Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1808 жылғы Пиреней соғысы кезіндегі қоршау 1808 жылы болған қоршау.
1808 Siege during the Peninsular War
the siege which took place in 1808
Сарагоса қаласының (сонымен қатар Сарагосса деп те аталады) бірінші қоршауы – Пиреней соғысының (1807–1814) қанымен жазылған шайқасы болды. 1808 жылғы жазда генерал Лефевр Деснуэт басқарып келген, кейін генерал Жан Антуан Вердьеге бағынған француз әскері Испанияның Сарагоса қаласын қоршап, бірнеше рет шабуылдап, одан ығыстырылды.
The first siege of Zaragoza (also called Saragossa) was a bloody struggle in the Peninsular War (1807–1814). A French army under General Lefebvre Desnouettes and subsequently commanded by General Jean Antoine Verdier besieged, repeatedly stormed, and was repulsed from the Spanish city of Zaragoza in the summer of 1808.
Өмірбаян
Испанияның дәстүрлі соғысы Эль-Брух шайқастарымен басталды. Наполеон бастапқыда оларды оқшауланған көтерілістердің сериясы деп ойлап, оларды басу үшін бірнеше шағын колонналарды жіберді. Солтүстік-шығыс Испанияда Маршал Бессиер генерал Лефевр Деснуэттке Арагондағы көтерілісті басуды тапсырды. Көзінде оның колоннасына 5000 жаяу әскер, 1000 атты әскер және екі артиллерия батареясы кірді. Бірақ Лефевр тез арада көтерілістің күтілгеннен әлдеқайда кеңірек тарағанын анықтады. Испан жағын аристократиялық испан отбасының екінші ұлы генерал Хосе де Палафокс басқарды. Ол мамыр айының соңында Арагонның генерал-капитаны болып тағайындалды. Палафокс 7500 сарбаздық күш жинады, бірақ олардың арасында бар болғаны 300-дей тәжірибелі атты әскер мен азаған тобы ғана болды, сондықтан олардың тәжірибесі жетіспеді. Палафокс француздардың тіпті Сарагосаға жетіп кетуін тоқтатуға бірнеше рет әрекеттенді. Оның ағасы Лазан маркизі 1808 жылдың 8 маусымында Туделада және 13 маусымында Маленде оларды тоқтатуға тырысты. Палафокс содан кейін 6000 сарбаздық күш жіберді, бірақ 1808 жылдың 14 маусымында Алагонда тағы жеңіліске ұшырады, ал Палафокс өзі жараланды. Соңында қалған испан күштері Сарагосаға шегінді.
The Spanish conventional warfare had started with the Battles of El Bruch. Napoleon at first thought that they were a series of isolated uprisings and despatched a number of small columns to quell them. In North Eastern Spain Marshall Bessières assigned General Lefebvre Desnouettes to quell the revolt in Aragon. Eventually his column included 5,000 infantry, 1,000 cavalry and two artillery batteries. Lefebvre quickly discovered, however, that the revolt was much more widespread than had been believed. The Spanish side was led by General José de Palafox who was the second son in an aristocratic Spanish family. He was appointed Captain General of Aragon in late May. He successfully raised a force of 7,500 troops but was handicapped by the lack of experience of these troops with only about 300 experienced cavalry and a few gunners. Palafox made a few attempts to stop the French from even reaching Zaragoza. His elder brother the Marquis of Lazan attempted to stop them at Tudela on 8 June 1808 and again at Mallen on 13 June 1808. Palafox then sent out a force of 6,000 but was defeated again at Alagon on 14 June 1808 and Palafox himself was wounded. Finally the remaining Spanish forces retreated into Zaragoza.
Қоршау
Сарагосаның өзі екі ортағасырлық қабырғамен және екі өзенмен қорғалған – солтүстік-шығыста Эбро және оңтүстікте Гуерва, бірақ батысы шабуылға ұшырады. Дегенмен, қаланың күші – берік салынған, қорғануға қолайлы ғимараттар мен тар көшелердің лабиринтында еді, оларды баррикадалармен оңай тосуға болатын. Лефевр 1808 жылдың 15 маусымында Сарагосаға жетті. Ол кезде испандықтардың саны шамамен 11 000 сарбазды құрады, француздардан әлдеқайда көп болды, бірақ олардың жартысы ғана Алагон жеңілісінен соғыс тәжірибесіне ие болған. Келесі күні Лефевр испандықтардың тез жеңіледі деп күтіп, қаланың батыс қабырғасына шабуыл жасады. Бірінші шабуылда француздар қаланың батыс бөлігіне еніп, олардың одақтастары – Легия Надвисляńska әскерлері Кармен қақпасын бұзып, сол аттас монастырды басып алды, ал поляк атты әскері Санта-Энграсия қақпасын бұзып, қала орталығына жол ашты. Бірақ француздық қолдаудың толық болмауынан олар қала орталығын тастап, шегінуге бұйрық алды (сонда поляк атты әскерінің командирі полковник Ян Конопка француз әскерін "нақұрыс" деп атады). Бұл алғашқы шабуылда француздар 700-ге жуық, ал поляктар 50 сарбаз (көбінесе жаяу әскер, аздаған атты әскер) қаза тапты немесе жарақат алды. Палафокс сол күні қалада болған жоқ. Ол Жоғарғы Арагонға Лефеврдің байланыс желілеріне шабуыл жасау үшін қосымша әскер жинауға кеткен. Палафокс 5000 сарбаздық қосымша күш жинады, бірақ олар 23-24 маусымда Эпилада жеңіліске ұшырады және Палафокс 1000 сарбазбен ғана Сарагосаға оралды. Алайда, француздар генерал Жан Антуан Вердье бастаған 3000 сарбаздық күшпен күшейді. Вердье Лефеврден жоғары тұрғандықтан, барлық әскерге басшылық етуді өз мойнына алды. Одан әрі күшейткіштер келді, соның ішінде қоршау артиллериясы да. 28 маусымда Вердье Гуерва өзенінің оң жағалауындағы Монте-Торрероға шабуыл жасады. Монте-Торреро – Сарагосаның оңтүстігін бақылайтын төбе, оны күшті қорғануы керек еді, бірақ ол қорғалмаған еді. Нәтижесінде төбе оңай басып алынды, ал испан командирі полковник Винсенто Фалько әскери сотқа тартылып, атылды. Монте-Торрероны басып алғаннан кейін Вердье оны қоршау артиллериясының базасы ретінде пайдаланды. 30 маусым күні түн ортасынан бастап отыз қоршау зеңбірегі, төрт миномет және он екі гаубица Сарагосаға атыс бастады және үздіксіз атып тұрды. Француздар 2 шілдеде екінші шабуыл жасады, ол алғашқы шабуылдан екі есе күшті болды. Сарагосадағы бекіністер бомбалаудан қатты зардап шексе де, баррикадалар әлі де тұрды және Палафокс басқаруды қайта алды. Француздар қалаға бірнеше жерден еніп, бірақ одан әрі ілгерілемей, тағы да шегінуге мәжбүр болды. Бұл шабуыл Арагонның Қызметшісі Агустина Сарагоса туралы әңгімемен танымал болды. Оның жары Портильо қақпасының артиллерия сержанты болды. Оның қаруының барлық экипажы соңғы оқ ату алдында қаза тапты. Агустина өлген жарының қолынан отты шұғыланы алып, алға жүгіріп, зеңбіректі атып жіберді. Француздар жақын қашықтықтан гранаттармен ұрылып, шабуылдары тоқтатылды. Палафокс осы оқиғаның куәсі болғанын айтты және Агустинаға лейтенант шені берілді. 2 шілдедегі шабуыл кезінде француздар 200 сарбаз қаза тауып, 300-і жарақат алды. Сондықтан Вердье одан әрі шабуыл жасамауға шешім қабылдады және қоршауға кірісті. Алайда, оның қаланы толығымен қоршауға жеткілікті сарбазы болмады және испандықтар Эбро өзенінің солтүстік жағалауынан көбінесе жабдықталып отырды. Шілде айының екінші жартысында француздар Сарагосаның батысында орналасқан Сан-Хоседегі капуцин және тринитар монастырларын басып алуға тырысты. 24 шілдеге қарай олардың барлығын француздар басып алды. 4 тамызда француздар қатты артиллериялық бомбалауды бастады, испандықтардың қаруларын үнсіздікке мәжбүр етті және қабырғаларда бірнеше тесіктер жасады. Сағат 14:00-де Вердье үш бағанға бөлінген он үш батальонмен үлкен шабуыл жасап, Сарагосаға терең енді. Вердье Палафокстан бас тартуды талап етті, ол "Бейнеге соғыс" деп жауап берді. Кешке қарай француздар қаланың жартысын басып алды, бірақ испандықтар қарсы шабуыл жасап, француздарды испандықтар қоршап алған кішкентай кенеден басқа қуып шықты. Осы уақытқа дейін француздар 462 сарбаз қаза тауып, 1505-і жарақат алды. Испандықтар француздардан кем емес, тіпті көп зардап шекті, бірақ олар француздардан көп болды. Ұрыстар бірнеше күнге созылды, бірақ шабуыл тиімсіз болды және қоршаудың сәтсіз аяқталуын қамтамасыз етті. 19 шілдеде француз армиясы генерал Дюпонның басшылығымен Байленде жеңіліске ұшырады, бұл екі тарапқа да француздардың шегінуге мәжбүр боларын түсіндірді. Палафокс шабуылдық операцияларын тоқтатты, бірақ Вердье өздерімен ала алмайтын барлық оқ-дәрілерді жұмсау үшін артиллериялық бомбалауға жауап берді. Соңында 14 тамызда Вердье өзі ұстаған барлық бекіністерді жарып, шегінді. Бұл бекіністердің арасында Санта-Энграсия аббаттығы да болды, ол жарылды. Бұл Сарагосаның бірінші қоршауының соңы болды. Барлығы француздар қоршау кезінде 3500 сарбазды жоғалтты. Испандықтардың 2000 сарбазы қаза болғаны расталды, бірақ 5000 сарбаздың қаза болғаны ықтимал.
Zaragoza itself was protected by two medieval walls and two rivers – the Ebro river to the north east and the Huerva to the south – but the west was exposed to attack. The strength of the city, though, was in its maze of strongly built defensible buildings with narrow lanes easy to block with barricades. Lefebvre reached Zaragoza on 15 June 1808. At this time he was badly outnumbered by the Spanish, who had around 11,000 troops although only half had experience of battle from the Alagon defeat. The next day Lefebvre assaulted the western wall of the city expecting that the Spanish would collapse quickly. In the first assault the French broke into the western part of the city and their allies Polish troops of Legia Nadwiślańska broke through the Gate of Carmen and took the monastery of the same name, while Polish cavalry broke through the Santa Engracia Gate and fought their way into the center of the city. However, due to complete lack of support from the French they were ordered to leave downtown and retreat (for which Polish cavalry commander colonel Jan Konopka literally called French troops "cowards"). In this first assault the French suffered around 700 casualties and Poles lost about 50 troops (killed or wounded mainly infantry and few cavalry). Palafox himself was not present on that day. He had left to raise additional troops in Upper Aragon to attack Lefebvre's lines of communication. Palafox raised an additional force of 5,000 troops but these were defeated at Épila on the 23–24 June 1808 and Palafox returned to Zaragoza with only an additional 1,000 troops. The French, however, received more substantial reinforcements with a force of 3,000 led by General Jean Antoine Verdier arriving on 26 June 1808. As General Verdier was senior to Lefebvre he took over command of all the troops. Further reinforcements continued to arrive including some siege artillery. On 28 June 1808 Verdier attacked Monte Torrero on the southern bank of the Huerva river. Monte Torrero was a hill that dominated the south of Zaragoza and should have been strongly fortified but was not. As a result, the hill was captured with ease and the Spanish commander, Colonel Vincento Falco, was subsequently court martialled and shot. Now that Monte Torrero was in his hands, Verdier was able to use it as a base for his siege artillery. Starting from midnight on 30 June 1808 thirty siege guns, four mortars, and twelve howitzers opened fire on Zaragoza and kept firing continuously. A second assault was made by the French on 2 July 1808 with twice the strength of the first assault. Although the fixed defences in Zaragoza had suffered heavily from the bombardment, the barricades were still intact and Palafox had returned to take command. The French penetrated the city in several places but were unable to make any further progress and once again were forced to retreat. This assault became famous for the story of the Maid of Aragon: Agustina Saragossa. Her lover was an artillery sergeant at the Portillo Gate. The entire crew of his gun were killed before they could fire off their last round. Agustina ran forward taking the lighted match from her dead lover's hands and fired the cannon. The French were hit by a round of grapeshot at close range and their attack was broken. Palafox said he personally witnessed this event and Agustina was commissioned as a sub lieutenant. During this assault on 2 July 1808 the French suffered 200 dead and 300 wounded. Verdier therefore decided not to make any further assaults and settled down for a siege. Unfortunately for him he had insufficient men to fully blockade the city and the Spanish were able to be supplied from the north bank of the Ebro river most of the time. In the second half of July the French concentrated on capturing the Capuchin and Trinitarian convents of San Jose, which were to the west of Zaragoza. By 24 July 1808 these were all captured by the French. On 4 August the French began a heavy artillery bombardment and silenced the Spanish guns and made several breaches in the walls. At 2pm Verdier launched a massive assault with thirteen battalions in three columns and penetrated deep into Zaragoza. Verdier demanded Palafox's surrender to which he replied "War to the knife". By evening the French had taken half of the city but the Spanish counter attacked and pushed the French out except for a small wedge surrounded by the Spanish. By this time the French had suffered around 462 killed and 1,505 wounded. The Spanish had suffered similar or even higher losses but still outnumbered the French. The fighting continued for several days but the assault had effectively failed ensuring the failure of the siege. On 19 July 1808 a French army under General Dupont were forced to surrender at Bailén and this made both sides realise the French would have to retreat. Palafox halted his offensive operations, but Verdier responded with an artillery bombardment to use up all the ammunition he could not carry away. Finally on 14 August 1808 Verdier blew up all the strongpoints he held and withdrew. Among the strongpoints was the abbey of Santa Engracia, which was blown up. This was the end of the first siege of Zaragoza. In total the French had 3,500 casualties during the siege. Spanish losses of 2,000 were admitted at the time; however, a figure of 5,000 is more probable.
Салдары
Испанияның дәстүрлі соғысы Медина-де-Риосеко шайқасымен жалғасты. Палафокстың қарсыласуы оны ұлттық батыр етті, осы даңқты Агустина Сарагоса және көптеген басқа да қарапайым азаматтармен бөлісті. Сарагоса екінші, ұзақ және танымал қоршауға түсті, ол желтоқсан айының соңында басталды. 1809 жылы француздар қалаға енгенде, Сарагоса мәйіттер мен түтінмен толы қираған орынға айналды: соғысқа дейін 70 000-нан астам халқы болған қалада 12 000 адам қалды. Сонымен қатар, поляк тарихында Сарагоса қоршаулары, сондай-ақ бұрынғы Гаити революциясы мен кейінгі Сомосьерра шайқасы мәдени белгілерге айналды және Наполеон Франциясының поляк әскерлерін саяси тұрғыдан дұрыс пайдаланбауының мысалы ретінде жиі айтылады. Польшалықтар Франциямен одақтасып, Наполеонға Пруссия, Ресей және Австрияға қарсы күресуге көмектесті – осы елдер Польшаны бірнеше жыл бұрын бөліп алған еді. Өз елдерін жаулап алушылардың қолынан айырылғандықтан, олар өз бостандықтары үшін күресіп жатқан ұлттармен немесе мемлекеттермен соғысуға қарсы болды. Польша генералы Члопицкий полковник Конопканы испан азаматтарымен соғыспағаны және француздар бұзып, қауіпсіздендіре алмаған кезде Сарагосаның орталық бөлігін тастап кеткені үшін мақтады (бұл, іс жүзінде, бірінші қоршаудың аяқталуын білдірді). Кейіннен Сарагосаның екінші қоршауында поляк әскерлерінің шабуылын басқарған Члопицкий де өз әскерлеріне тікелей шабуыл жасалмаса, испан азаматтарымен соғысуға тыйым салды (осылайша генерал Фой сияқты француз командирлерін қатты ашуландырды). Польшалықтар француз жағында соғысқан себебі, Наполеон Франциясы Варшава Герцогтігінің болуын қамтамасыз етті және Наполеон Польшаны қайта құруға көмектесетінін уәделеді, бірақ олардың жүректері испандықтардың жағында болды. Польша легионының осы қиын жағдайы мен тағдыры 19 ғасырдың басынан бері көптеген поляк кітаптарында және басылымдарында поэзияның және қызу талқылаудың тақырыбы болды.
The Spanish conventional warfare proceeded with the Battle of Medina de Rioseco. Palafox's resistance made him a national hero, a glory he shared with Agustina Saragossa and many other ordinary civilians. Zaragoza would endure a second, longer, more famous siege, starting in late December. When it finally fell to the French in 1809, Zaragoza had become a city of corpses and smoking rubble: 12,000 people would remain of a prewar population of over 70,000. Also, in Polish history, the sieges of Zaragoza, as well as the earlier Haitian Revolution and later Battle of Somosierra, became cultural icons and are often brought up as examples of terrible political misuse of Polish soldiers by Napoleonic France. The Poles had allied with France and supported Napoleon to fight Prussia, Russia and Austria the countries that partitioned Poland a few years earlier. Having lost their own country to invading powers, they objected to fight the nations or countries that were fighting for their own freedom too. Polish general Chłopicki commended col. Konopka for the decision to not fight Spanish civilians and giving up Zaragoza's downtown when the French couldn't break through and secure it (which basically ended the first siege). Chłopicki, who later lead the charge of Polish troops during the second siege of Zaragoza, also forbade his troops to fight Spanish civilians, unless directly attacked (thus enormously upsetting French commanders, like gen. Foy). Basically, the Poles fought on the French side because Napoleonic France was the only warrant to the existence of the Duchy of Warsaw and Napoleon promised to eventually help resurrect Poland, but their hearts were on the Spaniard's side. This excruciating dilemma and fate of the Legiony Polskie has been the subject of poetry as well as fierce discussions in many Polish books and publications since the beginning of 19th century.
Танымал мәдениетте
Қоршау 1950 жылғы испандық "Арагонның Агустинасы" фильмінде бейнеленген.
The siege was portrayed in the 1950 Spanish film Agustina of Aragon.