Кіріспе

Протестанттық христиан дін тармағы

Тарих

Христиандық реформация шіркеуі (CRC) 1857 жылы Америкадағы реформация шіркеуінен (бұрын Голланд реформация шіркеуі деп аталған) бөлініп шықты. Бұл, ішінара, Нидерландыда бастау алған теологиялық даудың нәтижесінде туындады, онда Хендрик Де Кок кальвинистік нанымы үшін қызметтен шеттетілді, бұл 1834–35 жылдардағы сецессияға әкелді. Америкадағы CRC-нің негізін қалаушылары үшін RCA бұрынғы елдегі Мемлекеттік шіркеуде көрген проблемаларға ұқсас мәселелерді қамтитын сияқты көрінді. Гисберт Хаан (3 қаңтар 1801 – 27 шілде 1874) 1857 жылы голландтық американдықтардың Америкадағы реформация шіркеуінен бөлінуіне жетекшілік етті және АҚШ мен Канададағы Христиандық реформация шіркеуін құрды. 1857 жылы шамамен 130 отбасыдан тұратын төрт шіркеу (сол кезде Батыс Мичигандағы голланд иммигранттарының шіркеу мүшелерінің шамамен 10 пайызы) бөлінді. Наурыз айында Мичиган штатының Голландия классисінің Noordeloos шіркеуі Америкадағы реформация шіркеуінен шықты. 19 наурызда Гранд-Рапидс, Мичиган штатындағы Second Reformed Church мүшелерінің бір бөлігі Grand Rapids, Michigan, First CRC болып құрылды. 8 сәуірде Графшап және Полктон шіркеулері де Голландия классисінен кетіп қалды. Екі пастор, Коэне ван ден Бош және Хендрик Клайн сепаратистерге қосылды, бірақ Клайн алты айдан кейін Реформация шіркеуіне оралды. Бұл сецессиядан пайда болған жаңа конфессияны 1834 жылы Нидерландыдағы сецессиядан кейін ұйымдасқан солтүстік Нидерландыдағы шіркеулердің ақсақалдары мен пасторлары, әсіресе Гронинген провинциясынан келгендер басқарды, бірақ жаңа конфессияның мүшелері Нидерландының барлық аймақтарынан келді. Реформация шіркеуінен кетудің себептері: ғибадат кезінде гимндерді (ексклюзивті псалмодияға қарсы) пайдалану, қауымға еркін кіруге рұқсат беру, рақымды бос түсіндіру, масондыққа мүшелікке рұқсат беру және жастарға катехизистік білім беруден бас тарту. Екі жыл бойы конфессияның біртұтас атауы болған жоқ. 1859 жылы Hollandsche Gereformeerde Kerk (Голландия реформация шіркеуі) қабылданды, ол 1861 жылы Free Dutch Reformed Church (Еркін голланд реформация шіркеуі) болып өзгертілді (голланд тіліндегі аудармасы белгісіз). Екі жылдан кейін Ware Hollandsche Gereformeerde Kerk (Нағыз голланд реформация шіркеуі) бекітілді, ол 1880 жылы Hollandsche Christelijke Gereformeerde Kerk (Голландияның христиандық реформация шіркеуі) болып өзгертілді. 1894 жылы қауымдар Christian Reformed Church (Христиандық реформация шіркеуі) атауын да қолдана алды. 1904 жылы Христиандық реформация шіркеуі толыққанды қабылданды, ол 1974 жылы Солтүстік Америкадағы Христиандық реформация шіркеуіне айналды. 1875 жылы конфессия Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласында теологиялық мектеп ашты. Мектептің дайындық бөлімі Кальвин колледжіне, ал теологиялық бөлімі Кальвин теологиялық семинариясына айналды. 1880 жылға қарай конфессия 42 қауымға дейін өсті. Он жылдан кейін олардың саны 11 штатта орналасқан 100-ге жетті. 1890 жылдары Шынайы протестанттық голланд реформация шіркеулерінің қауымдары (Нью-Йорк және Нью-Джерсиде орналасқан) CRC-ге қосылды. ХХ ғасырда Германия реформация шіркеулері таратылғаннан кейін бірқатар қауымдар да КРК-ға қосылды. 1920 жылы конфессия 350 қауымға дейін өсті. Сол кезде АҚШ-қа шамамен 350 000 голланд иммигранты келген, олардың кейбіреулері 1880 жылдан бері голланд реформатор дәстүрінде болған және голланд неокальвинист теолог, журналист және мемлекет қайраткері Абрахам Куйпердің ықпалына түскен (ол 1901–1905 жылдары Нидерландының премьер-министрі болды). Ол Gereformeerde Kerken газетін, Амстердам еркін университетін және Антиреволюциялық саяси партияны құрды. 1920 жылдардың басында КРК жалпы рақымға қатысты үш доктриналық мәселені қабылдады. Үш пастор, Герман Хоексема, Джордж Опхофф және Генри Данхоф, реформаторлық мойындауларға қайшы келетін үш мәселені қабылдамағандықтары үшін қызметтен шеттетілді. Бұл дау үш пастор мен олардың ізбасарларының КРК-дан кетіп, қазіргі Америкадағы протестанттық реформация шіркеулерін құруына әкелді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Канадаға голландтық кальвинистердің жаңа толқыны келді, олардың көпшілігі Куйпериандықтар болды. 1960 жылға қарай конфессияның жаңадан құрылған қауымдарының жартысы (288-дің 138-і) Канадада болды. 1950 жылдардың басында Америкадағы протестанттық реформация шіркеулері ішіндегі бөліну оның мүшелерінің үштен екі бөлігінің православиелік протестанттық реформация шіркеуін құруына әкелді, ол 1961 жылы CRC-ге қосылды.

Экуменикалық серіктестіктер

1975 жылы КРК Солтүстік Америка Пресвитериандық және Реформалық Кеңесін (NAPARC) құруға Православ Пресвитериандық шіркеу (OPC), Солтүстік Америка Реформалық Пресвитериандық шіркеуі (RPCNA), Реформалық Пресвитериандық шіркеу, Евангелиелік Синод (RPCES) және Америкадағы Пресвитериандық шіркеу (PCA) қосылды. 20-шы ғасырдың соңғы онжылдықтарында Синод кейбір консервативті мүшелері мен бұрынғы бауырлас деноминациялар қабылдамаған жаңашылдықтарды қабылдады. КРК-дегі жағдайға алаңдаған дін қызметкерлерінің тобы 1981 жылы Mid America Reformed Seminary-ді құрды, ал сол кезде бұрынғы КРК қауымдарын қамтитын Православтық Христиандық Реформалық шіркеулер (OCRC) федерациясы құрылды. 1995 жылы әйелдерді дін қызметкерлеріне бекіту шешімі Солтүстік Америкадағы Біріккен Реформалық шіркеулердің (URC) құрылуына және 1997 жылы КРК пен OPC және PCA арасындағы бауырластық қарым-қатынастың үзілуіне әкелді. Әйелдерді дін қызметкерлеріне бекіту шешімі салдарынан NAPARC 1999 жылы КРК-нің мүшелігін тоқтатты және 2001 жылы оны мүшелікten шығарды. Бұл біртіндеп өзгеру консервативті қауымдардың бір бөлігінің кетуіне себеп болды, олардың көпшілігі PCA, OPC немесе URC-ге қосылды. 2008 жылы OCRC таратылды және мүше шіркеулер URC-ге қосылды. КРК 1946 жылы Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласында құрылған Реформалық Экуменикалық Кеңестің негізін қалаушы мүшесі болды. КРК көп жылдық тартынғаннан кейін 2002 жылы Реформалық шіркеулердің Әлемдік Альянсына қосылды, себебі бұл ұйымның мүшелері мен бағдарламасы либералды деп есептелді. 2010 жылы Реформалық Экуменикалық Кеңес және Реформалық шіркеулердің Әлемдік Альянсы КРК ұйымдастырған Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласындағы бірлескен отырыста Реформалық шіркеулердің Әлемдік қауымдастығын құру үшін бірікті. КРК сондай-ақ Канада Шіркеулер Кеңесіне, Канада Евангелистік қауымдастығына, Әлемдік Реформалық қауымдастығына және Евангелистердің Ұлттық қауымдастығына мүше. КРК АҚШ-тағы Christian Churches Together және Global Christian Forum-ға қатысады. 2016 жылғы мәліметтер бойынша КРК әлемдегі 39 деноминациямен екіжақты қарым-қатынас орнатқан: 24-і "әулиелік серіктестікте"; 10-ы "диалог жүргізіп жатыр"; ал бесеуі "жауапты серіктестікте". Солтүстік Америкада КРК Америкадағы Реформалық шіркеумен (одан 1857 жылы бөлініп шыққан) және Евангелиялық Пресвитериандық шіркеумен, сондай-ақ ECO: Евангелиялық Пресвитериандардың Келісімімен діндік серіктес болып табылады.

Діндік нормалар

КРК ресми түрде Экуменикалық Символдарға – Апостолдық Символға, Никеялық Символға және Афанасиандық Символға, сондай-ақ үш Реформацияланған Мойындауларға, көбінесе Біртұтастықтың Үш нысаны деп аталатын: Бельгиялық Мойындауы, Гейдельберг Катехизмі және Дорт канондарына бас иеді. 1986 жылы КРК «Біздің әлем Құдайға тиесілі: Заманауи куәлік» деген атаумен сенім туралы мәлімдеме жасады, онда секуляризм, жекешілік және релятивизм сияқты мәселелер талданды. Бұл мәселелер «біз өмір сүріп жатқан шақтағы сенімге қатысты ерекше сын-қатерлер» деп есептелді. Конфессиялық мәртебесі болмаса да, ол Реформацияланған Мойындаулардың мұрасы шеңберінде КРК сенімдерін гимн сияқты білдіруге, әсіресе бүгінгі шіркеу алдында тұрған мәселелерді шешуге бағытталған. «Заманауи куәлік» 2008 жылы қайта қаралып, жаңартылды. КРКNA-ның қолындағы екінші Заманауи куәлік – 1982 жылы Оңтүстік Африкадағы Реформацияланған шіркеулерде африкаанс тілінде жазылған Белхар Мойындауы.

Әлеуметтік мәселелер

Реформациялық шіркеу бірқатар әлеуметтік мәселелер бойынша өз ұстанымын білдірді. Осы ұстанымдардың қорытындылары мен толық есептерге, нақты мәлімдемелермен бірге, crcna.org сайтында қол жетімді. Шіркеу жүктілік "ананың өміріне нағыз қауіп төндірген" жағдайларды қоспағанда, абортқа қарсы. Шіркеу "барлық адам өмірінің ерекше құндылығын" "ұрықтану сәтінен" бастап растайды. Сенушілер қалаған емес жүктілікке тап болғандарға "икемділік" көрсетуге шақырылады, тіпті олар аборттың "зор қасіретіне" қарсы сөйлесе де. 2010 жылы Синод "Әлеуметтік әділет және аштықпен күресу кеңсесін (OSJ) абортқа қарсы шіркеу ұстанымын батыл қорғауға және шіркеулерге адам өмірінің қасиеттілігін насихаттауға көмектесуге нұсқау беру" ұсынысын қабылдады (Синодтың шешімдері, 2010, 883-бет). Көптеген басқа христиан діндерінен өзгеше, Реформациялық шіркеудің эвтаназия бойынша ресми ұстанымы жоқ. Дегенмен, 1972 жылғы Синодтың шешімдерін эвтаназияны да айыптау ретінде қарастыруға болады, себебі ол "ұрықтану сәтінен өлімге дейін, адамның дамуының кез келген кезеңінде кез келген адамның еріксіз немесе ойсыз жойылғандығына" қарсы. (Синодтың шешімдері, 1972, 64-бет). Реформациялық шіркеу Канада мен АҚШ-та заңды эвтаназияға ресми түрде қарсылық білдірді. Реформациялық шіркеу өлім жазасына қатысты орташа ұстанымға ие: "Реформациялық шіркеу қазіргі мемлекеттердің Киелі кітапқа, сенімге немесе принципке сәйкес өлім жазасын енгізуге және қолдануға міндетті емес екенін мәлімдеді. Алайда, ол Киелі кітаптың қазіргі мемлекеттерге өлім жазасын енгізуге және қолдануға құқық бар екенін мойындайды, егер ол ең жоғары сақтықпен қолданылса". Реформациялық шіркеу гомосексуализмді "біздің күнәлі әлеміміздің бұзылуын көрсететін бұзылған сексуалдық жағдай" деп санайды. Христиан гомосексуалистер "гомосексуализмді" істемеуі керек, ол "Киелі кітапта ашылған Құдайдың еркіне бағынумен қақтығысатын" "нақты гомосексуалистік іс-әрекеттер" деп анықталады. Христиан гомосексуалистерге шіркеу қауымында "мейірімді қолдау" көрсетілуі керек, сондай-ақ оларға "жазылуға және толықтыруға" көмектесу керек. Барлық христиандар сияқты, христиан гомосексуалистер де шәкірт болуға, қасиеттілікке және өздерінің сыйларын Патшалық ісіне пайдалануға шақырылады. Олар да, гетеросексуалдар сияқты, шіркеудің кеңселерінде және өмірінде қызмет етуге мүмкіндік алуға тиіс. Солтүстік Америкадағы Реформациялық шіркеу сонымен қатар масондыққа да қарсы.

Саяси қатысу

CRC өзінің қауымдастығын біліммен қаруландырады және Канада мен АҚШ-тағы әлеуметтік әділеттілік мәселелерінің кең ауқымында мүшелерінің үгіл-қозғалысын ұйымдастырады. Ол мұны негізінен Әлеуметтік әділет және аштыққа қарсы күрес кеңсесі (OSJ) және Канададағы Қоғамдық диалог орталығы (CPD) арқылы іске асырады. CRC-нің нақты, Киелі кітапқа негізделген ұстанымдары мен белсенді үгіл-қозғалыс жұмыстары бар маңызды мәселелерге мыналар жатады: Абортты азайту немесе тоқтату, АҚШ иммиграциялық жүйесінің толыққанды реформасы, жаһандық кедейлік пен аштықты жою, Канада мен АҚШ-тағы жүйелі расизмге қарсы күрес, АҚШ және Канададағы халықтар тобына көбірек әділдік орнату, климаттық өзгерістерді қоса алғанда, Құдайдың жаратылысын қорғау үшін мемлекеттік және жеке сектордың күшін арттыруға ұйымдастыру, босқындарды қорғау және қайта орналастыру, сондай-ақ өз діні үшін қуғынға ұшырағандармен бірге тұру.

Миссиялар

КРК-нің Нигерияда, Оңтүстік Америкада, Оңтүстік-Шығыс Азияда және Навахо резервациясында миссионерлік жұмыстары мен рухани қызметтері бар. Резервациядағы ең белгілі шіркеулердің қатарында Зуни және Рехобот миссиялары бар. Рехобот 1903 жылы құрылған және үлкен шіркеуге айналып, айтарлықтай өсті, сондай-ақ 500-ден астам оқушысы бар тәуелсіз мектебі бар; Зуни өз қауымында да осыған ұқсас дамуды бастан өткерді. 1970 жылы Рехобот ауруханасы көршілес Галлап қаласына көшірілді. Рехобот 1951 жылы жоғары мектеп салды, ал 2018 жылы Девос отбасы қаржылаған жаңа жоғары мектеп салынды. Алғашқы Рехобот шіркеуі 1908 жылы салынған, бірақ қауым 2005 жылы жаңа ғимаратқа көшті.

Басқару

Шіркеу саясаты – шіркеудің басқару және ұйымдастыру нысаны. КДК (Христиандық реформацияланған шіркеу) епископтар (Рим католиктері, Біріккен методистер және епископалдық шіркеулер) және жергілікті қауымдар (конгрегациялық, баптистік, Мәсіх шәкірттері) басқаруымен ұйымдастырылған шіркеу саясатымен салыстырғанда, ақсақалдар басқаруымен ұйымдастырылған пресвитериандық шіркеу саясатын ұстанады. Ақсақалдар басқаруы Христиандық реформацияланған шіркеу тәртібінің негізгі қағидасы болып табылады, бірақ КДК саясаты пресвитериандық деноминациялардың саясатынан толыққанды ұқсамайды. Екі маңызды айырмашылық: КДК-де кеңсе иелерінің қызмет мерзімі шектеулі (ақсақалдар мен дьякондар мәңгілік емес, белгілі бір мерзімге сайланады) және пасторлар жергілікті қауыммен бекітіліп, құзыреттіліктері беріледі, аймақтық классис немесе пресвитериум емес. Тағы бір маңызды айырмашылық – КДК-дегі шіркеу саясатының діни маңызы жоқ, сондықтан Шіркеу тәртібі діни сенімдермен бірдей құқыққа ие емес. Шіркеу тәртібі діни сенімдер мен жарияламаларға бағынады, ал олар өз кезегінде – Киелі кітапқа. Христиандық реформацияланған шіркеуі үш деңгейлі жиналысқа ие: шіркеу кеңесі (жергілікті жиналыс, қауымның дьякондарынан, ақсақалдарынан және рухани қызметкерлерінен құралады), классис (аймақтық жиналыс, олардың 48-і бар: 37-сі АҚШ-та және 12-сі Канадада, ал біреуі халықаралық шекарада орналасқан) және синод (екі ұлттық жиналыс). Шіркеудің Синоды жыл сайын маусым айында өтеді, оған 192 делегат қатысады: әр классистен бір пастор, бір ақсақал және бір дьякон, сондай-ақ тағы бір кеңсе иесі. Шіркеудің орталық кеңселерi Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласында және Онтарио провинциясының Берлингтон қаласында орналасқан. Солтүстік Америкадағы КДК әлемнің көптеген елдеріне миссионерлерді жіберді, онда христиандық реформацияланған шіркеулер құрылды, бірақ олар өздігінен ұйымдастырылып, Солтүстік Америка деноминациясынан тәуелсіздік алды.

Білім беру және агенттіктер

Реформалық оқыту білім беруге ерекше мән береді. Сондықтан, көптеген CRC мүшелері христиандық күндізгі мектептерді де, жоғары білімді де қолдайды. Бұл конфессияның АҚШ кеңселері орналасқан Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласында Кальвин университеті мен Кальвин теологиялық семинариясына иелік етеді және оларды қаржылай қолдайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, CRC-да диплом алған дін қызметкерлерінің көп бөлігі Кальвин семинариясында білім алған. Конфессиямен байланысты басқа колледждер: Куйпер колледжі (Гранд-Рапидс қаласында орналасқан), Иллинойс штатының Палос-Хайтс қаласындағы Троица христиан колледжі; Айова штатының Сиу-Центр қаласындағы Дордт университеті; Онтарио провинциясының Анкастер қаласындағы Redeemer университеті; Альберта провинциясының Эдмонтон қаласындағы Король университеті және Онтарио провинциясының Торонто қаласындағы Христиандық зерттеулер институтының аспирантурасы. Иллинойс штатының Палос-Хайтс қаласындағы Элим Христиандық қызметтері ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған мектеп ұсынады.