Кіріспе

Кипрдегі ежелгі қала-мемлекет және археологиялық аймақ.

Курион (Koύριov; Curium) Кипр аралының оңтүстік-батыс жағалауындағы маңызды ежелгі грек қала-мемлекеті болған. Біздің заманымыздан бұрынғы XII ғасырда Микен сарайлары құлағаннан кейін, Аргостан келген грек қоныс салушылары осы жерге қоныстанды. XVII ғасырда Курион бес күшті жер сілкінісіне ұшырады, бірақ қала көбінесе қайта жаңартылды. Эпископиден оңтүстік-батысқа қарай 1,3 шақырым және Лимассолдан батысқа қарай 13 шақырым жерде орналасқан Курион акрополі, Эпископи шығанағының жағалауында, шамамен 100 метрлік әктас тіктелігінің үстінде орналасқан. Курион археологиялық аймағы Акротири және Декелия британдық теңіз арты аумағының шегінде жатыр және Кипрдің Ежелгіліктер департаменті басқаруында.

Бұл аймақтың ерте тарихы

Құри өзенінің аңғарында ең ерте табылған қоныс, Курионнан солтүстік-батысқа қарай 9 шақырым жерде орналасқан Сотира Теппес төбесіндегі елді мекені. Бұл қоныс керамикалық неолит дәуіріне (б.з.д. 5500–4000 жылдар) жатады. Осы дәуірге тиесілі тағы бір төбедегі қоныс Кури өзенінің шығыс жағалауындағы Канду Куфовуноста қазылған. Халколит дәуірінде (б.з.д. 3800–2300 жылдар) қоныс Ерими ауылының жанындағы Ерими Памбулес жеріне көшкен. Ерими Памбулес керамикалық неолиттің соңынан халколит дәуіріне дейін (б.з.д. 3400–2800 жылдар) қоныс екендігі анықталған. Кипрдің ерте дәуірінде (б.з.д. 2300–1900 жылдар) халколит дәуірінен үзіліссіз даму жалғасып, Кури өзенінің аңғары мен батысқа қарайғы арналар бойындағы қоныстар өрістеген. Сотира Теппестің солтүстік-батысында, төбенің етегінде орналасқан Сотира Каминудияға қоныс аударған. Ол соңғы халколиттен бастап, ЕХ I (б.з.д. 2400–2175 жылдар) кезеңіне дейін сақталған. ЕХ III LC (Соңғы Кипр), IA (б.з.д. 2400–1550 жылдар) кезеңінде Эпископиден шығысқа қарай 0,8 шақырым жерде Эпископи Фенеромениде қоныс пайда болған. Орта Кипр (б.з.д. 1900–1600 жылдар) Кури өзенінің аңғарындағы өтпелі кезең болып табылады. Орта Кипрде құрылған елді мекендер Кипр II–III кезеңінде, әсіресе Эпископи Бамбулада қалалық орталықтарға айналды. Кипрдің соңғы I–III дәуірінде (б.з.д. 1600–1050 жылдар) Орта Кипрдегі қоныстар Кури аңғарында күрделі қалалық орталыққа айналып, Троодос мысының саудасына арналған дәлізді Аласса мен Эпископи Бамбула арқылы бақылады. MCIII LC IA кезеңінде Эпископи Фенеромениде қоныс болған. Куриден батысқа және Эпископиден шығысқа қарай 0,4 шақырым жердегі төменгі төбеде орналасқан Эпископи Бамбула LC IA–LCIII кезеңдерінен бастап ықпалды қалалық орталық болды. Қала б.з.д. 13 ғасырында гүлденген, бірақ шамамен б.з.д. 1050 жылы тастап кететін болды.

Курион патшалығы

Оңтүстік Кипр патшалығы Курион патшалығы Кипр геометриялық кезеңінде (КГ) (б.з.д. 1050–750 ж.) құрылған, бірақ осы елді мекеннің орны әлі анықталған жоқ. Кипр геометриялық кезеңіне жататын қоныстардың қалдықтары табылмағандықтан, осы кезеңге қатысты негізгі мәліметтер Курионның тік жарларының астындағы Калоризики некрополіндегі жерлеулерден алынған. Калоризикидегі ең көне қабірлер б.з.д. 11 ғасырға (Соңғы Кипр IIIB) жатады, ал көптеген жерлеулер Кипр геометриялық II кезеңіне (б.з.д. 11 ғасырдың ортасы – 10 ғасырдың ортасы) сәйкес келеді. Бұл қабірлер, әсіресе МакФадденнің 40-шы қабірі, Грекиямен байланыста болған, дамып келе жатқан қоғамның бейнесін көрсетеді. Кипр Ассирияның билігіне өткенімен, Кипр архаикалық кезеңінде (б.з.д. 750–475 жж.) Курион патшалығы Кипрдегі ең беделді патшалықтардың бірі болды. Дамасос (Куридің Дамасуы) Ниневиядан Есархаддонның (б.з.д. 672 ж.) призмасында Курион патшасы ретінде тіркелген. Б.з.д. 569–546 жылдары аралығында Кипр Мысырдың басқаруында болды. Б.з.д. 546 жылы Персия патшасы Кир I Персияның билігін Кипр патшалықтарына, соның ішінде Курион патшалығына да кеңейтті. Иониялық көтеріліс кезінде (б.з.д. 499–493 жж.) Курион патшасы Стасанор, парсыларға қарсы кипрлік одақтың жетекшісі Саламис патшасы Онесилоспен бірікті. 497 жылы Стасанор парсы генералы Артибиуспен болған шайқаста Онесилосты сатып берді, нәтижесінде парсылар кипрлік полистерді жеңіп, Кипрдағы өз билігін нығайтты. Классикалық кезеңде (б.з.д. 475–333 жж.) акропольде алғашқы қоныс пайда болды, бірақ оның негізгі орны әлі белгісіз. Курион патшасы Пасикрат (Πασικράτης) б.з.д. 332 жылы Ұлы Александрға Тир қаласын қоршауға көмектескені туралы мәліметтер сақталған. Пасикрат Александрдың вассалы ретінде билік етті, бірақ диадохилер арасындағы мұрагерлік күресі кезінде тақтан түсірілді. Б.з.д. 294 жылы Птолемейлер Кипрды өз бақылауына алды, осылайша Курион Птолемейлердің билігіне көшті.

Рим тарихы

Б.з.д. 58 жылы Римдік плеб кеңесі (Consilium Plebis) Кипрдің Лекс Клодиясын қабылдап, Кипрді Киликия провинциясына толық қосып алды. Б.з.д. 47 және 31 жылдар аралығында Кипр Марк Антоний мен Клеопатра VII билігінде қысқа мерзімге Птолемейлердің құрамына қайта кірді, Антоний жеңілгеннен кейін Рим билігіне қайта оралды. Б.з.д. 22 жылы Кипр Киликия провинциясынан бөлініп, проконсул басқаратын тәуелсіз сенаторлық провинция болып құрылды. Римдіктер тұсында Курион провинциялық проконсулдың бақылауымен жұмыс істейтін азаматтық үкіметке ие болды. Курионнан табылған жазулар сайланған лауазымдарды растайды, оның ішінде: қаланың архоны, кеңес, кеңес және халық хатшысы, базар хатшысы, Аполлон Гилаттың және Римнің діни қызметкерлері (және діни қызметкерлері). Рим империясының қалған бөлігімен жақсы сауда-саттық болғандықтан Курион гүлденгендігі және өмір сүру сапасының артқандығы айтылады. Бірінші-үшінші ғасырлардағы эпиграфикалық деректер Куриондағы гүлденген элитаның бар екенін көрсетеді, бұл құрметті жарлықтардың (Митфорд No.84, 153-бет) және бағыштамалардың көптігімен, әсіресе император, азаматтық лауазымды тұлғалар мен провинциялық проконсулдардың құрметіне байланысты. Бірінші және екінші ғасырларда Митфорд Курион қаласының кеңесі мен халқының осындай құрметтерге шамадан тыс шығын жұмсағанын, нәтижесінде проконсулдың санкциялары мен шығындарды қадағалауын айтады (Митфорд 107), әсіресе Аполлон Гилаттың киелі орнын Траянның қалпына келтіру кезінде. Императорлық культке жергілікті қатысу тек Римнің бас діни қызметкерлерінің болуымен ғана емес, сонымен қатар Аполлон Цезарь культінің болуымен, Аполлон Гилатпен бірге Траянға құдай ретінде табынумен көрсетілген. Императорлық отбасының эпиграфикалық құрметтері әсіресе біздің заманымыздың III және II ғасырларының соңындағы Северан әулеті кезінде ерекше көзге түседі. Кипрдің ең маңызды қалаларының бірі ретінде бұл қала бірнеше ежелгі авторлардың еңбектерінде айтылған, олардың ішінде: Птолемей (V, 14, § 2), Византиялық Стефан, Иерокл және Плиний Ақсақал. Диоклетианның қуғын-сүргін кезінде Курион епискобы Филонейд шейіт болды. 341 жылы епископ Зенон Кипр шіркеуінің тәуелсіздігін Ефес соборында қорғауға көмектесті. 4 ғасырдың соңында (365-370 жж.) Курионды сегіз жылдың ішінде бес рет күшті жер сілкінісі шалып, қаланың археологиялық қалдықтарында көрсетілгендей, толық қирауға ұшырады. 4 ғасырдың соңы мен 5 ғасырдың басында Курион қайта құрылды, бірақ акропольдің бір бөлігі тасталып қалды. Қайта құру жұмыстарына акропольдің батыс жағындағы шіркеу аумағы да кірді. 648-49 жылдары арабтардың шабуылы акрополды қиратып, тұру орталығы солтүстік-шығысқа қарай 2 км қашықтықтағы Эпископиге көшірілді. Эпископи епископтың ордасы (Episcopus) деп аталды.

Қазбалар тарихы

Курионның орны 1820 жылдары Карло Видуамен анықталды. 1839 және 1849 жылдары Лоренцо Пиз және Людвиг Росс акропольдің батысында Аполлон Гилаттың қасиетті орнын анықтады. 1874–1875 жылдары Кипрдің Осман үкіметіндегі американдық және орыс консулы Луиджи Пальма ди Чеснола Аиос Ермоенис зиратын және Аполлон Гилаттың қасиетті орнын кеңінен тонады. 1882–1887 жылдар аралығында британдық жоғарғы комиссар сэр Генри Булвердің 1887 жылы заңсыз деп жариялағанға дейін бірнеше рұқсатсыз жеке қазбалар жүргізілді. 1895 жылы Британ мұражайы Тернер мұрасының қазбалары аясында Курионда алғашқы жартылай жүйелі қазбаларды жүргізді. 1933 жылы Ежелгі заттар департаментінің қызметкері П. Дикайос Калоризики зиратында қазба жұмыстарын жүргізді. 1934–1954 жылдар аралығында Г. МакФадден, Б. Х. Хилл және Дж. Дэниел Пенсильвания университетінің мұражайы үшін Курионда жүйелі қазбалар жүргізді. 1953 жылы МакФадденнің қайтысынан кейін жоба және оның жариялануы тоқтап қалды. Акропольдегі ерте христиан базиликасының қазбаларын А. Х. С. Мегау 1974–1979 жылдар аралығында жалғастырды. Кипрдің Ежелгі заттар департаменті Курионда көптеген қазбаларды жүргізді, оның ішінде: М. Лулупис (1964–1974), А. Христодулу (1971–1974) және Демос Христоу (1975–1998). 1978–1984 жылдар аралығында Д. Сорен Аполлон Гилаттың қасиетті орнында, ал 1984–1987 жылдар аралығында акропольде қазба жұмыстарын жүргізді. Д. Паркс 1995–2000 жылдар аралығында Аматус қақпасы зиратында қазба жұмыстарын жүргізді. 2012 жылдан бері Нашвиллдегі Липскомб университетінің археология орталығы Ланьердің директоры Томас В. Дэвис басқаратын Курион қалалық кеңістік жобасы акропольде қазба жұмыстарын жүргізуде.

Археологиялық қалдықтар

Курион археологиялық аймағындағы археологиялық ескерткіштердің көп бөлігі рим және соңғы римдік / ерте византиялық кезеңдерге жатады. Акрополь және аймақтағы барлық археологиялық ескерткіштер Кипрдің Ескі заттар департаментімен басқарылады және күтіледі.

Аполлон гилаттарының киелі үйі

Аполлон Гилаттың киелі орны (Ἀπόλλων Ὑλάτης), акропольден батысқа қарай 1,7 км және жағалаудан 0,65 км ішке қарай орналасқан, Пан-Кипрлік киелі орын болған, маңыздылығы бойынша Саламистағы Зевс Саламиностың және Пафиялық Афродитаның киелі орындарынан кейін үшінші орында тұрған. Киелі орнының ең ерте археологиялық куәліктері – б.з.д. VIII ғасырдың соңына жататын, оңтүстік алаңда және архаикалық құрбандық тастағы табыну заттары. Бұл табыну заттары "құдайға" арналған, б.з.д. III ғасырдың ортасына дейін Аполлонмен байланысты емес. Діни қызметкерлер үйінің солтүстігінде және ғибадатхананың оңтүстігінде архаикалық құрбандық тастың қалдықтары бар, бұл киелі орнындағы ең көне құрылым, б.з.д. VIII ғасырдың соңы немесе VII ғасырдың басында салынған. Кейінгі қасиетті жолдың шығысында және құрбандық тастың оңтүстігінде орналасқан б.з.д. IV ғасырдың соңына жататын құрылыс, Аполлон діни қызметкерлерінің және ғибадатхана қазынасы ретінде пайдаланылған. Бұл ғимарат б.з. I, III және IV ғасырларда қайта жаңартылған. Киелі орнының қазіргі түрі б.з. I ғасырына және Траян тұсындағы, б.з. 76/77 жылғы жер сілкінісінен кейін болған қалпына келтіруге жатады. Августтың қолдауымен б.з.д. I ғасырдың соңында немесе б.з. I ғасырының басында қасиетті көше салынды, сонымен қатар Пафия қақпасының солтүстігіндегі палаэстра, ғибадатхана және дөңгелек ескерткіштер салынды. Август ғибадатханасының ұзындығы 13,5 м, ені 8,35 м, төрт бағаналы портигі және кірме бөлмесі бар. Траян мен проконсул Квинт Лаберий Юст Коккей Лепид тұсында киелі орын қалпына келтіріліп, кеңейтілді. Оңтүстік портик, оңтүстік ғимараттар, олар, мүмкін, табынушылар үшін жатақхана ретінде пайдаланылған, және монша осы қалпына келтіру кезінде салынды. Ғибадатхана б.з. IV ғасырының соңындағы жер сілкінісінен зардап шеккеннен кейін, құлдырап кетті.

Кипр классикалық және эллиндік дәуірінің соңғы кезеңдері

Акропольде қазылған ең ерте құрылымдық қалдықтар Д. Кристиу басқарған қазба жұмыстарының солтүстік-батыс жағынан табылды, ол азаматтық орталықта жүргізілді. Бұл Кипр соңғы классикалық кезеңіне (б.з.д. 350–325 жж.) жататын қалдықтар, олар пирамида тәрізді тас құрылыстан тұрады, бұл, мүмкін, нығайтылған глацис болған. Кипр классикалық кезеңіне жататын қосымша нығайтулар акрополь аумағының солтүстік бөлігінде табылды. Нимфеумнан оңтүстік-шығысқа қарай 30 метр қашықтықта, шамамен 30 метр ұзындығы бар эллиндік қоғамдық құрылыстың қалдықтары орналасқан. Бұл құрылым шамамен б.з.д. 325 жылдан б.з.д. 50 жылға дейін пайдаланылды. 1948/49 жылдары Пенсильвания университетінің музейлік экспедициясы Евстолиос кешенінің шығысында қара және ақ тас мозаика түрінде эллиндік қалдықтарды тапты.

Театр

Курион театры 1935-1950 жылдар аралығында Пенсильвания университетінің университет мұражайы экспедициясымен қазба жұмыстары жүргізілген. Театр алғашқыда б.з.д. екінші ғасырдың соңында Амаф қақпасынан жоғары көтерілетін шатқалдың солтүстік беткейінде кішкентай өлшемде салынған. Осылайша, бұл құрылыс төбенің еңістігін пайдаланып, кавеадағы орындықтардың салмағын ішінара қолдады. Бұл архитектуралық шешім Шығыс Жерорта теңізіндегі эллиндік театрларға тән, дөңгелек оркестр және 180 градустан асатын кавеасы бар. Театр б.з.д. 15 жылы болған жер сілкінісінен кейін, б.з.д. бірінші ғасырының соңында жөнделген. Театр сахнасының ғимараты б.з. 64/65 жылдары проконсул Квинт Юлий Кордтың күшімен қайта салынған секілді, және осы кезде кавеаның шеттері алынып, 180 градусқа дейін римдік жоспарға келтірілген болуы мүмкін. Оркестр де жартылай дөңгелек пішінге келтірілген. Траян тұсында, шамамен б.з. 98-111 жылдары театр кеңейтіліп, қазіргі көлеміне және орындықтар орналасуына жеткізілген. Сахна ғимараты (scaenae frons), қазір тек негізі сақталған, кавеа биіктігіне дейін қайта салынған. Бұл құрылыс бастапқыда оңтүстікке қарайғы Жерорта теңізінің көрінісін жасырған. 214-217 жылдар аралығында театр гладиаторлық ойындар мен жануарлармен күрестерге бейімделген, бірақ 250 жылдан кейін театр ретінде алғашқы түріне қайта келтірілген. Театр біздің заманымыздың төртінші ғасырының соңында тасталып кеткен, бұл бірнеше жер сілкінісінің салдарынан болған, мүмкін 365/70 жылғы жер сілкінісі оның тасталуына себеп болған. Римдік кезеңдегі кеңейтілген кавеада 3500-ге дейін адам отыруға мүмкіндік болған. Театрдың қазіргі қалдықтары кеңінен қалпына келтірілген. Театр Халықаралық ежелгі грек драмасы фестивалінің өтетін орындарының бірі болып табылады.

Аматұс қақпасы зираты

Акропольдің оңтүстік-шығысы мен солтүстік-шығысындағы жартастардың іргесінде орналасқан Аматус қақпасы зираты археологиялық ескерткіштерге кіретін жолдың солтүстігінде жатыр, сондықтан ол кірер алдында келушілерге көрінетін алғашқы ескерткіштердің бірі болып табылады. Ежелгі дәуірде Аматус қақпасына көтерілу оңтүстік-шығыстан бірте-бірте жоғарылайтын тақтайша пандус арқылы жүзеге асырылған. Зират Аматус қақпасының шығысындағы төменгі және жоғарғы жартастардың бойында екі деңгейде орналасқан, төменгі деңгей қазіргі тас жолдың тоқтау тірегімен жасырылған. Б.з.б. III ғасырдан б.з. I ғасырына дейін Айос Эрмойенис зираты негізінен бір немесе бірнеше камерасы бар және бірнеше жерлеуі бар тас қазылған камералы қабірлерден тұрды, ол римдік Курионның негізгі зираты ретінде қызмет етті. I және III ғасырлар аралығында шығыс жартастың жоғарғы және төменгі беттеріне камералы қабірлер қазылды. Бұл камералы қабірлер IV-VI ғасырлардың соңында тас карьерлеу кезінде көп зақымданды, бірақ осы камералы қабірлерден көптеген аркозолиялар жартас бетінде сақталған. IV-VI ғасырлардың соңында осы зираттағы жерлеулер қазылған тас жартастан жасалған қуыстардан тұрады.

Су құбырлары

Акрополь қазіргі кезде өте құрғақ болса да, қалада римдік дәуірде жақсы сумен қамтамасыз етілгендігі анық, бұл кем дегенде нимфеум мен үлкен қоғамдық және жеке моншалар, сондай-ақ, барлық жердегі құбырлар мен судың көп мөлшерімен куәландырылған. Жозеф С. Ласт қалаға екі мәңгілік бұлақтан су жеткізетін екі акведукты анықтады: Сотирадан (кіші бұлақ) 11 км қашықтықта және Сониден (ірі бұлақ) 20 км қашықтықта. Сотирадан батыс акведукі диаметрі 0,20 м және ұзындығы 0,20–0,50 м болатын шамамен 30 000 терракота құбырдан жасалған. Осы акведуктың магистральдық желісі Аполлон ғибадатханасына су жеткізді. Сониден шығыс акведукі 0,30 м диаметрлі және 0,30 м ұзындықтағы шамамен 60 000 құбырдан тұрады. Ласт шығыс акведукінің батыс акведукына қосымша салынғанын тұжырымдады. Осы акведуктер салынар алдында, бірінші ғасырда, акрополь табиғи су көздерінің болмауына байланысты цистерналарда сақталған жаңбыр суына көбінесе тәуелді болған.

Гладиаторлар үйі

Гладиаторлар үйі Ахилл үйінің оңтүстігінде және шығысында орналасқан. Бұл құрылым 3-ші ғасырдың соңына жатады және жоғары мәртебелі жеке тұрғын үй немесе, ықтимал, көпшілікке арналған палестра ретінде қарастырылған. Соңғы түсіндірмеге өмірлік кеңістіктерге лайықты бөлмелердің жетіспеуі және құрылымға шығыс жағынан жалғасқан монша кешені арқылы кірілгендігі дәлелдейді. Құрылыстың негізгі қанаты орталық перистильді ауланың төңірегінде құрылған. Атриумның солтүстік және шығыс галереясында күресіп жатқан гладиаторлар бейнеленген екі мозаикалық панель бар, бұл Кипрдегі осындай мозаикалардың жалғыз мысалы. Құрылым 4-ші ғасырдың соңындағы жер сілкіністерінен көп зақым көрген, бірақ шығыс бөлмелері 7-ші ғасырдың ортасына дейін пайдаланылған болуы мүмкін.

Ахилл үйі

Ахилл үйі акропольдің солтүстік-батыс шетінде, акропольді солтүстік және батыстағы төбелермен байланыстыратын қыраттың оңтүстік жағында орналасқан. Көне заманда ол Пафос қақпасының жоспарланған орнына жақын, қабырғалардың сыртында болған. Біздің заманымыздың IV ғасырының басында салынған бұл құрылыс императорлық және провинциялық билік өкілдерін қабылдау залы – апантитирий ретінде түсіндірілген. Оның нақты мақсаты әлі белгісіз. Құрылыс орталық перистильді ауланың төңірегінде салынған, солтүстік-шығыс галереясында фрагменттер түрінде сақталған мозаикалық едендер бар. Осы мозаикалардың ең маңыздысы – Одиссейдің Скирос патшасы Ликомед сарайында Ахиллдің кім екенін ашуы, оның анасы Тетис оны троялықтарға қарсы соғысқа бармау үшін әйелдер арасында жасырған кезді бейнелейді. Тағы бір бөлмеде Тетис Ахиллді алғаш рет жуып отырғанының фрагментті мозаикасы сақталған. Ал үшінші бөлмеде Генимедтің ұрлануын бейнелейтін мозаиканың бөліктері бар. Құрылыс IV ғасырдың соңында болған жер сілкінісінен қираған, бұл 365/370 жылғы жер сілкінісі болуы мүмкін.

"Жер сілкінісі болған үй"

Ерте христиан базиликасынан оңтүстік-шығысқа қарай 155 м, ал жартастардан солтүстік-шығысқа қарай 95 м жерде, Акропольдегі көптеген қазба құрылыстарын қиратқан 365-370 жылдардағы жер сілкінісінің айқын дәлелдерін сақтайтын тұрғын үй құрылысының қалдықтары орналасқан. Бұл үй, бастапқыда біздің заманымыздың бірінші ғасырының соңында немесе екінші ғасырының басында салынған болуы мүмкін. Оның пайдаланылу барысында ішкі кеңістіктер бөлініп, құрылымы тұрғындардың өзгеретін қажеттіліктеріне сәйкес кеңейтілді. IV ғасырдың соңындағы жер сілкінісінен қирауы және қаланың осы бөлігінде қайта жаңарту жұмыстарының болмауы, Куриондағы қарапайым халықтың өміріне қатысты маңызды мәліметтер береді. Қираудың куәліктерінің арасында құшақтасып жатқан екі адамның қаңқа қалдықтары, еден құлағанда жоғарғы қабаттан тұраққа құлаған жасөспірімнің дене қалдықтары, шамамен жиырма бес жастағы ересек ер адамның қолында сәби ұстаған жас әйелдің дене қалдықтары және 25-40 жас аралығындағы үш ересек ер адамның қаңқа жиынтығы табылды. Тұрақтан есек сүйегінің қалдықтары табылған, ол әлі де тас ойыққа тізгіленген күйде болған. Бұл үйді Пенсильвания университеті мұражайы экспедициясы алғашқы зерттеу кезінде тапқан, ал 1984-1987 жылдар аралығында Сорен толыққанды қазба жұмыстарын жүргізді. Археологиялық зерттеулер 2014 жылы «Курион қалалық кеңістігі» жобасының қазбаларымен жалғасты.

Форум, нимфеум және форум моншалары

Курион форумы қазіргі күйінде екінші ғасырдың соңында немесе үшінші ғасырдың басында салынған. Форум, қоғамдық өмірдің орталығы, оның шығыс, солтүстік және батыс жақтарында орналасқан бағаналы портиктермен орталық төсеніштен тұрады. Шығыс портиктің ұзындығы 65 м, ені 4,5 м, аулаға қараған бағаналы галереясы және батысқа қарай дүкендердің қабырғасын құрайтын қабырғасы бар. Солтүстік портик монументалды нимфеумға және солтүстікке қарай нимфеумның айналасында салынған термалар монша кешеніне кіруді қамтамасыз етті. Батыс портик V ғасырдың басында қайта жаңартылып, батысқа қарай орналасқан епископтық аумаққа кіруге мүмкіндік берді. Нимфеум біздің заманымыздың бірінші ғасырының басынан VII ғасырдың ортасына дейін төрт кезеңде дамыды және екінші және үшінші ғасырларда Рим Жерорта теңізіндегі ең ірі нимфеялардың бірі болды. Алғашқы кезеңінде нимфеум төртбұрышты бөлмеден тұратын, оның солтүстік қабырғасында үш апсидалы фонтан орнатылған, ал сол қабырғаның бойымен төртбұрышты бассейнге ағып түсетін. 77 жылы болған жер сілкінісінен кейін нимфеум 98 және 117 жылдар аралығында қайта салынды. Нимфеум ішкі ауламен бөлінді, оның оңтүстігінде апсидалы фонтан мен тікбұрышты бассейндер орналасқан. Бұл кезеңде нимфеумның ұзындығы 45 м, ені 15 м болды. IV ғасырдың соңындағы жер сілкінісінен қирағаннан кейін нимфеум оңтүстік қабырғасында апсидері бар үш дәлізді базилика ретінде қайта салынды. Бұл құрылым батысқа қарай шіркеулік аумақ салынып жатқан кезде 370 және 410 жылдар аралығында уақытша шіркеу ретінде пайдаланылды. VII ғасырдың ортасында тасталып кетті. Форумның солтүстік-батыс жағындағы нимфеумды қоршап тұрған моншалар біздің заманымыздың IV ғасырының басында, нимфеум жөнделгеннен кейін салынды. Моншалар нимфеум арқылы шығыс және батыс қанаттарға бөлінді. Шығыс моншалары орталық дәліздің айналасында орналасқан, ол солтүстікке қарай судаторийге, кальдарийге және тепидарийге ашылған. Батыс моншалары нимфеумның солтүстік-батыс қабырғасында бойлық орналасқан бірнеше моншалардан тұрды.

Стадион

Акрополдан батысқа қарай 0,5 км және Аполлон Гилат ғибадатханасынан шығысқа қарай 1,1 км жерде орналасқан Курион стадионы Антонин дәуірінде (шамамен 138–180 жылдары) салынған. Куриондағы стадионның ұзындығы 187 метр, басталу сызығы екі дөңгелек тас тіреумен белгіленген, ол сегіз жүгірушіні қабылдауға жеткілікті болды. Дромос солтүстік, батыс және оңтүстік жақтарынан 217 метр ұзындығы мен 17 метр ені бар жеке тұрған қисық отыру құрылысымен қоршалған. Бұл құрылым 6 метр қалыңдықтағы тас қабырғамен тірелген жеті қатардан тұрады. Отыру орындарына сырттан 10 метр аралықта орналасқан баспалдақтар арқылы кіруге болады. Дромосқа оның солтүстік, оңтүстік және батыс жақтарындағы отыру орындарындағы бос орындар арқылы кіруге болады. Бұл құрылым шамамен 6000 көрерменге арналған орындықтарды ұсынып тұрды. Барлығы, стадионның ұзындығы 229 метр, ені 24 метр болған. Стадион 4-ші ғасырдың соңғы жартысында қолданудан шығарылған. Қазір ол Кипрдегі қазба жұмыстары жүргізілген жалғыз стадион болып табылады.

Евстолидің үйі мен моншалары

Театрдың тікелей үстінде, оңтүстік жартастардың жотасында орналасқан Евстолидің үйі мен моншалары IV ғасырдың аяғында, IV ғасырдың ортасында қираған құрылыстың қалдықтарының үстіне салынған. V ғасырдың басында, үйдің құрылысы аяқталғаннан кейін, үйдің солтүстік жағына монша кешені салынды. Солтүстік жағындағы үй-жай және монша қосымшасында отыздан астам бөлме бар. Кешенге батыс жақтан кіріп, келуші төртбұрышты алдыңғы аулаға өтеді. Алдыңғы ауладан кейінгі вестибюльдегі құттықтау жазуы: "Үйдің игілігі үшін кіріңіз". Бөлмелер осы алдыңғы ауланың және вестибюльдің солтүстігінде және оңтүстігінде орналасқан, соның ішінде шығысқа қарай оңтүстік жағында перистильді аула бар. Оңтүстік перистиль орталық бассейннің айналасына орналасқан және үйдің басты бөлігі болып табылады, оның галереялары (портиктері) әсем мозаикалармен безендірілген. Шығыс галереясындағы мозаикалық жазу ғимаратты Курион халқының азап-тозағын жеңілдету үшін салған Евстолиос деп таниды, бұл болжам бойынша IV ғасырдың ортасы мен аяғы аралығындағы жер сілкіністеріне жауап ретінде жасалған. Жазуда Евстолиос христиан екені айтылып, "Бұл үйді Мәсіхтің қадірлі белгілерімен қоршалған" деген қорытынды жасалған. Ілеспе иконографияға балықтар мен құстардың (сұр қаз, гвинея тауығы, бүркіт, қақ жайрауық және фазан) бейнелері кіреді. Монша кешені орталық тіктөртбұрышты залдың айналасында құрылған және оған антрекамерасы бар фригидарий, тепидарий және кальдарий кіреді. Фригидарийдің едені архитектордың сызғышын ұстаған Ктизис (Жаратылыс) бейнесін бейнелейтін мозаикамен жабылған. Кешен VII ғасырдың ортасында қирағанға дейін пайдаланылып келді. Үй шаруашылығы, әлдебір жеке элиталық резиденция ретінде салынған, бірақ V ғасырдың басында жалпыға қолжетімді монша мекемесіне айналдырылған.

Солтүстік-батыс базиликасы

V ғасырдың соңында Акрополь мен Аполлон Гилат қасиетті орнының арасындағы жолдың солтүстік жағында, акропольдің солтүстік-батысындағы биіктікте тағы бір үш апсидалы, үш дәлізді базилика салынды. Классикалық антикалық дәуірде бұл жерде Деметр мен Кореге арналған қасиетті орын болған болуы мүмкін, осы туралы осы жерде табылған арнау жазуы куәлік етеді, бірақ осы қасиетті орнының қалдықтары табылған жоқ. Базилика шығысқа қарай бағытталған. Орталық негізгі бөлігі мен дәліздері мәрмәр плиталармен төселген. Орталық апсидада дін қызметкерлері үшін синтрон болды, ал ғибадатхананың негізгі бөлігінен мәрмәр экрандар мен опус сектилемен жасалған еден арқылы бөлінді. Базиликаға батыс жағынан бағаналы перистильді аула мен нартекс арқылы кіруге болатын. Атриумға солтүстік және оңтүстік жақтарынан кіре беріс болды. Ауланың ортасында тіктөртбұрышты су жинағыш орналасқан. Сондай-ақ, нартекстен және атриумнан екі катехумена, базиликаның солтүстігінде және оңтүстігінде, ал солтүстікте диаконионға өтуге болатын. Базилика 7 ғасырдың ортасында Кипрдің оңтүстік жағалауына жасалған араб шапқыншылықтары кезінде тасталып кетті.

Бастапқы христиандық жағалаудағы базилика

VI ғасырдың басында, оңтүстік-батыс жартастардың түбінде, акропольдің астында, қазба жүргізілмеген порт аймағының батыс шетіне жақын ерте христиан базиликасы салынған. Бұл ғимараттың сыртқы ұзындығы шамамен 27,5 метр, ені 14 метр болатын үш апсидалы, үш дәлізді базилика болды. Ол алтары оңтүстік-шығысқа қаратылып орнатылған. Орталық негізгі бөлігі апсиданы қоса алғанда шамамен 25 метр, ені 5,5 метр, ал қанаттас дәліздердің ені 2,75 метрді құрады. Негізгі бөліктің клерстерий төбесін қолдаған колоннадалар алты коринфтік бағанадан тұрды. Дәліздер мен негізгі бөліктің шығыс жағында мозаикамен әсемделген жартылай күмбездер орналасқан. Киелі орын опус сектилмен жабылған, ал негізгі және қанаттас дәліздер мозаикамен төселген. Базиликаның батысында перистильді атриум орналасқан, солтүстік портиктен баптистерийге кіре беріс болса, базилика кешеніне кіру оңтүстік портиктен жүзеге асырылған. Атриумның ортасында құдық орналасқан. Базиликаның оңтүстік дәлізі бойында катехумена орналасқан, оған атриумның оңтүстік-шығыс бұрышынан өтуге болады. Кипрдің жағалау қалаларына арабтардың алғашқы шабуылдары кезінде, VII ғасырдың ортасында базилика тасталып кетті.

Парапландау

Курион – Кипрдегі маңызды парапланермен ұшу алаңы және жылдың көп бөлігінде ұшуға мүмкіндік бар. Кипрдің түкпір-түкпірінен және аралға келген көптеген ұшқыштар осы аймақты ұшыру платформасы ретінде пайдаланады.