Кіріспе

Гонконгтың Орталық ауданындағы тарихи базар ғимараты – қаладағы алғашқы ылғалды базар және Орталықтағы жаңа азық-түлік базары. Бұл Гонконгтағы екі Баухаус стиліндегі базар ғимаратының бірі, екіншісі – Ван Чай базары. Ұзақ жылдар бойы қолданыстан шыққаннан кейін, 2021 жылдың 23 тамызында ол сауда орындары, тамақтандыру пункттері және қоғамдық кеңістіктер үшін жаңа орталық ретінде қайта ашылды. Бұл өзгеріс Қалалық Жаңару Орталығы жүргізген ауқымды жөндеуден кейін мүмкін болды, олар базарлық дүкендер мен әйгілі баспалдақ сияқты бірқатар бастапқы архитектуралық элементтерді сақтап қалды. Ол Джубилей көшесі, Королева Виктория көшесі, Королеваның Орталық жолы және Des Voeux Road Central арасында орналасқан. Оның қасында Гонконгтағы алғашқы әйелдерге арналған қоғамдық дәретханасы және бірінші жер үсті дәретханалары бар.

Тарих

1842 жылы Куинс-роуд-Централ және Кокран-стрит арасында Кэнтон базары құрылды, ол осы нарықтың алғашқы нысаны болды. 1843 жылы ол Орталық базар деп те аталатын. Кейіннен бірнеше өрт салдарынан қытай халқы Орталықтан Тай Пинг Шан аймағына көшіруге мәжбүр болды. Базардың орнына еуропалықтарға арналған тұрғын үйлер салынды. Базар қазіргі Жоғары сот орналасқан Куинсвейге көшірілді. Онда қытай жиһазын сатушылар, ағаш шеберлері, қабыс жасаушылар мен ескеқыстар сататын дүкендер болды. Теңіз портына жақындығы мен гарнизон құрылысының салдарынан базар, дүкендер мен тұрғын үйлерді көшіру қажет болды. 1850 жылдары базар Des Voeux Road (бұрын The Praya деп аталған) көшесіндегі қазіргі орнына көшірілді. Базар 1858 жылы қайта салынды, ал 1895 жылы батыс мәрмәрдан тұрғызылған жаңа ғимаратпен толығымен ауыстырылды. Жаңадан салынған базар үш қабаттан тұратын, ортасында мұнарасы бар Виктория стиліндегі ғимарат болды. 1937 жылы базар тағы да бұзылып, оның орнына Баухаус стиліндегі ғимарат салынды. Құрылыс 1938 жылы аяқталды және құны 900 000 гонконг долларын құрады. Базар 1939 жылдың 1 мамырында қайта ашылды. 1941-1945 жылдар аралығында Гонконгты жапондықтар басып алған кезде базардың қытайша атауы (chung wan kai shi) (chung yeung shi cheung) деп өзгертілді. Des Voeux Road Central кіреберісіндегі қытайша атауы 1993 жылға дейін қайта орнатылмады. Орталық базар Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі ет базары болды және Гонконгтың сол кездегі губернаторы Дэвид Тренч 1967 жылы базарға сапар жасады. Базардың маңыздылығы тағы бір губернатор Александр Грантемді де базарға келуге ынталандырды. 1994 жылы екінші қабаттың батыс бөлігі Орталық эскалатор байланысы сауда галереясына айналдырылды, ол Орталық көтерілген жаяу жолы мен Орталық-Орта деңгей эскалаторлары арасындағы өткел болды. 1999 жылы таратылғанға дейін оны қалалық кеңес басқарды. Нарық 2003 жылдың наурыз айында жабылды.

Құрылымы

Базар 4 қабатты темір бетонды құрылыста орналасқан, ішінде 200 дүкен бар. Базар кең, орталық алаңымен, биік шатырымен және табиғи жарық пен желдету үшін үлкен терезелермен жабдықталған. Базардың екі кіреберісі бар. Des Voeux Road Central кіреберісі бірінші қабатта орналасқан, ал Queen's Road Central кіреберісі бірінші қабатқа көпірмен жалғасқан. Бастапқыда бірінші қабатта гигиена инспекторлары мен басқа да қызметкерлердің кеңселерi және тұрғын жайлары болған.

Ағымдағы жағдай

Ғимарат 2003 жылдан бастап көбінесе тасталып қалды, ішіндегі жаңартылған жаяу жүргіншілер дәлізінде санаулы дүкендер болды, Орталық эскалаторлық байланыс аллеясы сауда аркадасы. Дәліз екі көпір арқылы Hang Seng Банкінің бас кеңсесімен және Орталық биік жолмен, ал тағы бір көпір арқылы Орталық–Жоғарғы деңгей эскалаторымен байланысты. Аркададағы дүкендерге тігіншілер, тазалау құралдары сататындар, коллекционерлер және басқа да кәсіп иелері кірді. Жексенбі күндері дәліздің бір жағы филиппин жұмысшыларының жиналатын танымал орыны болды. Жаңаруға дейін ғимарат уақытша «Орталық Оазис» тақырыбында безендірілді. 2017 жылдан 2021 жылға дейін ғимарат сақтау және қайта жаңғырту жұмыстарынан өтті, оның ішінде ескірген ғимарат құрылымын күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Бұл жұмысты Қалалық жаңару басқармасы қадағалады. Жаяу жүргіншілер дәлізі жаңару жұмыстарының көп бөлігінде де келушілерге қолжетімді болды. Орталық базар 2021 жылдың тамызында қайта ашылды және он жылға жалға алу шарты бойынша Chinachem Group басқарады. Des Voeux Road Central көшесіне қараған фасады да қоса алғанда, жұмыстар әлі де жалғасуда.

Қорғау

Орталық базар ІІІ санаттағы тарихи ескерткіш ретінде тіркелген. Ол Орталық және Батыс мәдени мұра жолының бір бөлігі.