Кіріспе

Британдық теледидардағы құқықтық драма сериалы (2001–2007) – крикетші Джон Дид.

«Судья Джон Дид» – BBC One телеарнасы үшін One Eyed Dog компаниясымен бірлесіп BBC өндірген британдық құқықтық драма телесериалы. Оны Г. Ф. Ньюман жазған, ал басты рөлде Мартин Шоу – Жоғарғы сот судьясы Джон Дидтің рөлін сомдайды, ол өзінің алдынан келетін істерде әділдікті орнатуға тырысады. Сериалда Джени Сигров та адвокат Джо Миллс QC рөлінде ойнайды, ол жиі Дедтің назарында болады. Пилоттық эпизод 2001 жылғы 9 қаңтарда көрсетілді, ал алғашқы толық сериясы – 2001 жылғы 26 қарашада. Алтыншы және соңғы серия 2007 жылғы 18 қаңтарда аяқталды. Шоу басқа бір телебағдарламаға («Инспектор Джордж Джентли») қатысқаннан кейін бағдарлама мерзімі белгісіз тоқтатылды, сондай-ақ ол және Сигров жаңа эпизодтарды түсірмес бұрын сериал форматын өзгертуді қалады. 2009 жылы сериал ресми түрде жабылды. Сериалдың фактілік дәлдігін заңгерлер мен журналистер жиі сынап бағалайды, себебі Дед қабылдаған көптеген шешімдер нақты сотта қабылдалуы екіталай. Ньюманның сот жүйесін романтикалық бейнелеуі судьяны қазылар алдында сериалдың сот процесіне әсер етпеуі үшін ескерту жасауға мәжбүр етті – бұл эпизод судьяның қазылар құрамына шақырылғанда ережелерді бұзуы туралы айтады. Көрермендердің бірі MMR вакцинасы туралы жағымсыз және дұрыс емес ақпарат берген бір эпизодқа шағым түсірді, нәтижесінде BBC оның бастапқы түрінде қайталап көрсетуіне тыйым салды. Барлық алты серия (бесінші серияның екі тыйым салынған эпизодынан басқа) Ұлыбританияда DVD форматында жарық көрді.

Негізгі идея

Сэр Джон Дид (Мартин Шоу ойнады) – жоғары соттың жаңадан тағайындалған судьясы, ол өзінің алдындағы істерде әділдікті іздеумен қатар, бұрынғы шәкірті, қазіргі кезде оның сотында жиі пайда болатын Джо Миллс QC (Дженни Сигроув ойнады) есімді әйелмен ескі махаббатты қайта жандандыруға тырысады. Сериалдың авторы және жазушысы Г.Ф. Ньюман Дидті "баршамызды қынжырлататын, бірақ көбіміз қарсы тұра алмайтын, әр түрлі ережелер мен бюрократияға қарсы сөйлейтін" кейіпкер ретінде сипаттайды. Ньюманның мақсаты – заң туралы талқылауды көрермендерге түсінікті ету болған, оларды кемсітпей, заңдық процедуралардың мән-жайын түсіндіруге тырыспаған. Пилоттық серия көрсетілмес бұрын толық серияға тапсырыс берілді. Сыртқы сот сахналары Айлсберидегі Корольдік сотта түсірілді. "My Daughter, Right or Wrong" (2006) фильмі үшін Вест-Хертс колледжінде, ал "War Crimes" (2007) фильмі үшін Гаага қалалық әкімдігі (Халықаралық қылмыстық сот ғимаратының түсірілім орны ретінде) және басқа да әр түрлі жерлерде түсірілімдер жүргізілді. Алтыншы серияда Дид киген мантия Стэнли Лейден, заңгерлік киімдерге мамандалған дүкеннен алынған түпнұсқа болды және оның құны 7 600 фунт стерлингті құрады. Сериалға арналған негізгі музыканы Дебби Уайзман жазды. "Judge John Deed" деп аталған музыканы Корольдік филармония оркестрі орындады және ол "Судьяның кейде күмәнді әрекеттеріне көркемдік сыйлайтын, әрбір бағдарламада қайталап ойналатын, керемет шеру тақырыбы" деп сипатталды. Бұл музыка Уайзманның "Something Here" жинақ альбомында және онлайн музыкалық дүкендерде жеке ән ретінде жарық көрді. 2005 жылдан 2007 жылға дейін сериалдың телеарнадағы жарнамалары Нина Симонның "Sinnerman" әнінен алынған фортепиано мотивімен сүйемелденді. Барлығы 29 эпизод түсірілді: пилоттық серия, төрт эпизодтан тұратын үш серия, алты эпизодтан тұратын екі серия және екі бөлімнен тұратын бір серия. Барлық эпизодтарды Ньюман жазып, өндіріп, кейде режиссерлік етті. Алтыншы серия аяқталғаннан кейін сериалдың болашағы күмәнді болды; BBC Мартин Шоуды бірнеше жаңа жобаларда пайдалану ниетін жариялады және Алан Хантердің "Инспектор Гентли" романдарының (Шоудың бас рөлде ойнайтын) бейімделуі толық серияға тапсырылатындығы белгілі болды. Дженни Сигроув жағдайды түсіндіріп, продюсерлер жалғастыруды қалайтынын, бірақ ол және Шоу серияның формуласы өзгергенге дейін "демалысқа" шығып жатқанын, оның болашағы алтыншы серияда енгізілген көп бөлімді форматта екенін мәлімдеді. 2009 жылдың сәуір айында Шоу BBC Breakfast бағдарламасында сериалдың BBC корпорациясының қаржылық қиындықтарына байланысты ресми түрде тоқтатылғанын хабарлады. Алты жыл бойы көрсетілгені үшін бұл сериал BBC-дің ең ұзаққа созылған құқықтық драмасы болып табылады.

Эфир

Судья Джон Дид BBC One телеарнасының қысқы бағдарламасының тұрақты бөлігі болды. Пилоттық бөлім және бірінші серия сейсенбі күндері кешкі сағат 8-де көрсетілді, ал екінші, үшінші және төртінші сериялар бейсенбі күндеріне көшті (алғашқы екеуі үшін кешкі сағат 8:30-да, соңғысы үшін кешкі 8-де, бірақ үшінші серияның бір бөлімі бір айдан астам уақытқа кейінге шегерілді). Бесінші серия жұма күндері кешке, ал алтыншы серия аптасына екі рет көрсетілді, оның бірінші бөлігі сейсенбі күні кешке, ал қалғаны келесі бейсенбіде аяқталды. Бұл серия сонымен қатар BBC HD телеарнасында бір уақытта көрсетілген алғашқы серия болды. Кейде, аймақтық бағдарламалармен келіспеушілік туғандықтан, ол BBC One Scotland телеарнасында әртүрлі уақытта көрсетілді; екінші серия кейде бір аптадан астам кешіктірілді, ал үшінші серия жарты сағат ертерек басталды. Бесінші серия алты күнге кешіктірілді. Сериалдың рейтингісі бірінші бөлімінде 9,1 миллион көрерменге жетті, бірақ кейінгі сериялары үшін де шамамен 6 миллион көрерменді тартуын жалғастырды. Сериал халықаралық деңгейде, ішінде Canvas (Бельгия), BBC Canada және BBC Prime арқылы көрсетілді. 2004 жылы Variety басылымы NBC телеарнасы үшін американдық нұсқасының түсірілімі жоспарланып жатқанын хабарлады; Майкл Чернучин сериалды өндіруші болып табылады, ол Вашингтондағы федералдық сот судьясының терроризм және азаматтық құқықтарға қатысты істерді қарау туралы болар еді. 2004 жылы жарияланғаннан бері одан әрі даму болған жоқ.

Заңның бейнесі

Сотталушы Джон Дид ағылшын құқықтық жүйесінің көркемделген нұсқасын ұсынады. Британдық кино институтының Screenonline сайтында: "Дид апта сайын бұрынғы әйелі қудалаған немесе ара-тұралы қарым-қатынастағы әйелі қорғаған істерді қарап отырады" делінген. Бұл нағыз судьяның өз сотында осыншама мүдделер қақтығысына тап болуының қаншалықты екіталай екенін көрсетеді. Сондай-ақ, Дидтің терапевтімен және Франческа Рочестермен болған қарым-қатынастары сияқты кемшіліктері оны "толыққанды идеалданған батыр кейіпкер" болудан алшақтатады, ал оның барлық туыстары мен достары заңгер болғандықтан, ол үнемі күресіп жүрген құқықтық жүйеге тығырықтап орналасқан. Кейбір заңгерлер арасында "Джон Дид судьясы" қазіргі заманғы құқықтық драмалардың ең шынайы емесі екеніне қарамастан, көрермендер Дидті жемқорлыққа қарсы тұратын үлгілі кейіпкер ретінде қабылдайды деген пікір бар. Заңгерлер тарапынан сынға ұшырағанына қарамастан, актерлер тобы мен Ньюман 2006 жылы Әйелдер адвокаттары қауымдастығының жылдық кешкі асқа шақырылды, бұл қауымдастықтың беделін арттыру және жаңа мүшелерді тарту мақсатында жасалды. Сериалдың заңды еркін түсіндіруі көпшіліктің нағыз заң туралы бұрыс түсінікке ие болуына әкелді (мысалы, CSI әсері); екінші Дамилола Тейлор ісінде төреші алқабилерді егер олар Дидтің 2006 жылғы "Бір ашулы адам" атты эпизодындағы әрекеттерін қайталаса, яғни істі тергеп, алқабилер құрамында отырып куәгерлермен сұхбаттасса, "процесті толығымен тоқтататынын" ескертті.

Сыншыл реакция

2006 жылғы серия "Silent Killer" (2006) бағдарламасында келтірілген қате ақпарат салдарынан пікір қақтығысына ұшырады, онда TETRA радиосигналдары мен мотонейрон ауруы арасындағы байланыс туралы айтылды. TETRA Industry Group және MND Association тарапынан мәлімдемелер жасалды, соңғысы байланысты көрсететін бірнеше дәлелдер бар екенін, бірақ бұл жалғыз себеп емес екенін атап өтті. "Heart of Darkness" (2006) MMR вакцинасы мен аутизм арасындағы себеп-салдар байланысын көрсеткені үшін сыналып, BBC бұл мәселе бойынша көптеген шағымдар алды. Редакциялық шағымдар бөлімі эпизодтың "қоғамдық дау тудыратын мәселелерде объективті болу" BBC-нің міндеттемесін бұзғанын және эпизодтың бастапқы түрінде қайталанбауын шешті. "Егерде бұл бағдарлама ерекше сот судьясының қаншалықты нашар екені және оның неге осылай болуы керек емес екені туралы болса, бәрі жақсы болар еді. Бірақ бұл оның кереметтігі және барлық судьялар осылай болуы керек екені туралы". Дэвид Митчеллдің бағдарламаның "ерекше судья" тақырыбына қатысты пікірі. Ханкс сюжет желісінің "моральдық тұрғыдан әрі кеткендігін" жазды; сол эпизодта "бай және мақтанды бизнесмен – ол көлік жүргізіп бара жатып ұялы телефонмен сөйлесуге тыйым салынған еді – ұялы телефонмен сөйлесіп жатқанда анасы мен екі кішкентай баласын қағып өлтірді, ол сүйіктісіне әйелін шарапқа қатыстыруға бару керектігін түсіндіріп жатқан еді – бұл жағымсыз оқиғаның шыңы – Даунинг-стрит. Кейін ол қашып кетіп, соттан қашу үшін психикалық ауруды құрастырды; Дед оны Броудмурға жіберуге қауіптенбегенде бұл жоспар орындалуы мүмкін еді, сол кезде ол тұрып, қарсылық білдіре бастады". Дэвид Митчелл оны "Теледидар жұмағы, теледидар тозағы" сериясындағы "теледидар тозағым" деп таңдады. Дидтің "ер жүрек" бейнесі "Dead Ringers" скетч-шоуында пародияланды. Бағдарламаға сын айтылғанмен, реалити-шоулар, ұялы телефон мұнараларының адамға әсері және туысқандық қатынастар сияқты өзекті мәселелерді талқылаудағы шеберлігі үшін мақтауға ие болды. The Guardian газетінен Нэнси Бэнкс Смит бағдарламаның аудиторияға түсініктілігі туралы жазғанда, оны "телевизиялық пьесалардың бірдеңе айтатын кездегідей әңгімелеуі" деп сипаттайды. Бірақ, бұл мамандық үшін тән болған мағынасыз сөздерден аулақтап, Дид ең қарапайым тілде сөйлейді. Банкс Смит бағдарламаның еркектерге бағытталғандығына да назар салды: "Сот судьясы Джон Дид [ ] әйелдерге тартымды. Оларды Georgie, Charlie, Jo деп атайды, ал Рита есімді қысқартуға келгенде – Coop".

Марапаттар мен ұсыныстар

Стивен Роуч сериалдағы жұмысы үшін 2005 жылы Телевизия операторлары гильдиясының «Құрмет» сыйлығымен марапатталды. 2006 жылғы Screen Nation Awards жүлдесінде сериал «Драмалық өндірістегі әртүрлілік» номинациясы бойынша ұсынылғанмен, «Дәрігерлер» сериалының бір бөліміне есе жіберді.

Үйге шығару

Бірінші серия 2006 жылғы 8 мамырда 3 дискілік жинақ ретінде, ал екінші серия 2007 жылғы 12 ақпанда 2 дискілік жинақ ретінде шығарылды. Үшінші және төртінші сериялар 2008 жылғы 14 қаңтарда 5 дискілік жинақта жарық көрді. Барлық DVD-дискілерді 2 Entertain Video жариялаған. 2010 жылғы 8 ақпанда 5-ші серияның DVD-сі шықты, ондағы даулы бесінші және алтыншы бөлімдер алынып тасталды. 2011 жылғы 21 ақпанда 6-шы серияның DVD-сі шығарылды, онда екі ұзақ бөлім болды. Пилоттық бөлім мен бірінші серия 2010 жылғы 9 наурызда Солтүстік Америкада шықты.