнарасында шатасқан тілдерді зерттеу үшін Шинар жазығына келді. Тілдесушілердің таралып кеткенін байқаған Фениус оларды зерттеу үшін өз ғалымдарын жіберіп, мұнарада қалып, жұмысты үйлестірді. Он жылдан кейін зерттеулер аяқталды, Фениус "таңдалған тіл" деп аталатын "Bérla tóbaide" тілін жасады, әрбір шатасқан тілдің ең жақсы белгілерін алып, оны Goídel mac Ethéoir атымен Goídelc, Goidelic деп атады. Ол өзінің атымен Bérla Féne, Íarmberla, Íar mac Nema және басқаларын, сондай-ақ өз тілдері үшін жетілдірілген жазу жүйесі ретінде Beithe luis nuin (Огам) деп аталатын кеңейтімдер жасады, Béarla na bhFileadh – ‘ақындардың тілі’. Ақындардың құпия тілі, Gnaith bhearla – сауатсыз көпшіліктің ортақ тілі мен диалектісі, кейіннен ол Ежелгі және Орта Ирландия тіліне, соңында қазіргі Ирландия тіліне айналды. "Auraicept" Фениус Фарсаидтың төрт әрпті – еврей, грек және латын әрптерін, соңында Огамды ашқанын және Огамды соңғы табылғандықтан ең жетілгені деп сипаттайды.

Fénius Farsaid (also Phoeniusa, Phenius, Féinius; Farsa, Farsaidh, many variant spellings) is a legendary king of Scythia who appears in different versions of Irish mythology. He was the son of Boath, a son of Magog. Other sources describe his lineage from the line of Gomer. According to some traditions, he invented the Ogham alphabet and the Gaelic language. According to recensions M and A of the Lebor Gabála Érenn, Fénius and his son Nél journeyed to the Tower of Babel (in recension B, it is Rifath Scot son of Gomer instead). Nél, who was trained in many languages, married Scota, daughter of Pharaoh Cingris of Egypt, producing their son Goidel Glas. In the Lebor Gabála Érenn (11th century), he is said to be one of the 72 chieftains who built Nimrod's Tower of Babel, but travelled to Scythia after the tower collapsed. According to the Auraicept na n Éces, Fenius journeyed from Scythia together with Goídel mac Ethéoir, Íar mac Nema and a retinue of 72 scholars. They came to the plain of Shinar to study the confused languages at Nimrod's tower. Finding that the speakers had already dispersed, Fenius sent his scholars to study them, staying at the tower, coordinating the effort. After ten years, the investigations were complete, and Fenius created in Bérla tóbaide "the selected language", taking the best of each of the confused tongues, which he called Goídelc, Goidelic, after Goídel mac Ethéoir. He also created extensions, called Bérla Féne, after himself, Íarmberla, after Íar mac Nema, and others, and the Beithe luis nuin (the Ogham) as a perfected writing system for his languages, Béarla na bhFileadh 'language of the poets'. The Secret Language of the Poets, Gnaith bhearla, a common language and dialect of the illiterate majority, it later became Old and Middle Irish, and eventually Modern Irish. The Auraicept claims that Fenius Farsaidh discovered four alphabets, the Hebrew, Greek and Latin ones, and finally the Ogham, and portrays the Ogham as the most perfected because it was discovered last.