Кіріспе

Үнді гуруы, ақыны және философы Гаудия Вайшнав дәстүрінен (1489-1564)

Рупа Госвами (1489–1564) – Гаудия Вайшнав дәстүрінің рухани ұстазы (гуруы), ақыны және философы. Ағасы Санатана Госвамимен бірге ол Кали-югада Кришнаның жасырын аватары (туған нұры) Чайтанья Махапрабхумен байланысты Вриндаванның алты Госвамиінің ең үлкені болып есептеледі.

Шежіресі

Оның әулеті қазіргі Батыс Бенгалиядағы Солтүстік 24 Паргана ауданындағы Наихати және Үндістанның Карнатака штатына дейін жетеді. Бұрынғы буындар Бхакти ратнакара бойынша: Сарваджня Джагатгуру – белгілі брахман, барлық Веданы білген ғалым, Барадваджа руының құрметті Яджур ведисі және Оңтүстік Үндістанның Карнатака патшасы, замандас патшалардың бәрі де оған табынды. Сарваджняның ұлы Анируддха – қайратты, Веданы жақсы білетін ғалым және сол кездегі патшалардың сүйіктісі. Анируддханың ұлдары Рупешвара (үлкені) және Харихара ізгіліктерімен құрметтелді. Рупешвара – кітаптарды зерттеген ғалым, ал Харихара қару-жарақ өнерінің шебері болды. Әкелері қайтыс болғаннан кейін екі бауыр да мемлекетті басқару құқығын мұра етті, бірақ Харихара көп ұзамай барлық билікті өзіне тартып алды, соның салдарынан Рупешвара мен оның әйелі Паулашта десаға сапар шегуге мәжбүр болды, онда Сихарешвара олармен дос болып, онда қоныстануға көндірді. Рупешваранның ұлы Падманабха төрт Веданы үйреніп, атаққа ие болды. Оның мінезі жоғары болды және ол Жаганнатхаға деген махаббатқа толы болды. Ол Сихарабхумиден шығып, Навахатта ауылына (қазіргі Наихати, Батыс Бенгалия, Үндістан) Ганг жағасында қоныстанды, онда оның он сегіз қызы мен бес ұлы болды. Оның бес ұлы – Пурушоттама (үлкені), Джаганнатха, Нараяна, Мурари және Мукунда (кішісі), олардың ішінде Пурушоттама мен Мукунда тәжірибесімен және мінезімен ерекше көзге түсті. Мукунданың ұлы Кумара брахман және ізгі адам болды. Ол жеке басында құрбандықтар мен тазарту амалдарын орындады. Отбасылық қиындықтарға алаңдаған ол өзінің ізбасарларымен бірге Навахатта ауылынан шығып, Шығыс Бенгалиядағы (қазіргі Бангладеш) Бакла Чандрадвипа ауылына қоныстанды. Ол Джессордағы Фатеябад ауылында бауырларымен және саяхатшы вайшнавтармен байланыс үшін үй салдырды. Кумараның көптеген ұлдарының ішінде Санатана (үлкені), Рупа (ортаңғысы) және Валлабха (кішісі) Вайшнав қауымының жаны және ұлы бақталар болды, үшеуі де ғалымдық қабілеттерімен және адалдығымен танылды және ақырында Гаудадағы Рамакели ауылына (қазіргі Малда, Батыс Бенгалия) қоныстанды. Бауырлар сол кезде Надияда (қазіргі Батыс Бенгалияның ауданы, Үндістан) тұратын Чайтанья Махапрабхудан үлкен шабыт алды. Санатана мен Рупа ақырында министрлік (патшалық) лауазымдарынан бас тартып, Чайтаньяның миссиясына көмектесу үшін зейнеткерлікке шықты, соңынан Вриндаванаға көшіп кетті. Қызметте бақытты болған Валлабха Чайтаньядан баулы болды, оған Анупама деген есім берілді және ол әлемдік істерден алыс тұрғанымен, сабырлылығымен және бейтараптығымен танылды. Басқаша айтқанда, оның ата-бабалары Карнатакадан Гаудаға көшіп, Гаудаға жақын Рамкели ауылында ұрпақтан ұрпаққа өмір сүрген.

Туу

Ол шамамен 1489 жыл шамасында дүниеге келген. Рупа Госвамидің туған жері туралы биографтар арасында қандай да бір дау бар. Бір топ оның Батыс Бенгалиядағы Найхатиде туғанын айтады, ал енді бірі – Бакла Чандрадвипа немесе Фаттеябад Паргана, Джессор, Шығыс Бенгалияда (қазіргі Бангладеш) туғанын жоқтап бағалайды. Тағы бір топ биографтар оның Батыс Бенгалияның Малда ауданындағы Рамакелиде туғанын сенеді.

Ерте өмір

Бхакти ратнакараның айтуынша, Мукундтың ұлы Кумарадева Найхатиде туған жерінен Джессорға көшіп келген. Оның ұлдары Сантоша Бхатта (Рупа), Амара Бхатта (Санатана) және Валлабха (Анупама) болды. Олар Теланг-Дештен шыққан, Бхатт руынан телугу тілінде сөйлейтін брахмандар еді. Кумарадева қайтыс болғаннан кейін үш ұлы Гаудадесаның (қазіргі Малда, Батыс Бенгалия) астанасына жақын Сакурмаға көшіп, білім алуын жалғастырды. Олар өмірінің соңына дейін жаңа монахтық есімдерімен өмір сүрді және туған есімдерін тастады. Үш бауыр атақты логик Сарвабхаума Бхаттачарья мен оның інісі Мадхусудана Видьявакаспатиден «Ньяя шастраларын» (әділет туралы трактаттар) оқыды. Олар сонымен қатар санскрит, араб және парсы тілдерін де үйренді. Рупа мен оның үлкен ағасы Санатананың ізгі мінезі мен білімдерінің арқасында Бенгал сұлтаны Алауддин Хусейн Шах (1493–1519 жж.) оларды мемлекеттік қызметке тартты, бұл Гауданың консервативті касталық брахмандарының оларды индуисттік қоғамнан шеттетуіне әкелді. Рупа сұлтанның бас хатшысы (Дабир Хас) болды, ал Санатана мемлекеттік кіріс министрі (Сакара Маллик) болды. Ассамдық Шанкардеваның өмірбаянында да Рупа Госвами туралы айтылады. Рамачаран Тхакур жазған «Шанкар-харита» бойынша, Рупа Госвами әйелімен бірге Шанкардевамен кездесіп, оны Ситакундаға бірге ертіп жүрді.

Чайтанья Махапрабхумен алғашқы кездесуі

Рупа мен оның бауырлары Рамакелиде (қазіргі Малда, Батыс Бенгалия) тұрған және олар 1514 жылы осы жерде Чайтанья Махапрабхумен алғаш рет кездесті. Бұл кездесу олардың өмірін өзгертіп жіберді. Олармен кездескен соң Чайтанья оларға Рупа, Санатана және Анупама деген есімдер қойды. Санатана Махапрабхуға кеңес берді.

Чайтанья Махапрабхумен екінші кездесуі

Вриндаванаға сапар жасағаннан кейін Чайтанья қасиетті Праяга қаласында (қазіргі Үндістанның Уттар-Прадеш штатындағы Праягарадж) тоқтады. Осы жерде Рупа және Анупама оны екінші рет кездестірді. Ганг өзенінің жағасындағы Дасасвамедха Гатта (танымал суға шомылу орны) Чайтанья Рупа Госвамиге нұсқаулар берді және Гаудия Вайшнавизм доктринасының барлық нюанстарын түсіндірді. Чайтанья Махапрабху Рупа Госвамиге екі міндет тапсырды: Вриндавананың жоғалған қасиетті орындарын қайта табу және сақтау, сондай-ақ Гаудия Вайшнав теологиясын жазу және уағыздау. Одан кейін ол Рупа Госвамиді осы тапсырмаларды орындау үшін Вриндаванаға жіберді.

Намо Махавадняя жыры

Жыл сайынғы Ратха-Ятра мерекесі кезінде Рупа Госвами Чайтанья Махапрабхудың ең жақын достарына оқып беруін өтініш еткен бір мистикалық шумақ жазды. Бұл шумақты тыңдағаннан кейін жиналған барлық Вайшнавтар Рупа Госвамидің Наттарға деген бақылысымен толы шығармасын мақтады. Осының нәтижесінде Рупа Госвами Чайтанья Махапрабхудың раса (ұлы құдайлық мән) туралы құпия ілімдерінің бейнесі деп жарияланды. Сондықтан Гаудия Вайшнавтар Рупа Госвамиді Чайтанья Махапрабхудың ең көрнекті жақтасы деп есептейді, ал оның нұсқауларын қатаң сақтайтындар Рупанугалар (Рупаның ізбасарлары) деп танылады.

Вриндавана

Рупа мен Санатана өмірінің соңына дейін Вриндаванада тұрды. Олардың қанағаттандырудан бас тарту және құлшыныс рухы ерекше көзге түсті. Рупа Кришнаның ойын-сауықтарымен байланысты әртүрлі қасиетті орындарды ашты және Кришнаның шөбересі, Махараджа Ваджранабха орнатып, құдайлық еткен Говиндадеваның бейнесін қайта жаңғыртты. Рупа мен Санатана Вриндавандағы Локанатха Госвами, Бугарбха Госвами, Гопала Бхатта Госвами, Рагхунатха Бхатта Госвами және Рагхунатха Даса Госвами сияқты басқа да Вайшнав әулиелерімен байланыста болды. Біраз уақыттан кейін оларға немере інісі Жива Госвами да қосылды, ол Рупадан діни насақат алды және Гаудия Вайшнавизмінің философиясы бойынша жеке оқытылды. Рупа Госвами 1564 жылы дүниеден өтті, ал оның самадхиі (безі) Вриндавандағы Рада Дамодара ғибадатханасының ауласында орналасқан. Гаудия Вайшнав теологиясында Рупа Госвами Лалитаның басшылығымен Радха-Кришнаға мәңгілік қызмет ететін ең көрнекті кіші сиыршы қыз Рупа Манжаридің жаны деп есептеледі.

Шығармалары

Бхакти расамрта синдху (Илаһи махаббат нектарының мұхиты): Бхакти расамрта синдху Гаудия Вайшнавизмнің ең маңызды кітаптарының бірі саналады. Бұл кітапта батылдықтың төменгі сатысы – шраддхадан (сенім) жоғары сатысы – маха-бхаваға (Құдайға деген сүйіспеншіліктің ең жоғарғы деңгейі) дейін сипатталған. Уджвала ниламани (Құдайлық махаббаттың сапфирі): Бұл еңбек мадхурья раса (құдайлық жұбайлық махаббат) ұғымын ғана түсіндіреді. Уджвала ниламани – Бхакти расамрта синдхудың жалғасы. Лагу бхагаватамрта (Құдай туралы нектардың түйіні): Бұл Санатана Госвамидің «Брахат бхагаватамрта» кітабының түйіні. Бұл кітап Кришнаның табиғаты мен оның кейіптесуі туралы түсіндіріп, одан кейін Кришнаның адал адамдарымен танысады. Видагдамадхава (1524) және Лалитамадхава (1529): Рупа бастапқыда бұл екі драманы 1516 жылы бір пьеса ретінде жаза бастады, бірақ оларды екі бөлек пьеса ретінде Викрам Самват 1581 (1524) және Сака дәуірі 1451 (1529) жылдары аяқтады. Рупаға Дваракадағы Кришнаның патшаларының бірі Сатьябхамадан аян келіп, кітапты екі бөлек драмаға бөлуді тапсырды. Осылайша, Лалитамадхава Дваракадағы Кришнаның ойын-сауықтарын, ал Видагдамадхава Вриндаванадағы Кришнаның ойын-сауықтарын көрсетеді. Ставамала (Дұғалардың гүл гүлшоғыры): Бұл қысқа шығармалар жинағы, олардың кейбіреулері жиі жеке кітаптар ретінде басылады. Данакеликамуди (Лотос сияқты салық жинау ойын-сауығы) (1549): Бұл Бханика (бір актілік пьеса) Сака дәуірінде 1471 (1549) жылы жазылған және Кришна мен Вриндавананың Гопилері арасындағы данакелиді (салық жинау ойын-сауығын) баяндайды. Шри Радха Кшна ганоддеса дипика (Радха Кшнаның серіктестерін көруге арналған шам) (1550): Бұл кітапта Рупа Госвами Радха мен Кшнаның серіктестерін тізімдейді және олардың сипаттамаларын сипаттайды. Матура махатмья (Матураның даңқы): Бұл кітапта Матураның даңқы туралы Вараха (Вишнудың шошқа инкарнациясы) мен Жер құдайының арасындағы әңгіме түрінде баяндалады. Рупа Госвами әр түрлі индуистік жазбалардан үзінділер келтіріп, адалдықпен қызмет етудің әртүрлі процестерін түсіндіреді және Матура адамның барлық күнәлі реакцияларын жеңіп, пәктікті және азаттыққа жеткізеді деп дәлелдейді. Уддхава сандеса (Уддхава туралы жаңалықтар): Рупа Госвами бұл еңбегінде Кришнаның Багавата Пуранадағы досы Уддхаваны Вриндаванаға барып, достары мен туыстарын онымен бірге өткізген уақыттарын еске түсіріп, тыныштық орнатуға шақырған оқиғасын баяндайды. Хамса дутам (Аққу хабаршысы): Бұл мәтінде Раданың сенімді адамы Лалитаның Дуаракадағы Кришнаға аққу түрінде хабаршы жібергені туралы әңгімеленеді. Шри Кришна джанма титхи видхи: Бұл қысқаша еңбек паддхати (әдет-ғұрыптық ғибадат туралы нұсқаулық) болып табылады, ол Кришнаның туған күнін атап өтетін Янмастами мейрамы кезінде Кришнаның құдайлығына табыну процесін түсіндіреді. Натака-кандрия (драмалық шығармалардың жарық беретін ай): Бұл кітап Гаудия Вайшнав драматургиясының ережелерін түсіндіреді. Упадесамрта (Білімнің нектары): Бұл кішкентай шығармада Кришнаға бағыну жолында ізденушілерге арналған он бір тармақ бар. Упадесамрта бастапқыда Ставамаланың бір бөлігі болған.