Альберт Франц Допплер: Флейта виртуозы және композитор өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Альберт Франц Допплер (16 қазан 1821 – 27 шілде 1883) – флейтадағы виртуоз және флейта музыкасымен ең көп танылған композитор. Ол Будапешт үшін бір неміс және бірнеше венгр операларын жазған, олардың барлығы зор табысқа жеткен. Оның балет музыкасы өмірінде кең танымал болды.

Өмір

Допплер Лембергте (Австрия империясы), қазіргі Украинаның Львов қаласында дүниеге келді. 1828-1831 жылдары ол әкесінен, гобойші Джозеф Допплерден флейта сабақтарын алды және 13 жасында флейташы ретінде тұңғыш рет сахнаға шықты. Ол кіші ағасы Карлмен флейта дуэті құрды, Карл төрт жасқа кіші болған және көбінесе әндер мен қосымша музыка жазған. Дуэт ретінде олар бүкіл Еуропа бойынша үлкен қызығушылық тудырды. Олар гастрольдік сапарлар жасап, 1838 жылы Будапешттегі неміс театрының оркестріне мүше болды, ал 1841 жылы Венгрия Ұлттық театрына көшті. Онда Францтың бес операсы сәтті қойылды. Франц пен Карл Еуропа бойынша үнемі гастрольдік сапарлар жасап, 1853 жылы Венгрия филармония оркестрінің құрылуына көмектесті. 18 жасында Франц Будапешт операсының бірінші флейташысы болды, кейін Вена сарай операсының бірінші флейташысы және дирижері, соңында бас дирижері болды. Сонымен қатар, 1864 жылдан 1867 жылға дейін Вена консерваториясында флейта профессоры қызметін атқарды. Ол Австрияның Баден-бай-Виен қаласында қайтыс болды. Допплер көбінесе флейтаға, сондай-ақ операға (оның флейтаға арналған концерттік шығармаларында да ерекше стиль байқалады) шығармалар жазды. Ол концерттер, көрнекі шығармалар және көптеген флейта дуэттері сияқты көптеген шығармалардың авторы болды, оларды өзі мен ағасы Карл орындады. Оның музыкасында орыс және венгр музыкасының элементтері бар. Оның операларына «Юдит» (оның жалғыз неміс операсы) және «Беньевский» атты орыс шығармасы кірді. Ол барлығы жеті опера мен он бес балет жазды (олар өз заманында өте танымал болды) және керемет оркестрлеуші болды. Ол сондай-ақ Франц Листтің алты венгр рапсодиясының оркестрлік аранжировкасын жасағандығымен де белгілі, олар оның атымен жарияланды. Ол Листтің шәкірті болды және Лист Допплерге алты рапсодияны оркестрлеуді тапсырды. Лист бұл оркестрлеудің әрбір тармағын жарияланғаннан кейін қайта қарады, бірақ Допплердің атын атағына қалдырды. (Лист жиі шәкірттерімен осылай жұмыс істеді, бұл оның өзінің шығармаларын оркестрлеуге қабілетсіз деген пікірге әкелді).

Doppler was born in Lemberg (Austrian Empire), now Lviv, Ukraine. From 1828 to 1831, he received flute lessons from his father, Joseph Doppler, who was an oboist, and made his debut as a flautist at the age of 13. He formed a flute duo with his brother Karl, four years younger, who mainly wrote songs and incidental music, and as a duo they caused quite a sensation throughout Europe. They toured and both became members of the orchestra of the German Theatre, Budapest, in 1838 and both moved to the Hungarian National Theatre in 1841. There, five of Franz's operas were staged with success. Franz and Karl continued to make regular tours of Europe and helped found the Hungarian Philharmonic Orchestra in 1853. At the age of 18 Franz was the first flautist at the opera in Budapest, and he went on to be the first flautist and stand in conductor, and eventually chief conductor, of the Vienna Court Opera, as well as acquiring a position of Professor of Flute at the Vienna Conservatoire from 1864 until 1867. He died in Baden bei Wien, Austria. Doppler composed chiefly for the flute, as well as opera (a style that is prominent even in his showpieces for flute), composing many pieces including concertos, showpieces, and many flute duets, to be played by himself and his brother Karl. His music contains aspects of Russian and Hungarian music. His operas included Judith (his only German opera), and a Russian work entitled Benyovsky. He wrote seven operas and fifteen ballets in total (which were quite popular in their time) and was a brilliant orchestrator. He is also known for the orchestral arrangements of six of Franz Liszt's Hungarian Rhapsodies published under his name. He was a student of Liszt, and Liszt set Doppler the exercise of orchestrating six Rhapsodies. Every single bar of these orchestrations was revised by Liszt upon publication, but he allowed Doppler's name to remain on the title page. (Liszt frequently collaborated with his students in this way which gave rise to the notion that he did not or could not orchestrate his own works)