Кіріспе
Австралияда мал көшіруші – бұл әдетте тәжірибелі малшы, ірі қара мал, қой және жылқы сияқты малды ұзақ қашықтықтарға "аяқтап" (жаяу жетектеп) көшіретін адам. Мал көшірудің себептері мыналар болуы мүмкін: жануарларды жаңа иесіне жеткізу, оларды базарға апару, құрғақшылық кезінде жақсы жайылым мен су іздеу немесе малмен жұмыс істеуге арналған аула табу. Жаңа аймақтарды ашу үшін ұзақ жолдарды басып өткен мал көшірушілер "жер ашарлар" деп аталды.
A drover in Australia is a person, typically an experienced stockman, who moves livestock, usually sheep, cattle, and horses "on the hoof" over long distances. Reasons for droving may include: delivering animals to a new owner's property, taking animals to market, or moving animals during a drought in search of better feed and/or water or in search of a yard to work on the livestock. The drovers who covered very long distances to open up new country were known as "overlanders".
Әдіс
Тыныш малдың шағын тобын жылжыту салыстырмалы түрде оңай, бірақ бірнеше жүздеген немесе мыңдаған жабайы малдарды ұзақ қашықтыққа жылжыту мүлдем басқа мәселе. Ірі мал тобын ұзақ қашықтыққа жылжытуды дәстүрлі түрде келісімшарт бойынша мал айдаушылар (дроверлер) жүзеге асырды. Дровер тәуелсіз және қайратты, атқа мінуде шебер, малмен де, адамдармен де жақсы жұмыс істей білуі керек еді. Мал айдаудың басшысы, жылқы, иттер, тамақ дайындау құралдары және басқа да қажетті жабдықтары бар, бастапқы нүктеден мезетке дейін, жағдайларға қарай, алдын ала белгіленген тариф бойынша мал тобын жылжытуға келісімшарт жасады. Бас дровер үшін мал, жылқы және соңында адамдар басым болды, себебі дроверлер жеткізілген мал басына ақы алатын. Дроверлер кейде екі жылға дейін жолда болады. Дәстүрлі мал айдау жылқысыз мүмкін болмас еді. Жылқы құрамы жұмыс аттары, түнгі аттар және жүк аттарынан тұрады, әр дровер сапар барысында төрт немесе бес жылқыға мініп, алмастырып отыратын. Ат ұстаушы – аттарды суарып, жеммен қамтамасыз етіп, таңертең лагерьге әкелетін команда мүшесі. Жақсы түнгі ат түнгі көру қабілеті, мінезі және түнде "құйылу" (басқа жерлерде – қырғын) болғанда жануарларды бақылауға алу мүмкіндігі үшін жоғары бағаланды. 1200 бас ірі қараны жылжытуға арналған стандартты команда жеті адамнан тұрады: бас дровер, төрт малшы, аспаз және ат ұстаушы. Қорық малдары 1500 басқа дейін үлкен топтарда, ал ет комбинатына баратын бордақы бұқалар шамамен 650 басқа дейін, яғни үш пойыз көлемінде тасымалданатын. Малшылар топтың алдында, жанында және артында қатарласып жүреді, кем дегенде топ белгілі бір ырғаққа енгенше. Мал күніне шамамен 16 шақырым (10 миль) жол жүруі керек, қой – шамамен 10 шақырым (6 миль), ал жолдың екі жағында 800 метрге дейін (жарты миль) таралуына рұқсат етіледі. Кейде дроверлер жылқы топтарын да айдайтын. Түскі үзіліс үшін қысқа лагерь жасалады, содан кейін аспаз бен ат ұстаушы түнгі лагерьді орнату үшін алға жылжып кетеді.
Бап-бақыры
Алғашқы маңызды қашықтықтағы мал айдау 1836 жылы болды, онда Джозеф Хоудон 300 бас ірі қараны 26 күнде Муррамбиджи өзенінен Мельбурнға дейін, шамамен 480 км қашықтыққа айдап жеткізді. Сондай-ақ 1836 жылы Эдвард Джон Эйр Жаңа Оңтүстік Уэльстен Порт-Филлип аймағына мал айдады. Мал айдау шеберлігі жетілдікке жеткен сайын, одан да қиын тапсырмалар орындалды. 1830-шы жылдардың соңында қоныс аударушылар Аделаиданың жанындағы жерлерге көшуді бастады. Содан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльстен Аделаидаға қой мен ірі қара әкелу үшін экспедициялар ұйымдастырылды. Мұндай алғашқы экспедицияны 1837 жылдың желтоқсанында Эйр бастады, ол Чарльз Стёрттың Мюррей-Дарлинг өзендері жүйесі бойымен өткен жолын ұстанды. Эйрдің тобында сегіз малшы, 1000 қой және 600 бас ірі қара болды, олар Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Монародан аттанды. Топ 1838 жылдың шілдесінде Аделаидаға жетті. Мысалы, 1841 жылдың сәуір айында аборигендер оның тобына шабуыл жасаған кезде малшы Генри Инман өзінің 5000 қойының барлығынан айырылды. 1841 жылдың тамызында малшы Уильям Робинсон және оның тобы, полиция күштерімен бірге, кем дегенде 30 аборигенді өлтірді. 1863 жылы Джордж Грегори 8000 қойды Рокхэмптоннан Солтүстік территория шекарасына дейін, шамамен 2100 км қашықтыққа айдап әкелді, бұл жеті айға созылды. 1870-ші жылдардың басында Роберт Кристисон Квинслендтен Аделаидаға дейін 2500 км қашықтыққа 7000 қой айдады. Патрик Дюрак және оның інісі Майкл 1879 жылы Квинслендтегі Куперс-Криктегі меншіктерінен 7250 асыл тұқымды ірі қара мен 200 жылқымен бірге Батыс Австралияның Кунунурра маңындағы Кимберли аймағына дейін Австралияның солтүстігінен саяхат жасады. Аргайл Даунс және Иванхоу станциясына мал жеткізуге жасалған 3000 мильдік (4828 км) саяхат – осы уақытқа дейін тіркелген ең ұзақ саяхат. 1883 жылы Чарльз мен Уильям Макдональдтар Жаңа Оңтүстік Уэльстің Туэна қаласына жақын жердегі меншіктерін тастап, Батыс Австралияның Кимберли аймағында жаңа мал өсіруге арналған жерді – Фоссил Даунс станциясын құруға бел буды. Олар Квинсленд арқылы құрғақшылық жағдайында 700 бас ірі қара мен 60 жылқымен жолға шықты. 1886 жылдың маусым айында 327 бас ірі қара мен 13 жылқымен меншікке жеткен олар ағасы Дэнмен қайта қосылды. Ең танымал мал айдау жолдары – Мурранжи трекі, Бердсвилл трекі, Стрелецки трекі және Каннинг мал айдау жолы. Каннинг ең жалғыз, ең қиын және ең қауіпті деп есептелді.
Құлдырау
1860 жылдары теміржолдың біртіндеп енгізілуі кейбір мал айдау жұмыстарын қажетсіз етті. Дегенмен, 1960 жылдары малдың жүк көлігімен тасымалдануы қалыпты жағдайға айналғандықтан, жермен жүретіндердің және малшылардың жұмысы күрт азайды. Бүгінде ауылдық және Outback аймақтарында көптеген мал тасымалдайтын автопойыздарды жиі кездестіруге болады. Бірақ құрғақшылық кезінде малды "ұзын жайылымға" – қоғамдық жол бойындағы қоршалған мал өткеліне – айдап әкелу әлі де кең таралған, тіпті қазіргі күнде де қалыпты жағдай. Қазіргі заманғы малшы көбінесе мотоциклдер, жол талғамайтын көліктер, аттар қолданылса, оларға арналған жүк көлігі және/немесе тіркеме сияқты заманауи құралдармен жұмыс істейді. Көшпелі үйлер жиі қолданылады, сондай-ақ қосымша жайлылық пен ыңғайлылық үшін генераторлар да пайдаланылады. Мал түнгі уақытта уақытша электр қоршауымен қоршалған аумаққа жабылуы мүмкін. Косцюшко ұлттық паркі, Альпі ұлттық паркі және Жоғарғы жазықтар аймақтарында жергілікті мал айдау, олар ұлттық паркілерге айналғанға дейін кең таралған. Малшылар көбінесе төменгі жайылымдардан малды жаз айларына жаңа, жасыл жайылымдарға әкеп отырды. Жаз айларында көптеген малшылар Дейвидің үйі, Уайтс Ривер үйі және Маусон үйі сияқты тау шатырларында тұратын.
Белгілі малшылар
1881 жылы көптеген адамдар ең үздік малшы деп санайтын Нат Бьюкенен Оңтүстік Квинслендтегі Сент-Джорджтан Дали өзеніне, Дарвиннің оңтүстігіне жақын жерге 3200 км қашықтыққа 20 000 ірі қараны айдап әкелді. Мал ұрлау Австралия тарихының ұзақ жылдардан бергі бір бөлігі болып табылады, ал елдегі ең ірі мал айдау оқиғаларының көптегені мал ұрлаушылар немесе "дуферлер" тарапынан жасалған. Ең танымалдарының бірі – Гарри Редфорд, ол 1870 жылы Квинсленд штатының Лонгреч қаласына жақын орналасқан Боуэн Даунс станциясынан 1000 ірі қараны ұрлап, оларды айдағанда шебер малшы ретінде танылды. Оның жолы Томсон, Барку, Купер және Стрецелеки өзендері арқылы өте қиын аймақтан өтті, осылайша Стрецелеки жолы салынды. Әйелдер де ерекше малшылар ретінде көзге түскен. Аутбактың нағыз аңыздарының бірі – Эдна Зигенбине, көбінесе Эдна Джессоп деп танылатын ол, жарақат алған әкесінен мал айдау жұмысын қабылдап, 23 жасында бас малшы болды. Ағасы Энди және төрт жұмысшымен бірге олар 1550 бұқаны 2240 километрге жуық қашықтықты Баркли таулы аймағы арқылы Квинсленд штатының Маунт-Иза қаласына жақын орналасқан Даджарраға дейін жеткізді.