Кіріспе

Жұлдыз күнделіктері – ғарыш саяхатшысы Ижон Тихидің сатирикалық оқиғаларынан тұратын қысқа әңгімелер сериясы. Алғаш рет 1957 жылы «Dzienniki gwiazdowe» деген атпен жеке кітап ретінде жарық көрген, кейін 1971 жылы кеңейтілді. Осы серияға тығыз байланысты «Ze wspomnień Ijona Tichego» («Ижон Тихидің естеліктерінен») сериясы бар. Көбінесе осы әңгімелер мен басқа да бірнеше туындылар Ижон Тихидің оқиғаларының бір циклі саналады. 1954 жылғы басылымға коммунистік цензура берген рұқсатта «Жұлдыз күнделіктері» капиталистік қоғамды сатиралайтын туынды деп көрсетілген, бірақ коммунистік қоғаммен арасындағы көптеген параллельдерге назар аударылмады. Кітапта «Профессор А. Донда» романының ағылшын тіліне жасалған алғашқы аудармасы бар.

Ағылшын тіліне аударылмаған

"Елдің жиырма алтыншы және соңғы сапары" – Қышқы соғысқа сатиралық көзқараспен жазылған, коммунизмге қарсы туынды. Оқиғада Іжон шатасқан қонғаннан кейін "Мерка" және "Раша" деп аталатын екі үлкен держава арасындағы антагонизмнің ортасында қалады және Америкалық әрекеттерді зерттеу комитетінің алдында тұрғанда ғана өз шатастығын түсінеді. Бұл әңгіме 1957 жылдан кейін қайта басылған жоқ. "Dzienniki gwiazdowe" журналының 1971 жылғы басылымында профессор Тарантоганың (құрастырылған) кіріспесінде, Тихология институтының мәліметінше, 26-шы сапар Ион Тихинің туындысы емес, яғни бұл апокрифтік әңгіме екені айтылады. "Formuła Lymphatera" (1961) Антония Ллойд Джонс аударған: Станислав Лем. Шындық және басқа да әңгімелер. Кембридж, Массачусетс: MIT Press, 2021.

Бейімделулер

1965 жылы режиссер Марек Новицкийдің "Профессор Зазуль" атты поляк телефильмі жарық көрді. Ион Тихидің бірнеше саяхаттарының неміс тіліндегі бейімделуі бар. 2001 және 2002 жылдары екі тәуелсіз қысқа фильм түсірілді, олардың әрқайсысы 15 минуттық, режиссерлері - Денис Якобсен, Ранда Чауд және Оливер Ян (Ян сонымен қатар басты кейіпкер Ион Тихи рөлін сомдады), әйел голограмма ретінде Нора Цирнер ойнады. 2006 жылы сол команда неміс теледидары үшін "Ижон Тихи: Raumpilot" деп аталатын мини-сериалды жасады, әрқайсысы 15 минуттан тұратын 6 эпизодтан, ол 2007 жылдың наурызында ZDF телеарнасында көрсетілді. 2011 жылы 8 сериядан тұратын екінші сериясы жарық көрді. Карантиндегі театр және Sinking Ship Productions "Жетінші саяхатты" бейімдеді, онда Тихи уақыт тізбегіне ілігіп қалады, COVID-19 пандемиясы кезінде ағынды түрде көрсетілетін театр туындысына айналдырды. Бұл туындыны режиссер Джонатан Левин, драматург Джош Люксенберг және актер Джошуа Уильям Гелб жасады. "Егон Тихидің 7-ші сапары" деп аталатын бейімделу 2020 жылдың 30 шілдесінде екі рет тікелей эфирде көрсетіліп, YouTube-қа жүктелді. Ол Тихидің ғарыш кемесін бейнелеу үшін Гелбтің шкафын пайдаланды, ал Гелб өзінің алдын ала жазылған бейнелерімен тікелей эфирде өнер көрсетті. "Жетінші саяхат" сонымен қатар 5 ақпанда онлайн (VoD) көрсетілген Кшиштоф Янковскийдің "Pokój" ("Бөлме") атты ғылыми-фантастикалық комедиялық фильмінің негізі болды. Фильмде Тихи (Войцех Соларц) панславян парламентіне "кеңістік-уақыт бұрмалаушыны" қаруландыруға қарсы наразылық білдіруге ниеттенді, бірақ оны қарсыластар ұстап алды және оған жаңа қару сыналып көрді. Қарудың жанама әсері Тихинің көбейіп кетуі. Алайда, Тихи бұл мүмкіндікті қашып құтылу үшін пайдаланбастан, өзінің клондарымен дауласа бастайды, бұл "Жетінші саяхаттағы" жағдайларға ұқсас комикалық жағдайларға әкеледі. "Он бірінші саяхат" 1999 жылғы "Futurama" эпизодының 0105 "Бот планетасының қорқынышы" негізі болды. Лемнің әңгімесінде Ижон Тихи адамды жек көретін роботтар мекендейтін планетаға құлап түседі, сондықтан ол өзін робот ретінде жасырады. Ақырында ол барлық роботтардың ішінде адамдар бар екенін біледі. "Футурама"дағы оқиғада адамды жек көретін роботтар планетасының сюжеттік хикаясы қолданылған. "Он төртінші саяхат" 1985 жылы Кеңес Одағында анимациялық фильм ретінде жасалды. "Азербайжанфильм" студиясымен орыс тілінде түсірілген бұл 10 минуттық фильм "Ижон Тихидің күнделіктерінен. Энтеропияға саяхат" (Из дневников Ийона Тихого. Путешествие на Интеропию) деп аталды. Оның сценарийін жазып, режиссерлік еткен - орыс аниматоры Тищенко, Геннадий Иванович.