Кіріспе
Никанор (грекше: Νικάνορ, /nɪˈaɪ/'kɪˈeɪ//nər/; б.з.д. 161 жылы қайтыс болған) – грек-сириялық генерал (стратегос), Селевкид империясының Антиох IV Епифан және Деметрий I Сотер патшалары тұсында қызмет еткен. Ол Яһудеядағы маккабейлер көтерілісі кезінде қызмет етті, сол кезде Яһудея Селевкид империясының құрамында болды, және бір кезде Иерусалимде губернатор болып тағайындалды. Үкімет пен яһуди көтерілісшілері арасындағы қарым-қатынас осы деңгейге жетті, ол Екінші ғибадатханадағы дін қызметкерлерін қорқытты және Яһуда Маккавейдің ізбасарларын іздеп тауып жеңу үшін әскер басқарды, бірақ ол және оның әскері Адаса шайқасында жеңіліске ұшырады. Никанор қаза тауып, оның денесі ұлықтаусыз қалды, оның басы мен оң қолы Иерусалимде жұрт көз алдында ілінді, ал оның жеңілісін тойлау үшін жаңа мереке жарияланды. Селевкид әдебиеті сақталмағандықтан, Никанор туралы біздің барлық біліміміз 1 және 2 Маккабейлер кітабынан алынған. Бұл кітаптар грек тіліндегі еврей жазбаларының жинағы – Септуагинттің бір бөлігі болып табылады, ол христиандық Ескі өсиеттің негізіне айналды.
Nicanor (/n//aɪ/'/k//eɪ//n//ər/; Νικάνορ; died 161 BCE) was a Syrian Greek general (strategos) that served the Seleucid Empire during the reigns of kings Antiochus IV Epiphanes and Demetrius I Soter. He served during the Maccabean Revolt in Judea, then part of the Seleucid Empire, and served for a time as governor in Jerusalem. Relations between the government and the Jewish rebels eventually turned sufficiently hostile that he threatened the priests at the Second Temple and led an army to find and defeat Judas Maccabeus's followers, but he and his army were defeated at the Battle of Adasa. Nicanor was killed, his corpse was desecrated, his head and right hand hung for public display back in Jerusalem, and a new festival was declared to celebrate his defeat. As Seleucid literature was ultimately not preserved, almost all of what is known of Nicanor comes from the Jewish books 1 Maccabees and 2 Maccabees. These books were preserved by becoming part of the Septuagint, a collection of Jewish writings in Greek that would serve to become the basis of the Christian Old Testament.
Антиох Епифанның тұсында
2 Макавейлер кітабында ол "Патрокл ұлы Никанор" деп аталады және ол патшаның жақын достарының бірі (филои) болғандығы айтылады, бұл лауазым кеңесші болуды да білдіретін кезде, тек достықтан артық еді. Шамамен б.з.д. 165 жылы Маккабейлер көтерілісінің бүлікшілерін жеңу үшін әскери экспедиция ұйымдастырылды. 1 Макавейлер кітабының 3-таравында Селевкид әскерін үш қолбасшы басқарғаны айтылған: Горгий, Доримен ұлы Птолемей және Никанор. Алайда, 1 Макавейлерде Никанордың рөлі туралы ештеңе айтылмаған, тек Горгийдың іс-қимылдары егжей-тегжейлі сипатталған және Горгий қолбасшылық еткені көрінеді. 2 Макавейлер 8-таравында Никанорды экспедиция басшысы етіп Сирия және Финикияның әкімі Птолемей тағайындаған, бірақ бұл әкім Птолемей Макрон болған ба, әлде Доримен ұлы Птолемей болған ба белгісіз. 2 Макавейлер Селевкид әскерінің басқа қолбасшыларын сипаттамайды, бірақ бұл, мүмкін, әдеби себептерге байланысты, себебі кітап Никанордың мінез-қалпын моральдық сабақтар үшін суреттеп көрсетеді, ал басқа қолбасшылар осы тақырыптан тыс болуы мүмкін. 2 Макавейлерде Никанордың яһудилерді құл етіп сату және осы арқылы ақша жинау үшін әскерді пайдалану жоспары туралы айтылады. Бұл Селевкидтердің Рим Республикасына 2000 талант қарызын төлеу схемасының бір бөлігі болуы мүмкін, бұл, болжам бойынша, Апамея шартының шарттарынан туындаған. Селевкидтік басқару құрылымының нақты сипатына қарамастан, экспедицияның нәтижесі шамамен б.з.д. 165 жылдың қыркүйегінде болған Еммаус шайқасы болды, онда Маккабейлер батыл түнгі шеру және Селевкидтік лагерге таңертеңгі шабуылдың арқасында күтпеген жеңіске жетті. Селевкид әскері де, Никанор да шегінуге мәжбүр болды. Осы жерде 1 Макавейлер мен 2 Макавейлердегі оқиғалар аздап өзгешелейді. 1 Макавейлерде Никанор "Израильді жек көретін және оған жау болған" адам ретінде сипатталған, оған "халықты құрту" бұйрығы берілген және ол бастапқыда зұлым. Яһуда келіссөздер туралы ұсыныстан күдіктенді және Никанор оны тұтқындау үшін құрған тұзақтан қашып, елге қайтып кетті. Никанор шағын жасақпен Капар-Салама маңында шайқасқа түсті, бірақ Яһуда жеңіске жетті және үкімет әскері Иерусалимге қайтты. Ашуланған Никанор Екінші ғибадатханаға барып, дін қызметкерлерін Яһуданы табуға көмектесу үшін қорқытты. Сондай-ақ, егер Яһуда тапсырылмаса, ғибадатхананы өртеп жіберумен қорқытты. 2 Макавейлер 14-таравында Никанор әкімдік қызметке тағайындалғанға дейін Селевкидтік соғыс пілдерінің қолбасшысы болған, бұл оның Бет-Захария шайқасына қатысқандығын көрсетеді, онда соғыс пілдері қолданылған. Алайда, Никанор мен Яһуда арасындағы қарым-қатынас әлдеқайда жақсырақ, Яһуда бейбіт келіссөздер аясында үкіметтік лауазымның орынбасары болып тағайындалды және екеуі біраз уақытқа күтпеген досқа айналды. Осы бейбітшілікке кедергі келтірген грек Никаноры емес, Алкимустағы опасыз яһуди, ол Димитрийге Никанор Яһуданы өзінің ізбасары етіп тағайындағанын айтты және Яһудаға қарсы жала жапты. Димитрий Никанорға Яһуданы тұтқындап, Антиохияға жіберу туралы жаңа бұйрық берді. Яһуда Никанордың өзгеше әрекет ете бастағанын сезіп, тұтқындалудан қашып кетті. 2 Макавейлер Никанордың Яһуданы табу үшін ғибадатханадағы дін қызметкерлерін қорқытқанын растайды, бірақ ол ғибадатхананы өртеп жібергеннен кейін Дионисқа ғибадатхана салмақ екенін қосты. Никанор әскерге аттанғаннан кейін, ол және оның Селевкидтік үкіметтік әскерлері Адасада шайқасты. Нәтижесінде Адаса шайқасы болды. Никанор шайқастың басында қаза тапқан сияқты, мүмкін, Яһуданың стратегиясының нәтижесінде, өйткені эллинистік дәуірдегі қолбасшыларды анықтау оңай болған. Көтерілісшілер шайқаста жеңіске жетті. Никанордың денесі ұсталып, Иерусалимге қоғамдық көрсету үшін әкелінді. 1 Макавейлерде Никанордың басы мен оң қолы көрсетілген. 2 Макавейлерде оның басы мен қолы кесілді, тілі оның дінге қарсы сөздері үшін жаза ретінде ғибадатханада кесілді және оның басы қабырғаға ілінді.
Мұра
Яһудилер жеңісті тойлау үшін 13 адар күні, Никанор күні (Йом Никанор) деп белгіленген яһуди мерекесі жарияланды.