Кіріспе
Питер Ричард Дрейер (1939 жылдың 15 қарашасында Батыс Кейп провинциясындағы Каледон қаласында туған) – Оңтүстік Африкалық-америкалық жазушы. Ол «Қарауылдағы аң» (Лондон: Андре Дойч), «Қиянаттың болашағы» (Нью-Йорк: Баллантайн), «Байлыққа талаптанған бағбан: Лютер Бербанктің өмірі» (Нью-Йорк: Coward, McCann & Geoghegan; қайта жаңартылған басылымы, Беркли: Калифорния университеті баспасы; жаңа, кеңейтілген басылымы, Санта-Роза, Калифорния: Лютер Бербанк үйі мен бақшалары), «Шейіттер мен фанатиктер: Оңтүстік Африка және адамзат тағдыры» (Нью-Йорк: Simon & Schuster; Лондон: Secker & Warburg) және соңғы романы «Исакк» (Шарлоттсвилл, Вирджиния: Hardware River Press, 2017) кітаптарының авторы. Оның жақындағы эсселері мен өлеңдері «A Desk Drawer Anthology» жинағында табылады. Дрейер Оңтүстік Африкада туып өскен, ол апартеидке қарсы күреске қатысып, Алан Патон құрған және басқарған Либералдық партияның Кейп провинциялық комитетінде қызмет етті, сондай-ақ Батыс провинциялық баспасөз қауымдастығының хатшысы болды. Бұл қауымдастық екі апта сайын шығатын «The Citizen» газетін жариялаған (1976 жылы ұсынылған, сол аттас апартеидті қолдайтын газетпен шатастырылмауы керек), ол Оңтүстік Африкада нәсілдік емес демократия тұжырымын енгізді. Сол кезде Либералдық партия Оңтүстік Африкадағы жалғыз бөлінбеген саяси партия болды. Африка Ұлттық Конгресі (АҰК) мүшелігін қара африкалықтармен ғана шектеді (тек «ақтар» ғана емес, сонымен қатар «түсті» және Үндістандықтар да кірмейтін), және көп жылдар бойы өзін-өзі бөліп ұстады. Дрейер нәсілдік емес идеяны «Нәсілдік мәртебеге және әлеуметтік бөлінуге қарсы» атты памфлетте ұсынды (Кларемонт, Кейптаун, 1958; қазір өте сирек, бірақ Оксфорд университетінің Бодлеян кітапханасында, Стэнфорд университетінің Гувер кітапханасында және Кейптаундағы Оңтүстік Африка Ұлттық кітапханасында сақталады). «Азаматтар» тобы нәсілдік емес кәсіподақтарды құру, Кейптаундағы автобус апартеидіне қарсы тұру және нәсілдік емес театр жобасын іске асыру үшін жұмыс істеді, нәтижесінде Жан Женедің «Қаралар» пьесасы қойылды. 1958 жылдың 8 ақпанында Патрик Дункан Либералдық партияның екі апталық «Contact» газетін іске қосты, кеңсесі Кейптаундағы Парламент көшесінде орналасқан. Дрейер Дунканмен тығыз байланыста жұмыс істеді, ал «Contact» газетінің 1958 жылдың 23 тамызындағы, №15 санында ол жаңадан құрылған нәсілдік емес Оңтүстік Африка ет өңдеушілер одағы туралы мақала жариялады. Газет мұқабасында Дункан «Азаматтар» тобының «Нәсілдік емес демократияға негізделген Оңтүстік Африкалық патриотизмге қарай!» деген ұранын орналастырды – апартеидке қарсы нәсілдік емес шешімді алға тартудың алғашқы айқын талабы.
African American writer. He is the author of A Beast in View (London: André Deutsch), The Future of Treason (New York: Ballantine), A Gardener Touched with Genius: The Life of Luther Burbank (New York: Coward, McCann & Geoghegan; rev. ed., Berkeley: University of California Press; new, expanded ed., Santa Rosa, CA: Luther Burbank Home & Gardens), Martyrs and Fanatics: South Africa and Human Destiny (New York: Simon & Schuster; London: Secker & Warburg), and most recently the novel Isacq (Charlottesville, VA: Hardware River Press, 2017). His recent essays and poetry can be found in "A Desk Drawer Anthology". Dreyer was born and brought up in South Africa, where he was involved in the anti apartheid struggle, serving on the Cape Provincial Committee of the Liberal Party, founded and led by Alan Paton, and as secretary of the Western Province Press Association, which published the fortnightly The Citizen (not to be confused with the pro apartheid tabloid of the same name launched in 1976), which introduced the concept of nonracial democracy in South Africa. At the time, the Liberal Party was the only unsegregated political party in South Africa. The African National Congress (ANC) restricted its membership to black Africans (excluding not only "whites" but "Coloured" and Indian South Africans too), and did not desegregate itself until many years later. Dreyer put forward the idea of nonracialism in a pamphlet titled Against Racial Status and Social Segregation (Claremont, Cape Town, 1958; now very rare, but to be found in the Bodleian Library at Oxford University, the Hoover Library at Stanford University and the South African National Library in Cape Town). The Citizen Group also worked to establish nonracial trade unions, resistance to bus apartheid in Cape Town, and a nonracial theater project, which led to a production of Jean Genet's The Blacks. On February 8, 1958, Patrick Duncan launched the Liberal Party fortnightly Contact, with offices on Parliament Street in Cape Town. Dreyer worked closely with Duncan, and in Contact, 1, no. 15, dated August 23, 1958, he published an article about the newly formed nonracial South African Meat Workers Union under the by line “Contact Special Correspondent.” On the cover of the magazine, Duncan placed the Citizen group slogan “Forward to a South African patriotism based on non racial democracy”—the first prominent demand for a nonracial answer to apartheid.
Анжела ван Бенгаль
Дрейердің Оңтүстік Африкадағы ең алғашқы ата-бабасы – құл, Ансла [Анжела] ван Бенгаль [Бенгалия], сондай-ақ Mãe [Ана] немесе Mooij [әдемі/сұлу] Ансла деп те аталады, ол 1657 жылы осы жерге әкелініп, командир Ян ван Рибек сатып алған. Азат етілген соң, ол Арнольдус Бассон есімді неміс еркін азаматқа үйленді. Олардың шөбересі Катарина Маасдорп (1757–86) кейіннен шекараны зерттеуші Даниэль Фердинанд Иммельманға (1756–1800) үйленді, ол 18 ғасырдың соңында швед натуралистері Карл Питер Тунберг пен Андерс Спаррманның (Линнейдің үздік шәкірттері) Кап аймағының ішкі аймақтарындағы жетекшісі болды. Питер Дрейер Катарина мен Даниэль Фердинандтың тікелей ұрпағы.
Кейінгі мансабы
Питер Дрейер 1962 жылы Оңтүстік Африкадан кетіп, кейіннен Афинада «Omphalos: Mediterranean Review» журналын іске қосып, редакциялады. Бірақ 1972 жылы Грекиядағы әскери хунта оны елден қуғынға шығарып, ол АҚШ-қа көшіп кетті. Нью-Йоркте ол «The Nation» журналына және Кобёрн Бриттонның «Prose» әдеби журналына материалдар жазды. 1970 жылдары ол «San Francisco» журналының кітап туралы бағанасының авторы болды және «San Francisco Review of Books» журналына жиі үлес қосты. 1988 жылдан бері ол Вирджиния штатында тұрады. Дрейердің 2017 жылғы «Исак» романы (Hardware River Press) – оның атасы Исак д’Альге (1689–1759; пиетисттік қозғалыстың желісі Август Герман Франкеден туған немере інісі), сондай-ақ Иоганн Августин Дрейердің (құрамында) өмірі мен оқиғалары туралы пикарескалық повесть. Роман кейде болашаққа шағын ойыстар жасап тұрады. Бүгінде Оңтүстік Африкада тұратын мыңдаған адам Исак д’Альгеден тараған, ол 1713 жылы Голланд Ост-Инд компаниясының кемесімен Капке мичман (адельборс) ретінде келген. Дрейер қазір апартеидке қарсы күрестегі ерте жылдардағы тәжірибесі мен оқиғалардың қалай өркендегенін зерттейтін мемуарлар жазумен айналысып жатыр.
Аңдағы айуан
Дрейердің "Апартеид" үкіметі Оңтүстік Африкада жарық көргеннен кейін бірден тыйым салған "Адамды қорқытатын нәрсе" романы (1969) фрекингтің әдебиетте алғаш рет талқыланған даулы тақырыбын көтерген туынды болды. Романда апартеидтің үстемдік құрған Оңтүстік Африканың болашағы бейнеленген, онда Кару аймағындағы тақтатастан мұнай алу мақсатында ядролық бомбалар жарылу арқылы жоспар жасалады. Бұл тек ғылыми фантастика емес: идеяның бастауы Континентальдық мұнай компаниясының АҚШ Атом энергиясы жөніндегі комиссиясына ұсынған "Дракон жолы жобасы: ядролық жарылыс арқылы табиғи газ қорының қозғалысын күшейту" деген нақты ұсынысы. Бұл жобада Колорадо штатының Рио-Бланко округінде 40 килотонналық құрылғыны CER Geonuclear Corporation компаниясының көмегімен жару көзделген. Континентальдық мұнай компаниясы ғана емес, Standard Oil Company (Indiana) да 1967 жылы осы мақсатта патент алған (АҚШ патенті 3,342,257, "Ядролық энергияны қолдана отырып, мұнай тақтатасын жерінде қайта өңдеу"). Дрейердің романында бұл апаттық жоспарды халықаралық "Оңтүстік Африка демократиясы лигасы" жіберген партизандардың күшімен тоқтатуға қол жеткізіледі (романда АНК туралы ешқандай мәлімет жоқ). Қазіргі таңда Каруда фрекинг әдісімен мұнай мен газды өндіру жөніндегі ұсыныстар қарастырылуда.
Исақ: шолу
Соңғы он жылда Оңтүстік Африкадағы Дрейерлер отбасының шежіресіне деген қызығушылық артып келеді. Жақында АҚШ-та осы және басқа да көптеген Оңтүстік Африка отбасыларының тарихымен қызығушылық танытқан көптеген генеалогтарға үлкен қызығушылық тудыратын көркем шығарма жарық көрді. «Исак: Роман» (Hardware River Press, 2017) – автор Питер Ричард Дрейер, Йоханнес Августин Дрейердің он бесінші буын ұрпағы. «Исак» Оңтүстік Африканың Дрейер отбасының, сондай-ақ бірқатар басқа да белгілі Оңтүстік Африка отбасыларының түп атасы Йоханнес Августин Дрейердің өмірі мен заманы туралы баяндайды. Йоханнес Августин Дрейер 1713 жылдың 8 қарашасында Нидерланд Ост-Индия компаниясының «Нессерак» кемесімен, Тексел қаласынан (Нидерланды) Батавияға бағыт алған саяхатында Исак д’Альге деген атпен Оңтүстік Африкаға келді. Ол 25 жаста болған. Любекке жақын орналасқан Грубе шағын қаласында туған, қазіргі Солтүстік Германияның Шлезвиг-Гольштейн провинциясындағы жергілікті лютеран пасторы мен оның әйелінің ұлы, 1708 жылы Росток университетінде оқыған. Дрейер отбасы тарихындағы мәңгілік сұрақ – ол бес жылдан кейін басқа есіммен Қапта қалай және неліктен келді. Романда автор осы фактілерді пайдаланып, осы тартымды тұлғаның өміріне байланысты оқиғаларды, адамның қателіктерін, комедия мен трагедияны толық және әдемі суреттеп көрсетеді. Бұл – тарихи фактілер мен негізделген болжамдардың қызықты үйлесімі. Бұл роман отбасы тарихын зерттеушілерді қызықтырады, себебі ол Дрейер отбасы тарихы бойынша жасалған ең мұқият зерттеулерге негізделген. Дрейердің тікелей ұрпағы ретінде, менің отбасы тарихына ұзақ жылдар бойы қызығушылығым болғандықтан, бұл оқиғаны қатты әсер етті. Исақтың өмірі орын алған 18-шы ғасырдың басындағы тарихи және философиялық ортаны жаңғырту үшін зор еңбек пен ақылға қонымды түсіндірулер жұмсалды. Роман түрінде жазылғандықтан (тарихи деректердің толық еместігін ескере отырып, мұның себебі түсінікті), кітапта сілтемелер мен библиографияның болмауы өкінішті. Автордың зерттеуі барысында ашылған көптеген қызықты фактілер (мысалы, Исақтың пиетизмнің жетекшісі Август Герман Франкемен туыс екендігі) романның мазмұнына енгізілген, бірақ оқырман олар мен таза болжамдарды ажырата алмайды. Автор өз зерттеулерінің нәтижелерін түсіндірмелермен бірге жазады деп үміттенейік. Бұл романды жатқанда оқуға болмайды. Оны осылай оқып, «оқиғаға» қызығып, жылдам оқуға болады, бірақ бұл өкінішті болар еді. Ойлануға арналған көптеген мәселелер жоғалып кетер еді. Исақтың өмірі мен заманы туралы ойлары (және Исақтың «ойлары» кейде бүгінгі автордың ойларынан тым анық естіледі) оқырмандарды ойға жетелейді және көрегендікке шақырады. Шындығында, Исақ пен автордың дауыстарының арасындағы өзара әрекеттесу, көп жағдайда бірігіп кететін, романның ең қызықты ерекшелігін құрайды. Қорытындылай айтқанда, бұл қызықты және құнды оқу материалы. Оңтүстік Африканың ерте тарихы, генеалогиясы, әлеуметтік тарихы, сол кездің Еуропа тарихы мен интеллектуалды ортасына қызығушылық танытқандарға ұсынылады. – Jeanne Maartens, Cape Family Research Group and Families INFO SA, 2018 жылдың ақпаны.