Кіріспе

Крушедол монастыры ( ) – Сербияның солтүстігіндегі Сирмия аймағындағы Фрушка Гора тауында орналасқан Сербия православие шіркеуінің монастыры. Бұл монастырь Сирмиялық соңғы серб деспоты Бранкович әулетінің мұрасы болып табылады. Көтеріліс шіркеуіне (Бләкілі Марияға арналған) құрмет көрсетілген бұл монастырь Фрушка Гораның "рухани нұры" және "Екінші Студеница" деп аталады.

Тарих

Оны 1509 және 1514 жылдар аралығында Белград және Срем митрополиті әйгілі Максим Бранкович және оның анасы Сербияның қасиетті Ангелинасы құрды. Алғашқы ниет – Бранковичтер әулетінің кесенесін салу еді. Бастапқыда монастырь Неаго Басарабтың (Сербияның патша қызы Милица Деспинаға үйленген Валахия князі) және Ресейдің Ұлы князі Василий III-нің қаржылық қолдауына ие болды. 1708 жылы Крушедол митрополиясының орталығына айналды. 1670 жылы Фрушка Горадағы барлық монастырлардың арасында ең ірі бауырластыққа ие болды: 90 монах және 12 ақсақал. 1690 жылы Ұлы серб көші-қоны кезінде монахтар монастырдан қашып, құндылықтарын, қасиетті заттарын және артефакттарын алып, Сентендреге көшіп кетті. 1697 жылы Крушедолға қайта оралды. 1716-1718 жылдардағы Австрия-Түрік соғысы кезінде Османдықтар Евгений Савойский әскерінен шегінетін кезде монастырды тонап, өртеп жіберді, бірақ кейіннен қайта жаңартылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде монастырь өртенбеді, бірақ тоналып, зақымданды.

Сипаттамалары

Ғимарат бастапқыда Морава архитектуралық мектебінің стилінде салынған. Бірақ, 18-шы ғасырдағы қайта құрылыстан кейін, шіркеудің жеті терезесі барокко стилінде өзгертілді. Шығыс жақтағы терезелердің бірінің үстінде күн сағаты орналасқан. Ол сағат 6:00-ден 17:00-ге дейін уақытты көрсетеді. Монастырьта өзінің гүлбағы, қарыздары және паркі бар. Ол қоршалған, ал кіреберіс паркі қақпасы шіркеу нысанында жасалған.

Интерьер

Қазіргі заманғы иконалар мен суреттер ортағасырлық дәуірден Барокко дәуіріне дейін символдық түрде бейімделген. Иконостастас 16-шы ғасырдан 19-шы ғасырға дейінгі әртүрлі кезеңдерге жататын иконаларды қамтиды. Ішкі қабырғалардың түпнұсқа фрескалары 1545 жылы салынған, бірақ олар 1745 және 1757 жылдар аралығында майлы бояу техникасымен қайта жабылған. 18-шы ғасырдағы суреттер Йов Васильевич пен Стефан Тенецкийдің еңбектері. Бай монастырь мұражайы бірнеше рет тонауға ұшыраған. Кейіннен кейбір заттар қайтарылды. Құнды заттар Бранковичтер әулетіне немесе басқа серб ақсүйек отбасыларына тиесілі болуы мүмкін. Мұнда сонымен қатар, үлкен кітапхана да бар. 1651 жылы игумен Амфилохий Ресейден ескі шіркеу кітаптарын әкелді. 1662 жылы Крушедолда "Қызмет және әулиелерге арналған акатист" жазылды, осылайша бай жылнама пайда болды.

Жерлеу орындары

Бранковичтердің тұтас отбасы, сондай-ақ Сербия православие шіркеуінің екі патриархы Крушедолда жерленген. Монастырда Арсений III Чарноевич және Арсений IV Йованович Шакабента патриархтары жерленген. Басқа тарихи тұлғалардың қабірлерінің арасында Сербия князі Милош Обреновичтің әйелі Любица Обренович, Сербия королі Милан Обренович, граф Дьордже Бранкович (Бранковичтер отбасымен ешқандай байланысы жоқ), воевода Стеван Шупльикац, митрополиттер мен епископтар Исаия Дякович, Викентий Попович Хаджилавич және Никанор Мелентиевич бар.

Маңыздылық

"Студеница ортағасырлық Сербия үшін не болса, Крушедол монастыры Подунавьедегі сербтер үшін де сондай болды" деп сипатталады. Монастырдың көптеген жәдігерлері қазір Серб Православие шіркеуінің мұражайында сақтаулы. Ірі кітапханасының арқасында көптеген ғалымдар, соның ішінде ақын Лаза Костич монастырьға келіп, тұрақтаған. Автор Деян Медакович Крушедол туралы, әсіресе оның суреттері туралы жазған. Крушедол монастыры 1990 жылы ерекше маңызы бар мәдени ескерткіш деп жарияланып, Сербия мемлекетінің қорғауында. Ол 5 динарлық монетада бейнеленген. Монастырь 1-дәрежелі Әулие Сава орденімен марапатталған және Император лаврасы мәртебесіне ие болған.