Нақты және идеал бағалардың айырмасы

Кіріспе

Ақшаның идеалдық деңгейі

Нақты бағалар мен идеалдық бағалар арасындағы айырмашылық – тауарлар, қызметтер, активтер және еңбек үшін төленген нақты бағалар (шынжыр тізбегінде ауысқан ақшаның таза сомасы) мен нарықтық саудада нақты төленбеген, бірақ сауданы жеңілдетуге мүмкіндік беретін есептелген бағалар арасындағы айырмашылық. Бұл айырмашылық нақты төленген бағалар мен мүмкін, потенциалды немесе күтілетін бағалар туралы ақпараттың, немесе "орташа" баға деңгейлерінің арасындағы ерекшелік болып табылады. Бұл айырмашылықты "номиналды бағалар" (ағымдағы құн) мен "нақты бағалар" (баға инфляциясы, сондай-ақ салықтар мен қосымша төлемдерге түзетілген) арасындағы айырмашылықпен шатастыруға болмайды. Бұл қаржылық экономикадағы "теориялық құн" мен "нарықтық баға" арасындағы айырмашылыққа ұқсас, бірақ толықтай сәйкес емес.

Сипаттамалары

Ақша бірліктерінде көрсетілген идеалдық бағаларды бухгалтерлік есеп, сауда, маркетинг немесе есептеу мақсаты үшін "бағалауға", "теориялық тұрғыдан қарастыруға" немесе "есептеуге" болады, мысалы, орташа заңды қолдану арқылы. Көбінесе нақты мәмілелердің нақты бағалары бағаны есептеу немесе бағалау мақсатында жорамал бағалармен біріктіріледі. Сондықтан, егер мұндай бағалар нақты саудаға шығарылатын өнімдерге, активтерге немесе қызметтерге қатысты мәмілелерге тікелей сәйкес келмесе де, олар экономикалық мінез-құлыққа әсер ететін "баға сигналдарын" беруі мүмкін. Мысалы, егер статистиктер экономиканың жалпы бағасын есептеп шығарса, нарық қатысушылары бұл баға туралы ақпаратқа жауап береді, тіпті ол дәл болмаса да, көптеген жорамалдарға негізделсе және кейін қайта қарастырылса. Мысалы, жаңа ЖІӨ деректерінің жариялануы акциялар нарығының белсенділігіне көбінесе тікелей әсер етеді, өйткені оны нарықтың және одан туындайтын табыстың өсуі немесе төмендеуінің көрсеткіші ретінде қарастырады. Идеалдық бағалар әдетте саудада қолданылатын бағалар болып табылады, егер белгілі бір жорамал жағдайлар орындалса (бірақ олар орындалмауы мүмкін). Әлемде есептеулерге немесе сигнал беруге қолданылатын идеалдық бағалардың саны нақты бағалардың санын едәуір асып түседі. Кез келген уақытта қоғамдағы экономикалық тауарлар мен қызметтердің көп бөлігі иеленуде немесе пайдаланылуда, бірақ сауда-саттыққа түспейді; дегенмен, адамдар олар нарықта сауда-саттыққа түссе немесе ауыстырылуы керек болса қолданылатын бағаларды үнемі болжайды. Мұндай баға туралы ақпарат мәмілемен байланысты болатын ықтимал кірістерді, бюджеттік салдарларды немесе шығындарды бағалау үшін маңызды. Бұл айырмашылық қазіргі уақытта ең жақсы аудиторлық қызметте белгілі. Оның экономикалық теорияда, әсіресе эконометриялық өлшемдерде және баға теориясында да зор маңызы бар, себебі баға деректері көбінесе экономикалық және саяси шешімдерді қабылдаудың негізі болып табылады.

Нақты және идеалдық бағалар арасындағы айырмашылықтар

Маркстың Grundrisse дептерінде нақты (немесе шын) бағалар мен идеалдық бағалар арасындағы ерекшелік енгізілді. Саяси экономиканың сынға үлесі (1859) еңбегінде Маркс Джеймс Стюарт пен Джон Грейді нақты бағалар мен идеалдық бағалар арасындағы ерекшелікті бұрмалағаны үшін сынап келеді. "Капитал" кітабының бірінші томының 3-тарауында Маркс былай деп мәлімдейді:

Кез келген саудагер тауарларын ақшаға айналдыру үшін, олардың құнын бағамен немесе ойдағы ақшамен көрсету жеткіліксіз екенін, және миллиондаған фунт саудасы бар тауарларды бағалау үшін ең аз мөлшерде де нақты алтын қажет емес екенін жақсы біледі. Сондықтан ақша құндылықты өлшеу құралы ретінде қолданылса, ол тек қиял немесе идеалдық ақша ретінде қолданылады. Осы жағдайдан ең қисынсыз теориялар пайда болды. Бірақ құндылықты өлшеу функциясын орындайтын ақша тек идеалдық ақша болғанымен, баға ақша болып табылатын нақты субстанцияға толыққанды тәуелді. ) Баға мен құн шамасы арасындағы сандық үйлесімсіздік мүмкіндігі немесе біріншісінің екіншісінен ауытқуы бағаның өзіне тән қасиеті. Бұл кемшілік емес, керісінше, баға нысанын өндіріс тәсіліне керемет бейімдейді, оның ішкі заңдары тек бір-бірін теңестіретін сырттай тәртіпсіздіктер арқылы ғана көрінеді. Баға нысаны құн шамасы мен баға арасындағы сандық үйлесімсіздік мүмкіндігімен ғана емес, сонымен қатар сапалық үйлесімсіздікті жасыруы мүмкін, сондықтан ақша тауарлардың құн формасынан басқа ештеңе болмаса да, баға құнды білдіруді тоқтатуы мүмкін. Тауарларға, қызметтерге және активтерге баға белгілеу, мәмілелерді жеңілдету, бағаларды хабарлау және оларды қадағалау іс жүзінде адам еңбегінің көп уақытын қажет етеді, ол орталықтандырылған немесе орталықтандырылмаған түрде жүзеге асырылуы мүмкін. Миллиондаған жұмысшылар осындай қызметтерде кәсіби мамандық бойынша жұмыс істейді, кеңсе қызметкерлері, кассирлер, сатып алушылар, бөлшек сауда көмекшілері, бухгалтерлер, қаржылық кеңесшілер, банк қызметкерлері немесе экономистер сияқты. Егер бұл жұмыс орындалмаса, баға туралы ақпарат қол жетімді болмайды, нәтижесінде сауда процесін жүргізу қиынға соғады немесе мүмкін емес болады. Бұл "бюрократиялық" болып санала ма, жоқ па, бұл маңызды әкімшілік қызмет болып қала береді. Адамдар бағаның қандай екенін білмесе, "бағалар арасында таңдау" жасай алмайды; және әдетте, олар кез келген бағаны "жасамайды", өйткені шығындар, бюджеттер және табыстар нақты қандай баға алынады, оған байланысты. Бағалық ақпаратты құру – өндірістік процесс, оның нәтижесі ақшаға лайық, өйткені ол сауда үшін өте маңызды, ал олсыз тауарлар мен қызметтердің айналымы болмайды. Сондықтан баға туралы ақпаратты тауар ретінде сатып алуға және сатуға болады. Бірақ бағаның өзіндік өндіріс процесі көбінесе көзден жасырылады және елеусіз қалады. Сондықтан адамдар баға туралы ақпараттың бар екендігін түсінікті және анық деп санайды, оны одан әрі зерттеудің қажеті жоқ. "Кешіккен капиталистік заманауи өмірде біздің өмірімізге құпия бір күш үстемдік етеді: баға. Бірде-бір күн оны оқымай, жасамай, қабылдамай өте бермейміз. Бірақ бағалар айналамызда кеңінен тарағанмен, біз олар туралы көп нәрсе білмейміз". Баға басқа қызмет барысында бекітілуі мүмкін немесе баға белгілеу рәсімі ашық нарықта қолжетімді болудың орнына, қатаң сақталатын құпия болуы мүмкін, өйткені егер бәсекелестер бұл туралы білсе, бұл бизнес кірісіне кері әсер етуі мүмкін. Бірақ егер баға белгілеу процесін өндіріс процесі ретінде қарастырсақ, онда баға белгісі немесе санды байқаудан гөрі көп нәрсе бар екені анықталады. Экономика тарихының басым бөлігінде экономикалық теоретиктер ең алдымен нақты, шын баға деңгейлерін түсіндірумен айналыспады. Оның орнына олардың теориялық (идеалдық) бағаларға қатысты болды. Саймон Кларк мысалы былай түсіндіреді:

Every trader knows, that he is far from having turned his goods into money, when he has expressed their value in a price or in imaginary money, and that it does not require the least bit of real gold, to estimate in that metal millions of pounds' worth of goods. When, therefore, money serves as a measure of value, it is employed only as imaginary or ideal money. This circumstance has given rise to the wildest theories. But, although the money that performs the functions of a measure of value is only ideal money, price depends entirely upon the actual substance that is money. ( ) The possibility of quantitative incongruity between price and magnitude of value, or the deviation of the former from the latter, is inherent in the price form itself. This is no defect, but, on the contrary, admirably adapts the price form to a mode of production whose inherent laws impose themselves only as the mean of apparently lawless irregularities that compensate one another. The price form, however, is not only compatible with the possibility of a quantitative incongruity between magnitude of value and price, i. e., between the former and its expression in money, but it may also conceal a qualitative inconsistency, so much so, that, although money is nothing but the value form of commodities, price ceases altogether to express value. The activity of pricing goods, services and assets, facilitating transactions, communicating prices and keeping track of them in fact consumes a very large amount of human labour time, irrespective of whether it happens to occur in a centralized or decentralized way. Millions of workers are professionally specialized in such activities, whether as clerks, tellers, buyers, retail assistants, accountants, financial advisors, bank workers, or economists etc. If that work is not done, price information would not be available, with the result that the trading process would become difficult or impossible to operate. Whether or not this is considered "bureaucratic", it therefore remains an essential administrative service. People cannot "choose between prices" if they don't even know what those prices are; and, normally, they cannot just "make up" any kind of price they like, because costing, budgets and incomes depend precisely on what price is charged. The creation of price information is a production process – its output is worth money, because it is vital for the purpose of trade, and without it the circulation of goods and services could not occur. Price information can therefore be bought and sold as a commodity as well. But the production process of prices themselves is often hidden from view and hardly noticeable. Therefore, people often take the existence of price information for granted and as obvious, meriting no further inquiry. "A mysterious certainty dominates our lives in late capitalist modernity: the price. Not a single day passes without learning, making, and taking it. Yet despite prices' widespread presence around us, we do not know much about them." A price may also be attached in the course of another activity, or the pricing procedure may be a closely guarded secret rather than accessible in an open market because if competitors knew about it, this could adversely affect business income. But if pricing processes are viewed as production processes, it turns out that much more is involved than the observation of a price tag or number might suggest. For most of the history of economics, economic theorists were not primarily concerned with explaining the actual, real price levels. Instead their theorizing was concerned with theoretical (ideal) prices. Simon Clarke explains for example:

Маргиналистер классикалық экономистерден гөрі нарықтағы нақты бағаларды анықтаумен айналыспады. Барлық жаңашылдар таза экономикалық теорияның абстрактілік сипатын атап өтті, онда кездейсоқтық пен белгісіздіктің, белгілі бір тарихи институттардың немесе саяси араласудың араласуын елемеуге болады және олардың қарастырылуын бағынышты эмпирикалық және саяси зерттеулерге қалдыруға болады. Таза теория нақты бағаларды анықтаумен емес, оларды идеалдық әлемдегі кемелді білім, кемелді болжам, кемелді бәсекелестік және таза рационалдық арқылы анықтаумен айналысты. Нақты әлем, сондай-ақ нақты әлемдегі ұсынылған реформалар осы идеалдық әлемге қатысты өлшендіріледі. Бағаның таза теориясына деген сұраныс тудырған сұрақтар тауарлардың дұрыс бағалары туралы сұрақтар болды. Мысалы, Jevons ерекше түрде тапшылық мәселесімен (әсіресе көмірдің тапшылығымен) және бағалардың ресурстарды бөлудегі рөлімен айналысты. Ол қойған мәселе ресурстарды оңтайлы бөлуге қандай бағалар жетеді деген сұрақ болатын. Пайда болған шешімдер кейіннен ресурстарды бөлу үшін мемлекеттік араласудың дұрыс рөлі туралы саяси ұсынымдардың негізі болды. Кәсіптік кәсіпорындар қолданатын нақты баға белгілеу процедуралары туралы, бизнес адамдарының іс-әрекеттері туралы ақпаратқа негізделген (абстрактілі математикалық модель емес) жалпылама ережелерді жасауға экономистер соңғы кезде ғана тырысты.

Идеалдық бағалардың көрнекілігі

Мысал ретінде экономист есептеген тепе-теңдік бағасын келтіруге болады. Бұл – өнімнің немесе активтің түрі, егер сұраныс пен ұсыныс теңгерілген болса, теориялық түрде қандай бағаға ие болар еді деген сұраққа жауап. Бұл баға нақты сауда процестерінде тек ерекше және сирек жағдайларда ғана кездеседі; ол тек идеалды немесе теориялық баға деңгейі болып табылады, және ең жақсы жағдайда нақты әлемде тек жуықтау ғана болады. Бухгалтерлік тәжірибеде идеалдық бағалар үнемі қолданылады. Мысалы, бухгалтерлер активтердің қорларын немесе белгілі бір уақыт аралығындағы (салық, коммерциялық немесе аудит мақсатында) мәмілелер жиынтығын бағалау қажет болғанда, қордың немесе мәмілелер ағынының құнын немесе нарықтық құнын көрсететін бағаға жету үшін ережелер мен критерийлерді қолданады. Жалпы және есеп айырысу кезінде, қажетті өлшемді алу үшін белгілі бір кіріс және шығыс ережелерін қолданады. Бірақ стандартты процедура бойынша алынған бағалау, шын мәнінде тек гипотетикалық, себебі ол активтер немесе ағындар белгілі бір шарттарда (стильделген немесе стандартталған) саудаланған немесе айырбасталған, немесе ауыстырылған жағдайда қандай бағаға ие болар едін көрсетеді. Принцип бойынша, олар нақты транзакциялық ағындарға сілтеме жасауы міндетті емес, ол тек шамаланған есептеу болып табылады. Дегенмен, алынған идеалдық баға оған негізделген көптеген мәмілелерге әсер етуі мүмкін, себебі ол ақпарат береді және байланысты нарықтық процестің қалай дамып жатқанын бағалауға мүмкіндік береді. Идеалдық бағалар көбінесе баға келіссөздерінде, тендерлерде, бағаны бағалауда және сақтандыруда қолданылады. Бұл – саудаланып жатқан заттардың есептелген бағасы немесе белгілі бір шарттар орындалған жағдайда төленетін өтемақы. Бизнес-келісімдер өте күрделі болуы мүмкін және көптеген бағалық болжамдарды қамтуы мүмкін. Мысалы, келісім-шартта белгіленгендей, егер орташа баға тренді байқалса, онда белгілі бір сома төленуі мүмкін. Осылайша, қолма-қол айналымға түсетін ақшаның нақты сомасы әртүрлі бағалық бағалауларға байланысты болуы мүмкін.

Бағаны абстракциялау

Есептеуден алынған баға бір мәмілені немесе бірнеше мәмілені көрсете алады, бірақ бұл "баға абстракциясының" дұрыстығы есептеу процедурасы мен бағалау әдісінің қабылдануына байланысты. Бағалау, есептеу және теориялық мақсаттарда идеалды бағаларды қолдану қазіргі қоғамда соншалықты қалыптасқан және енгізілгендіктен, олар нақты саудада жүзеге асырылған бағалармен жиі шатасады. Бағалар тек дерек, ақпарат немесе білім түрі ретінде қарастырылуы мүмкін, немесе ақша сомасы туралы қолжетімді ақпарат "нағыз нәрсемен" теңестірілуі мүмкін. Баға ұғымы көбінесе барлық түрдегі мәміле мүмкіндіктерін білдіру үшін кең мағынада қолданылады. Бұл теориялық қателіктерге әкелуі мүмкін. "Бір нәрсенің бағасы" ұғымы көбінесе әртүрлі қаржылық санаттарды көрсететін ақша сомаларына қолданылады (мысалы, сатып алу немесе сату құны, міндеттеме сомасы, өтемақы сомасы, актив құны, активтен түсетін табыс, пайыздық мөлшерлеме және т.б.). Мысалы, пайыздық мөлшерлеме белгілі бір кезеңге ақша қарызға алудың "бағасы" ретінде анықталуы мүмкін. Бұл жерде баға ұғымы "құн" немесе "компенсация" деген кең мағынада қолданылады. Мұндай түсініктің бұрмалануы нақты баға мен идеалды баға арасындағы айырмашылықты жоғалтуға әкеледі. Бұл дегеніміз, баға ұғымы біз жасайтын кез келген коммерциялық бағалауды білдіреді. Кез келген әрекеттің, нәрсенің немесе мәміленің "бағасы" бар деуге болады. Тіпті экономист үшін бағаның нақты мағынасын анықтау қиын болуы мүмкін, ал баға туралы ақпарат сенімсіз болуы мүмкін. Идеалды бағалар әдетте саудада қолданылатын бағалар болып табылады, егер белгілі бір шарттар орындалса (бірақ олар орындалмауы мүмкін). Сондықтан идеалды бағалар көбінесе байқауға болмайды, олар байқалатын нәрселерден жасалған қорытындылар. Мәмілелер есептерде тіркеледі, есептік ақпарат баға деректерін есептеу үшін жинақталады, ал бұл деректер баға тенденцияларын бағалау үшін қолданылады. Осы процесте байқалатын баға шамаларынан қорытынды баға шамаларына көшу жүзеге асырылады. Ең жақсы жағдайда, қорытынды баға шамалары байқалатын баға шамаларына негізделген дейміз, бірақ олардың арасындағы байланыс өте нашар болуы мүмкін, себебі нақты бағалау шарттары енгізілуі мүмкін, сондықтан есептеу процедурасы қарапайым арифметикалық жиынтықтан асып түседі. Таза теориялық бағалар талдамалық мақсаттарда қолданылуы мүмкін, олардың нақты әлемде тікелей байланысы жоқ немесе олардың нақты әлеммен қалай байланысты екені белгісіз болуы мүмкін. Баға туралы білім сауда мүмкіндіктеріне әсер ете алады, бұл өз кезегінде баға туралы білімді өзгертеді. Осының салдарынан мұндай білім көбінесе құпия сақталады немесе іскерлік құпия болып табылады (сонымен қатар ақпараттық қауіпсіздік және құпиялылықтың әлеуметтанулық аспектілерін қараңыз). Сондықтан баға жүйесі міндетті түрде ашық емес, бағаны есептеу, бағалау немесе анықтау туралы даулардан басқа.

The price resulting from a calculation may be regarded as symbolizing (representing) one transaction, or many transactions at once, but the validity of this "price abstraction" all depends on whether the computational procedure and valuation method are accepted. The use of ideal prices for the purpose of accounting, estimation and theorising has become so habitual and ingrained in modern society, that they are frequently confused with the real prices actually realised in trade. Prices may be viewed only as a kind of data, information, or a type of knowledge, or the information available about a money quantity may be equated with the "real thing". The concept of price is often used in a very loose sense to refer to all kinds of transactional possibilities. That can lead to theoretical errors. The notion of "the price of something" is often applied to sums of money denoting various quite different financial categories (e. g. a purchase or sale cost, the amount of a liability, the amount of a compensation, an asset value, an asset yield, an interest rate etc.). For example, an interest rate can be defined as the "price" of borrowing money for a period of time. Here, the concept of price is used in the loose sense of "a cost" or "a compensation." This loose sense means that the distinction between actual prices and ideal prices is lost. In turn, that means that the concept of price then stands for any kind of commercial valuation we care to make. Any activity, thing or transaction has its "price tag", so to speak. It can be difficult to work out, even for an economist, what a price really means, and price information can be deceptive. Ideal prices are typically prices that would apply in trade, if certain assumed conditions apply (and they may not). Hence ideal prices are typically not observable, but instead inferences from observables. Transactions are registered in accounts, the accounting information is aggregated up to compute price data, and this data is in turn used to estimate price trends. In the process of so doing, there is a transition from observable price magnitudes to inferred price magnitudes. At best one could say, that the inferred price magnitudes are based on observable price magnitudes, but the link between them can be rather tenuous, since specific valuation assumptions may be introduced, so that the calculation procedure goes far beyond a simple arithmetical aggregation. Purely theoretical prices used for analytical purposes may have no correlate in the real world, or how exactly they relate to the real world may be unknown. The knowledge of prices may have an effect influencing trading possibilities, which in turn changes the knowledge of prices. Consequently, such knowledge is often kept confidential or is a business secret (see also information security and sociological aspects of secrecy). A price system is therefore not necessarily transparent at all, quite apart from disputes over how a price is calculated, estimated or derived.

FASB және бағалар эпистемологиясы

Қаржылық есеп стандарттары жөніндегі кеңес баға туралы ақпараттың есептік өлшемдері толыққанды дәл немесе толыққанды нақты болмауы мүмкін екенін, сондай-ақ олардың толыққанды тексерілуі немесе абсолютті сенімді болуы мүмкін емес екенін нақты айтады. Олар жағдайдың шамамен немесе бағаланған нұсқасы ғана болуы мүмкін. Бағалық жиынтық өте көп мөлшердегі мәмілелер мен бағалардан құралуы мүмкін, олардың барлығын жеке-жеке тексеру мүмкін емес, ал ақшалай құны белгілі бір деңгейде түсіндіруді қажет етуі мүмкін. Мысалы, баға белгіленген болуы мүмкін, бірақ біз тауардың немесе активтің осы бағамен саудаланғанын немесе нақты төленген бағаның белгіленген бағадан қаншалықты айырмасы бар екенін білмейміз. Дегенмен, Кеңес белгілі бір қателік шегінде бұл мәселе туындамайды деп санайды, егер біз өлшемдердің практикалық мақсатын ескерсек:

Қорыта айтқанда, тексерілу қабілеті [қаржылық есепте] бірнеше бағалаушының бірдей нәтиже алуы мүмкін екенін білдіреді. Бұл, ең алдымен, есептік өлшемдерді қоршаған белгісіздіктен туындайтын өлшеу проблемаларын шешуге бағытталған құрал болып табылады және кейбір өлшеу проблемаларын басқаларына қарағанда тиімді шешеді. Есептік ақпаратты тексеру оның жоғары дәрежедегі шындыққа сәйкестігіне кепілдік бермейді, ал жоғары дәрежеде тексерілетін өлшем оның пайдалы болуы жоспарланған шешім үшін міндетті түрде маңызды емес.

Экономикалық есептеу проблемасы мен бағалар

Классикалық социалистік есептеулер талқылауында экономикалық есептеу орталықтан жоспарланған экономикалар үшін мәселе тудырды. Орталық жоспарлаушылар міндетті түрде бағаларды есепке алуға және бағалық ақпаратты пайдалануға тиіс болды, бірақ мәмілелердің көлемі мен күрделілігі соншалықты зор болғандықтан, экономиканы шын мәнінде орталықтан жоспарлау көбінесе іс жүзінде мүмкін болмайтын еді; көбінесе мемлекеттік билік ресурстарға қол жеткізу шарттарын кең ауқымды полицейлік күштердің көмегімен ғана сақтай алатын. Тағы бір мәселе – бағалық ақпараттың көп бөлігі жалған немесе дәл емес болуы, себебі экономикалық субъектілердің шындықты айтуға қызығушылығы болмады, өйткені тауарлардың номиналды бағасы олардың нақты құнын көрсетпеді, немесе тауарлар ресми тіркелмейтін, жасырын жолмен қолдан қолға өткендіктен белгілі болмайтын. Соның салдарынан есептеу ақпараты көбінесе шындық пен қиялынан құралған қоспаға айналды.

Баға мәселесі

Нарықтық экономикалар жиі ұқсас кемшіліктерге тап болады, яғни коммерциялық баға туралы ақпарат іс жүзінде жеткіліксіз, жалған, бұрмаланған немесе дәл емес болып келеді. Бұл міндетті түрде сауда тараптарының алдау ниетімен байланысты емес – жалғандық, кем дегенде, ұзақ мерзімді перспективада бизнес репутациясына зиян келтіреді, бірақ баға туралы толыққанды нақты ақпаратты ұсыну техникалық тұрғыдан мүмкін емес. Ресми баға бағалаулар дәл болмауы мүмкін, шындыққа қайшы келетін күмәнді бағалауларға негізделуі мүмкін, немесе толыққанды тексерілмеуі мүмкін, себебі олар үлгілік сараптама әдістеріне немесе толық емес және сирек жаңарып тұратын ақпаратқа сүйенеді. Бизнес баға сигналдары әрқашан анық бола бермейді; олар алдаушы болуы мүмкін, нақты жағдайды төмендетіп немесе жоғарылатып көрсетуі мүмкін, немесе мәмілелер мен құндылықтардың мүлдем жалған бейнесін ұсынуы мүмкін. Мысалы, Жан-Клод Трише 2008 жылы жаһандық қаржы дағдарысы туралы былай деп мәлімдеді:

Дағдарыстың түпкі себебі – тәуекелдің кеңінен бағаланбауы болды. Бұл тәуекел бірлігінің арзан бағалануын және қаржы операторлары өздеріне алған тәуекел көлемін дұрыс бағаламауды қамтиды. Трише бұл толығымен қате бағалаудың қорқынышты салдарға әкелгенін айтады. "Тәуекел бірлігі" деген ұғым шындығында жоқ, бірақ бұл санатты "мүмкін" қаржылық шығынды білдіретін ақша сомасы ретінде қарастыруға болады. Тәуекелті бағалау – бұл өзінен-өзі қиын процесс, себебі ол нақты оқиғаларға дейін белгісіздер туралы болжамдарға негізделеді, ал бұл белгісіздер бұрын күтпеген немесе математикалық модельдерге енгізілмеген факторларды қамтуы мүмкін.