Кіріспе

1=–N=O тобы бар функционалдық топтар класы

Органикалық химияда нитрозо – азот оксиді (NO) тобы органикалық бөлікке қосылған функционалдық топты білдіреді. Осыған сәйкес, әртүрлі нитрозо топтарын C нитрозо қосылыстары (мысалы, нитрозоалкандар; RNO), S нитрозо қосылыстары (нитрозотиолдар; RSNO), N нитрозо қосылыстары (мысалы, нитрозаминдер, RNR’NO) және O нитрозо қосылыстары (алкил нитриттері; RONO) деп жіктеуге болады.

Синтез

Нитрозо қосылыстарын нитро қосылыстарын тотығу арқылы азайту немесе гидроксиламиндерді окистендіру арқылы дайындауға болады. Орто-нитрозофенолдар Бодиш реакциясы арқылы алынуы мүмкін. Фишер-Хепп қайта құруында сәйкес нитрозаминдерден 4 ароматикалық нитрозоанилиндер дайындалады.

Қасиеттері

Нитрозоареналар әдетте мономер-димерлік тепе-теңдікке қатысады. Азобензол N,N' диоксиді (Ar(–O)N+=+N(O–)Ar) димерлері, көбінесе ашық сары түстес, қатты күйде басым болады, ал терең жасыл мономерлер сұйылтылған ерітіндіде немесе жоғары температурада басым болады. Олар цис және транс изомерлері түрінде кездеседі. Протикалық ортада сақталғанда, бірінші және екінші нитрозалькандар оксимдерге изомерленеді. Азот оксидінің тұрақты еркін радикалға байланысты, нитрозо органикалық қосылыстардың C–N байланысының диссоциациялық энергиясы өте төмен болады: нитрозоалкандарда BDE шамасы 0,5 кДж/моль, ал нитрозоареналарда BDE шамасы 0,6 кДж/моль шамасында болады. Осының салдарынан, олар әдетте жылу мен жарыққа сезімтал болады. O–(NO) немесе N–(NO) байланыстары бар қосылыстардың диссоциациялық энергиясы одан да төмен болады. Мысалы, N-нитрозодифениламин, Ph2N–N=O, тек ғана N–N байланысының диссоциациялық энергиясына ие. Органонитроз қосылыстары лигандылар ретінде қызмет етеді, нәтижесінде өтпелі металл нитроз кешендері пайда болады.

Реакциялар

Көптеген реакциялар аралық нитрозо қосылысын пайдаланады, мысалы Бартон реакциясы және Дэвис-Бейрут реакциясы, сондай-ақ индол синтезінде: Баеер-Эммерлинг индол синтезі, Бартоли индол синтезі. Савилл реакциясында тиол тобынан нитрозилді алмастыру үшін сынап қолданылады. С нитрозо қосылыстары органикалық синтезде кейбір жақсы зерттелген химиялық реакцияларда, мысалы гетеродиелс-алдер (HDA), нитрозоэне және нитрозоалдол реакцияларында синтез блогы ретінде қолданылады.