Кіріспе

Психоорганикалық синдром (POS), сондай-ақ органикалық психосиндром деп те аталады, прогрессивті ауру, ол ерте қартаю деменциясына ұқсас. Ол жад пен интеллекттің төмендеуіне алып келетін органикалық ми бұзылыстарынан туындайтын психопатологиялық симптомдар жиынтығынан тұрады. Психоорганикалық синдром көбінесе әлсіздікпен (астениямен) бірге жүреді. Психоорганикалық синдром мидың қажуы (атрофиясы) кезінде, ең көп кездесетіні – ерте және қарт жаста (мысалы, Альцгеймер ауруы, қарттық деменция) пайда болады. Себептері көп, олардың ішінде цереброваскулярлық аурулар, бас-ми травмасынан орталық нерв жүйесінің зақымдануы, улану, толуол сияқты органикалық еріткіштердің әсері, созылмалы метаболизм бұзылыстары, ми ісіктері мен абсцестері, энцефалит, сондай-ақ құрылтайлы ұстамалармен жүретін аурулар бар. Психоорганикалық синдром кез келген жаста дамуы мүмкін, бірақ қарттар мен егде жастағы адамдарда көбірек байқалады. Нозологиялық ерекшелікке байланысты психоорганикалық синдромның негізгі белгілері әртүрліше көрінеді. Мысалы, Альцгеймер ауруы сияқты атрофиялық жағдайларда симптомдар көбінесе жадтың бұзылуына бағытталған, ал Пик ауруында психикалық бұзылыстар жиірек кездеседі.

Тарих

Скандинавияда жүргізілген алғашқы зерттеулерде POS ұзақ мерзімді және жоғары деңгейдегі еріткіштерге ұшыраумен байланысты екені айтылды. Бұл зерттеулерде мінез-құлқының өзгеруі және есте сақтау қабілетінің жоғалтылуы сияқты неврологиялық бұзылыстар осы ұшыраулармен байланысты екені анықталды. Дегенмен, бұл зерттеулерге көп сын айтылып, олардың әділдігіне күмән туды, нәтижесінде синдромның бар екендігіне сенімсіздік пайда болды. Бұған қоса, әртүрлі денсаулық сақтау ұйымдары синдромның анықтамасы бойынша бір келісімге келе алмады. 1985 жылы синдром нақты анықталып, пациенттер мен медицина мамандарына синдромды анықтауға және оның алдын алу жолдарын іздеуге көмектесетін нақты критерийлер ұсынылды.

Соңғы зерттеулер

Швецияда 2007 жылы жұмыс орындарындағы еріткіштерге тұрақты түрде жоғары деңгейде ұшыраған 128 адамға жасалған клиникалық зерттеуде, POS-қа нақты байланыс анықтау мүмкін болмады. Дегенмен, POS диагнозы қойылған адамдарда 3 жыл ішінде ми атрофиясының күшеюімен қатар неврологиялық симптомдардың күшеюі байқалды.