Кіріспе

Жобаға үлкен өзгерістер емес, көптеген шағын өзгерістерді енгізу арқылы жұмыс істеу әдісі. Саясатта "инкрементализм" термині "Gradualism" терминімен синоним ретінде де қолданылады. Инкрементализм – бірнеше (көбінесе кеңінен жоспарланған) үлкен қадамдардың орнына, көптеген кішігірім, біртіндеп өзгерістерді қолдана отырып жобаға қосымша жұмыс істеу әдісі. Логикалық инкрементализм процестің қадамдарынің логикалық тұрғыдан дұрыс екенін көрсетеді. Логикалық инкрементализм жоспарлаудың формалды жүйелік тәсіліне қарағанда, билік мінез-құлқына бағытталған жоспарлау тәсіліне назар аударады. Линдбломның 1959 жылғы "Кереңдеу туралы ғылым" атты мақаласы саясаткерлерге саясатты өзгертетін кезде неге басқа көзқарас қажет екенін түсінуге көмектесті. Инкрементализмнің жаңа көзқарасының мақсаты – саясаткерлер мәселені толыққанды зерделеп, рационалды түрде ойластырмастан өзгерістер жасаудан аулақ болуы керек.

Басқа жоспарлау әдістемелерімен салыстырғанда

Ірі жобаларды стратегиялық жоспарлау арқылы іске асырғанда, "өрт сөндіруге" – яғни, уақытты ұстап тұратын мәселелерді болдырмау үшін жобаны жоспарлауға уақыт бөлу әдетте қажет болады. Жоғарыдан төменге, төменнен жоғарыға және тағы басқа жоспарлау жүйелерінен өзгеше, инкрементализм дереу туындаған мәселелерді шешуге назар аударуды және жалпы стратегиялық жоспар жасауға тырыспауды білдіреді. Бұл маңыздылығына қарай мәселелерді кезең-кезеңімен қарастыру деген сөз. Стратегиялық іске асыру – мұқият ойластырылған іске асыру жоспары, ол инкрементализмге керісінше. Стратегиялық іске асыруға қатысты жоспар біртіндеп ілгерілеуге мүмкіндік берсе де, ол белгілі уақытта нақты мақсаттарды қойып, процесте шатасуға ешқандай ниеті жоқ. Басқаша айтқанда, іске асырудың барлық бөлігі алдын ала жоспарланып, күтілетін нәтижелерге сәйкес дайындалады. Инкрементализмге қарсы тұратын принцип – жұмысты үздіксіз жетілдіру арқылы емес, бір реттік күш салу арқылы аяқтау қажеттігі. Барлық жұмыс жоспарланып, толыққан соң ғана ұсынылуы керек, ал дамып жатқан жұмыстар көрінбеуі тиіс. Саяси ғылымда инкрементализм туралы зерттеулер әлеуметтік теориядағы үзілісті тепе-теңдік тұжырымына көптеп енгізілген, ол саясаттағы өзгерістерді үзіліспен келген маңызды саяси өзгерістермен алмасатын үзіліссіз жақсарту кезеңдері ретінде қарастырады.

Артықшылықтар

Инкрементализмнің басқа формалды жүйелерден артықшылығы – болмауы мүмкін нәтижелерді жоспарлауға кеткен уақыттың ысырап болмайтыны. Саяси жағынан ыңғайлы: радикалды және толық өзгерістерді қажет етпейтіндіктен, оңай қабылданады, демек, процесс жеделдетіледі. Тұжырымдамасы қарапайым: түсіну өте оңай. Бизнесте қолданылатын басқа бюджеттеу әдістерімен салыстырғанда, оны іске асыру оңай, себебі бухгалтер болудың немесе бизнесте көп тәжірибе жинаудың қажеті жоқ. Біртіндеп өзгеріс: компания ішінде біртіндеп өзгерістерге мүмкіндік беретін, бір кезеңнен екінші кезеңге дейін өте тұрақты бюджет болады. Көптеген менеджерлер бір кезеңнен екінші кезеңге бюджеттің күрт өсуінен сескенеді. Бұл бюджет түрі осы мәселенің туындауына жол бермейді, өйткені ол алдыңғы кезеңнің бюджетіне негізделген. Икемділік: өте икемді. Ай сайын түзетулер жасау арқылы жаңа саясат немесе бюджет енгізілгенде өзгерістерді жылдам байқауға болады. Қайшылықтарды болдырмау: көптеген бөлімдері бар компанияларда әртүрлі бюджеттердің салдарынан бөлімдер арасында қақтығыстар жиі туындайды. Осы бюджеттеу әдісі барлық бөлімдерді бір мақсатқа бағыттап, бөлімдер арасындағы қайшылықтарды болдырмауға көмектеседі.

Кемшіліктер

Кемшіліктері – уақытты жеңілтекке жұмсауы мүмкін, ал жалпы стратегия әзірленбейді. Рационалдылықты зерттеудегі инкрементализмді бастапқыда көзделмеген радикалды өзгерістерді жасырын түрде іске асырудың, сырғыма беткейге алып келудің бір жолы деп қарастыруға болады. Бигль қатесі: Бигль итінің иіс сезу қабілеті өте жақсы, бірақ көру қабілеті шектеулі, сондықтан ол желдің бағытымен келген, алдынан өтетін нысананы байқамай қалуы мүмкін. Сол сияқты, саясатты және оны қолданудағы шағын өзгерістерге ғана назар аудару арқылы ұйымдар өздерінің міндеттерін орындаудағы кең ауқымды бағыттарды қалып қою қаупіне ұшырайды. Бигль қатесі – инкрементализмге қатысты негізгі сын. Өзгерісті ескермеу: Бұл шығындар бұрынғысынша жалғаса береді деген тұжырымға негізделген. Дегенмен, бизнес ортасында мұндай жағдай сирек кездеседі, әрқашан өзгермелі факторлар болады. Ынталандырудың жоқтығы: Мұндай қарапайым бюджеттеу әдісі қызметкерлерге шығармашылыққа көп мүмкіндік бермейді. Олардың жаңа идеялар мен саясатты ұсынуға ынтасы жоқ, себебі барлығы шектеулі. "Пайдалан немесе жоғалт" көзқарасы: Көптеген қызметкерлер бұл жүйені "пайдалан немесе жоғалт" ретінде қарастырады және келесі жылғы бюджет осы жылғы бюджетке сүйене отырып құралатынын жақсы біледі. Сондықтан, егер оларға бөлінген қаражаттың барлығын жұмсамаса, келесі жылы жұмыс істеу үшін жеткілікті қаражат болмауы мүмкін. Бұл ысырапты ынталандыратын ортаны құрайды.

Сындар

Линдбломның мансабы бойында инкрементализмді сынағандар көп болды. Көптегендер жақсы нәтижеге жету үшін инкрементализмнен асып түсу, саясатта ірі қадамдар жасау қажет деп есептеді. Сыншылар енді мәселені жарты-жартылай шешуден шаршап, оны толығымен қарастыруды қалады. Олар саясаттың баламаларын толыққанды талдауды талап етті, ал инкрементализм мұндай талдауға тек қана тоқталып қана қояды.

Қолданылуы

Инкрементализм саясатта, инженерияда, бағдарламалық жасақтауда, жоспарлауда және өнеркәсіпте кеңінен қолданылады. Оны көбінесе "өрт сөндіру" деп сынға бірақ, өнім дизайнының, мысалы, жапон инженериясындағы үнемі жақсаруы өнімнің тұрақты түрде өсуына мүмкіндік береді, бұл кейбір жағдайларда дәстүрлі жоспарлау жүйелерінен де артық нәтиже береді. Тағы бір мысал – үлкен өзгеріске жол ашатын, бірақ көзге түспейтін шағын өзгерістер. Күн тәртібіндегі мақсатқа қадам-қадаммен жақындау, күрт және жылдам өзгеріске қарағанда аз сынға ұшырайды. Мысалы, жанармай бағасының өсуін қарастырайық, компания бағаны бірден күрт көтерудің орнына, күн сайын бірнеше центтен арттырады. Адамдар бір түндік 10% үлкен өсімді оңай байқап, наразылық білдіреді, ал бір апта ішіндегі 10% өсімді байқамай да қалуы мүмкін, тіпті қарсылық білдіру де қиын. Бұл экономика, саясат, адамның сыртқы келбеті, заңдар сияқты көптеген салаларда қолданылуы мүмкін.

Мысалдар

1970 жылдары көптеген елдер жел энергиясына инвестиция салуға шешім қабылдады. 5 миллионға жуық халқы бар Дания осы технологияда әлемдік көшбасшыға айналды, бірақ АҚШ, Германия және Ұлыбританияда бәсекеге қабілетті машиналар жасауға қол жеткізілмеді. Осы тәсілдердің өзгешелігінің себебі – Даниядағы жел энергетикасы ауыл шаруашылығы негізінде дамыды, ал Америка және Ұлыбританиядағы жел энергетикасы жоғары технологиялық аэроғарыш компаниялары мен университеттің қатысуымен құрылды. Жергілікті билік органдарының ресурстарды бөлуі саяси мәселелерге толы және жергілікті билік органдарының басымдықтарын анықтау кезіндегі келіссөздердегі біртіндеп даму әдістерін көрсетеді. АҚШ Федералдық бюджетін қарастырғанда, саясаткерлер арасындағы келіссөздер мен біртіндеп болатын өзгерістерді көруге болады. Әр жыл сайын Қорғаныс министрлігі, Әлеуметтік қамсыздандыру және Medicare сияқты мемлекеттік бағдарламаларға қаржы бөлу үшін жаңа бюджет құрылуы тиіс. Бөлінетін сомалар агенттіктердің немесе басымдықтардың маңыздылығына, тиімділігі мен тиімсіздігіне байланысты біртіндеп өзгереді.

Қарым-қатынас ұғымдары

Инкрементализм – үлкен стратегиялық жоспардың қажет болмаған немесе жасалмаған жағдайларда қолданылатын жоспарлау әдістемесі. Сондықтан оны көбінесе "көре алмай тығырықтан шығу" деп атайды. Сенбеген дереккөз: date=July 2020. Инкрементализм – бұл белсенді орталық жоспарлаудың антонимі, ол негізгі деңгейде туындаған нақты мәселелерді шеше алмайтын қатаң жұмыс жүйелерін құруы мүмкін. Дегенмен, орталық жоспарлау аясы болмаса, инкременттік жұмысты құрылымдалған жүйелерде қолдау көрсету қиын, сондықтан мәселелермен айналысатындардың дербестігі, біліктілігі және тәжірибесі қажет, мысалы, автономды жұмыс топтарындағыдай.