Кіріспе

Оңтүстік Родезиядағы монарх өкілі Оңтүстік Родезияның губернаторы 1923 жылдан 1980 жылға дейін өзін-өзі басқаратын Оңтүстік Родезия колониясындағы британ монархының өкілі болды. Губернатор Монарх тағайындады және британ үкіметінен нұсқаулар алатын жергілікті мемлекет басшысы ретінде жұмыс істеді. Родезияның 1965 жылғы бір жақты тәуелсіздік жариялауы Родезия үкіметінің губернатордың билігін мойындаудан бас тартуына әкелді, ал 1969 жылғы Родезия конституциялық референдумы Родезияның британ монархиясынан тәуелсіз республика деп жариялауына себеп болды. Ұлыбритания бұл аумақты өз колониясы деп есептеді және 1969-1979 жылдар аралығында лауазымды бос қалдырғанмен, оны сақтап тұрды. Ланкастер Хаус келісімінен кейін лауазым 1979 жылдың желтоқсанынан 1980 жылдың сәуіріне дейін толтырылды, содан кейін Ұлыбритания аумақты тәуелсіз Зимбабве республикасы ретінде ресми түрде мойындады және губернатор лауазымы жойылды.

Конституциялық рөл

Губернатор қарулы күштердің бас қолбасшысы болды және, кем дегенде теория бойынша, колонияның және оның үкіметінің жұмысына елеулі ықпал ете білді, бірақ іс жүзінде губернатордың басты міндеті – британдық және Оңтүстік Родезия үкіметтері арасындағы қанағаттанарлық қарым-қатынасты сақтап, көбінесе кеңесші рөлінде әрекет ету болды. Алайда, 1951 жылдан бастап, басқа колониялардан өзгеше, британдық үкімет Оңтүстік Родезияда Солсбериде (қазіргі Хараре) Жоғары комиссар арқылы өкілдік етті. Оңтүстік Родезия Родезия және Ньясаленд Федерациясының құрамына кірген кезде губернатор лауазымы өзгеріссіз қалды, бірақ Солсбери Федерацияның астанасы болғандықтан, генерал-губернатор бұрын губернатордың ресми резиденциясы болған Үкімет үйінде орналасты. Осы кезеңде Оңтүстік Родезия губернаторы Хайлендс ауданындағы Губернатор үйінде тұрды.

UDI

1965 жылы тәуелсіздік туралы біржақты декларациядан кейін Иан Смит үкіметі сол кездегі губернатор сэр Хамфри Гиббстің билігін мойындауды тоқтатты және Клиффорд Дюпонтты Үкіметті басқарушы офицер ретінде губернатордың өкілеттіктерін жүзеге асыруға тағайындады. Дегенмен, Гиббс үкіметтік үйді иеленуді жалғастырды, өзінің королеваның заңды өкілі екенін мәлімдеді және 1969 жылдың маусымына дейін лауазымынан кетпеді. Бұл, ақ нәсілді сайлаушылардың референдумда Родезияны, бұрын Оңтүстік Родезия деп белгілі болған, республика деп жариялайтын жаңа конституцияны мақұлдағаннан кейін болды. 1977 жылы фельдмаршал Лорд Карвер Родезияның резиденттік комиссары болып тағайындалды, бірақ он төрт айдан кейін отставкаға кетті. Губернатор лауазымы 1979 жылдың 11 желтоқсанына дейін бос тұрды, содан кейін Лорд Соймс Ланкастер Хаус келісіміне қол қойылғаннан кейін бұл лауазымды иеленді. Осы келісім бойынша Оңтүстік Родезия 1980 жылдың 18 сәуірінде Зимбабве ретінде заңды тәуелсіздікке қол жеткізді.

Ту

Британдық колониялардың көпшілігі сияқты, губернатордың Оңтүстік Родезиядағы егемен өкілі ретінде қолданған туы бастапқыда 1924 жылғы 11 тамызда бекітілген колонияның гербінен алынған қалқанмен орналасқан ортасында ақ дөңгелек бар Ұлыбритания туы болды. Британдық колониялар губернаторларының туларынан ерекшелігі – бұл герб әдеттегі гүл шоғымен оралмаған. Бұл ту 1924 жылғы 1 қазанда қабылданды және 1951 жылғы 30 шілдеге дейін қолданылды. 1951 жылғы 31 шілдеде Оңтүстік Родезия губернаторы үшін жаңа ту қолданысқа енгізілді. Ол қою көк түсті және ортасында патшалық тәж бейнеленген, оның биіктігі тудың енінің төрттен жеті бөлігін құрады. Алғашқыда Тюдор тәжі қолданылуы мүмкін еді, бірақ 1952 жылы таққа отырғаннан кейін Елизавета II Сент-Эдвард тәжін қалауын білдірді, содан кейін осы нұсқа қолданылды. Колония 1923 жылы «Жауапты үкіметке» қол жеткізгенімен, толыққанды Доминион мәртебесіне ие болған жоқ, сондықтан басқа Доминиондардағы генерал-губернаторлардың туындай, ортасында патшалық гербі мен тәждің үстінде орналасқан, ал төменгі жағында Доминионның аты жазылған сары лентасы болған қара көк түсті туы болған жоқ.