"Эль Муэрто: Ацтек Зомбисі"

Кіріспе

El Muerto (Брайан Кокстың 2007 жылғы фильмі) – Хавьер Эрнандестің El Muerto: The Aztec Zombie комикс сериясына негізделген 2007 жылғы американдық тәуелсіз супергерой фильмі. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Брайан Кокс жасады, ал Хавьер Эрнандес атқарушы продюсер болды. Басты рөлдерде Вильмер Вальдеррама, Энджи Сепеда, Джоэл Дэвид Мур, Билли Драго, Тони Плана, Майкл Паркс, Мария Кончита Алонсо және Тони Амендола ойнайды. Фильм 21 жастағы мексика-американдық Диего де ла Мюэрте туралы баяндайды. Ол ацтектердің өлім және тағдыр құдайлары тарапынан ұрланып, құрбандыққа шалынып, ежелгі болжамды орындау үшін тірілер әлеміне қайтарылады. Фильмнің ресми тұсаукесері 2007 жылдың 1 наурызында Сан-Диегодағы Латино кинофестивалінде өтті, ал 2007 жылдың 18 қыркүйегінде DVD форматында шығару жоспарланған, содан кейін Нью-Йорк және Сан-Диегода көрсетілімдер өтті. Ресми сайттың мекенжайы (www.elmuertomovie.com) кейіннен MySpace-тегі фильм аккаунтына қайта бағытталды. Фильмде зорлық-зомбылық пен мазасыздық тудыратын кейбір кадрлар болғандықтан PG-13 рейтингісі берілді. "El Muerto" 2008 жылы өткен бірінші жылдық Уиттиер кинофестивалінде "Ең үздік фильм" жүлдесін жеңіп алды.

Сюжет

Ғасырлар бұрын Мексикадағы ацтек империясын испан конкистадорлары басып алды. Олардың діни амалдарына қорқыныш білдірген испандықтар, жергілікті халықты католик дініне өткізуге кірісіп, ацтек дініне қарсы соғыс жариялады. Ежелгі болжам бойынша, ацтектер мен олардың діні «Алтыншы Күн» деп аталатын уақытта қайтадан үстемдікке ие болады. Америка Құрама Штаттары мен Мексика шекарасын заңсыз кешіп өтуге тырысқан жетім бала Хуан Диегоны, жолды білетінін айтқан, тек «Ескі Үнділік» деп танылатын ерекше қарт кісі таңдап алады. Ескі Үнділік баланы ацтектердің өлім құдайы Миктлантекутліге арналған ежелгі қасиетті орнына жетеледі. Олар Тезкатлипокаға, құрбандық құдайына алғыс айту керектігін түсіндіріп, Ескі Үнділік Диегоның қолына құдайдың белгісін салады. Баланың қаны таза деп жариялаған Ескі Үнділік, науатль тілінде дұға оқып, баланы шөлге тастап кетеді. Он жыл өткен соң, 21 жастағы Диего Шығыс Лос-Анджелесте өзіне үй салады. Ол ең жақын досы Закпен бірлесіп пәтерде тұрады және Кортес дәуірінен бері сақталған жергілікті миссияның Падре Сомераның қызы Марияға ғашық. Алайда, Диего мен Марияның қарым-қатынасы, Диегоның Ескі Үнділікпен болған қорқынышты кездесуі және Падренің жас жігіттің ацтек сенімдері мен мифологиясына деген құрметіне наразылығынан шиеленіседі. Жергілікті «Дья де лос Муэртос» фестиваліне дайындалып жатқан Диего, күшті бір нәрсенің шақыруын сезіне бастайды. Ол сүйектей көріну үшін дәстүрлі белгілермен қара киім киген, тірі емес мариачи болып киінеді. Мерекеге бет алғанда, ацтек әлемінің күштері Диегоның көлігін апатқа ұшыратып, оның өмірін қияды. Диего ацтектердің Миктлан әлемінде оянады, онда өлім құдайы оны Тезкатлипокаға құрбандыққа шалады. Оның жүрегі обсидиан пышақтың көмегімен кеудесінен жұлып алынады. Ол қайтыс болғаннан бір жыл өткен соң тірілер еліне қайта оралады. Ескі Үнділіктердің қатарынан таңдалған Диего, Тезкатлипокаға қызмет ететін құрбандық шалушы діни қызметкер болып тағайындалады. «Алтыншы Күн» болжамын орындау үшін Тезкатлипока үш адамдық құрбандық талап етеді, олардың әрқайсысы бес жүз жыл бұрын ежелгі құдайларды жойған католик шіркеуін бейнелейді. Мария Сомераның тікелей ұрпағы болғандықтан, оған қауіп төнеді. Өмірді алу немесе қайта тірілту күшіне ие болған Диего, сүйген әйелін құтқару үшін оны жаратқан құдайларға қарсы күресуге мәжбүр болады.

Centuries ago, the Aztec Empire of Mexico was conquered by the Spanish conquistadors. Horrified by their religious practices, the Spaniards set out to convert the native population to Catholicism, effectively declaring war upon the Aztec religion. According to an ancient prophecy, the Aztecs and their religion will return to dominance in a time known as the Sixth Sun. While attempting to illegally cross the United States Mexico border, young orphan boy Juan Diego is singled out by a fellow traveler, a strange old man known only as "Old Indian" claiming to know the way. The old man leads the boy to an old Aztec shrine dedicated to the god of death, Mictlantecuhtli. Explaining that they must give thanks to Tezcatlipoca, the god of sacrifice, Old Indian proceeds to carve a symbol of the god in to Diego's hand. Declaring the boy's blood to be pure, the Old Indian dies in the throes of invocations of Nahuatl, abandoning the boy in the desert. Ten years later, 21 year old Diego has made a home for himself in East Los Angeles. He shares an apartment with his best friend Zak and is in love with Maria, niece of Padre Somera of the local mission which dates back to the Cortés era. However, Diego and Maria's relationship is strained both by his haunting encounter with Old Indian and the devout Padre's disapproval of the young man's sympathy towards Aztec beliefs and mythology. Anticipating a local Dia de los Muertos festival, Diego begins to feel the call of something powerful. He dresses as an undead Mariachi, clad in black with the traditional markings to give himself a skeletal appearance. En route to the celebration, the forces of the Aztec underworld cause Diego's car to crash, ending his life. Diego awakens in the Aztec afterlife of Mictlan where the god of death sacrifices him to Tezcatlipoca in a ritual where his heart is torn from his chest with the aid of an obsidian blade. He is then sent back to the land of the living exactly one year after his death. Diego, selected long ago by the Old Indian, is the sacrificial priest in service to Tezcatlipoca. In order to fulfill the prophecy of the Sixth Sun, Tezcatlipoca requires three human sacrifices, each symbolizing the Catholic Church that wiped out the old gods over five hundred years ago. And Maria, being the direct descendant of the Somera family is at risk. Armed with the power to take life or restore it, Diego must struggle against the very gods who created him in order to save the woman he loves.

Орындаушылар мен кейіпкерлер

Дариен Дикеос – Жас Хуан Диего: Штаттарға кіруге тырысқанда, жас Хуан Диегоны ацтек тілінде сөйлейтін қарт үнділік таңдайды. Қарт кісі оны кішкентай ғибадатханаға алып барып, ежелгі рәсімді орындайды және баланың қаны таза екенін жариялайды. Содан кейін ол құрылып, ерекше мысқылдар мен дұғалардың арасында қайтыс болады. Билли Драго – Ескі үнділік/Катрина (Индио Вьехо): Диегоға Тезкатлипоканы бейнелейтін ацтек символын салған және одан кейін қайтыс болған ескі, таңғажайып үнді миссионері. Уилмер Вальдеррама – Хуан Диего (Диего де ла Муэрте / Эль Муэрто): Он жыл өткен соң, 21 жастағы Диего Шығыс Лос-Анджелестің латино қауымында өз үйін жасайды. Диего Марияға ғашық болады, ол жергілікті миссияның падресінің қызы және оның әулеті оңтүстік-батысқа алғашқы христиан миссионерлерімен келгенге дейін жетеді. Бірақ Диегоның өткені оны мазалап, тағдырынан қорқады. Джоэл Дэвид Мур – Зак (Зак Сильвер): Диегоның көп жылдық досы, ол досының қазасынан қатты қайғырып, бірақ досының әлі де тірі өлгендей өмір сүріп жатқанын көріп, таңғалады. Зак фильмдегі күмәнданушы кейіпкер, ол көбінесе сенімнен гөрі логиканы жоғары қояды. Энджи Сепеда – Мария Сомера (Мария Гермоса): Диегоның сүйіктісі және жақын досы. Ол Кортес дәуірінен бастап оңтүстік-батысқа қоныстанған Испаниядан келген алғашқы христиан миссионерлерінің ұрпағы. Тони Амендола – Падре Сомера: Жергілікті миссияның басшысы және Марияның қарындасы. Католик дінінің қатаң ұстанымын ұстанатын Падре, ацтек мәдениеті мен мифологиясына қызығушылық танытқан Диегомен діни пікірталасқа түседі. Падре Сомераның Диегоны мақұлдамауы олардың қарым-қатынасына керіс тиді. Тони Плана – Қамқоршы (Апарисио): Жергілікті зираттың ескі чиканолық қамқоршысы. Диегоның күштерін көргеннен кейін ол оның кеңесшісі болады. Апарисио кейіпкерін режиссер Брайан Кокс ойлап тапқан, ол түпнұсқалық комикстегі екінші дәрежелі кейіпкерден шабыттанған. Эрнандес Апарисионың фильмдегі сүйікті кейіпкері екенін айтқан. Мария Кончита Алонсо – Монахиня (Кеңес Роза): Өткені қиындыққа толы жергілікті миссияның монахинясы. Майкл Паркс – Шериф (Шериф Эзра Стоун): Сомера миссиясындағы соңғы кісі өлтірулерді және Марияның айналасындағы таңғажайып оқиғаларды тергейтін полиция шерифі. Ацтек құдайлары Миклантекухтли және Тезкатлипока арнайы эффектілер арқылы жасалды. Миклантекухтли қуыршақтар мен басқа да визуалды эффектілерден тұрады, ол алып қаңқа түрінде бейнеленген және толығымен науатль тілінде сөйлейді. Тезкатлипоканың бейнесі Альфонсо Араудың (дауыстаушы ретінде көрсетілген) дауысымен толыққандай компьютерлік графикамен жасалған. Фильмде Тезкатлипоканың көптеген атаулары, мысалы, Түнгі ішуші де айтылған. Хавьер Эрнандес фильмде эпизодтық рөлде ойнайды, онда ол "Костюмдегі адам" ретінде Эль Муэртомен қысқа сөйлеседі, ал атқарушы продюсер Сьюзан Р. Роджерс Dia de los Muertos фестиваліне қатысушы ретінде көрсетілмейді. Рафаэль Наварро, Эрнандестің көп жылдық досы және комикс жасаушы, Эль Муэртоның салдарынан болған көлік апатына куәгер ретінде қысқа эпизодтық рөлде ойнайды.

Darien Dikeos as Young Juan Diego: While trying to cross the border into the states, a young Juan Diego is singled out by an old Indian man who speaks the Aztec language. The Indian man leads him to a small shrine, performs an ancient ritual, and declares the boy's blood is pure. Soon after, the man goes into convulsions and dies in the violent throes of strange mutterings and invocations. Billy Drago as The Old Indian/Catrina (Indio Viejo): A strange old Native American man who marks Diego with an Aztec symbol representing Tezcatlipoca and soon after dies. Wilmer Valderrama as Juan Diego (Diego de la Muerte / El Muerto): Ten years later, a 21 year old Diego has made a home for himself in the Latino community of East Los Angeles. Diego has fallen in love with Maria, a young lady who is the niece of the padre of the local mission, and whose family goes back to the very first Christian missionaries to settle the southwest. However, Diego's past still haunts him and secretly dreads the thought of his destiny. Joel David Moore as Zak (Zak Silver): Longtime friend to Diego, who is crushed to hear of his friend's demise, but shocked to find his friend still lives as the walking dead. Zak is the more skeptical character in the movie, often preferring logic to faith. Angie Cepeda as Maria Somera (Maria Hermosa): Love interest to Diego and best friend. She is descended from the first Christian missionaries from Spain to settle in the southwest, dating back to the Cortés era. Tony Amendola as Padre Somera: Father of the local mission and the uncle of Maria. The Padre, a very dogmatic Catholic, would often get into theological debates with Diego who was fascinated by Aztec culture and mythology. Padre Somera's disapproval of Diego placed strain on the couple's relationship. Tony Plana as The Caretaker (Aparicio): An older Chicano man and caretaker of the local cemetery. He befriends Diego after witnessing his powers and acts as his mentor. The character of Aparicio was the invention of director Brian Cox, which was inspired by a minor character in the original comic book. Hernandez has gone on record saying that Aparicio was his favorite character in the film. María Conchita Alonso as The Nun (Sister Rosa): A nun of the local mission with an abused past. Michael Parks as The Sheriff (Sheriff Ezra Stone): A police sheriff investigating recent murders within the Somera mission and strange occurrences surrounding Maria. The Aztec gods Mictlantecuhtli and Tezcatlipoca were both created through special effects. Mictlantecuhtli was made up of puppetry and other visual effects, being depicted as a giant skeletal figure and speaking entirely in Nahuatl. Tezcatlipoca's depiction was completely computer generated with his voice supplied by Alfonso Arau (credited as "Voices"). The film also referenced Tezcatlipoca's many epithets, such as Night Drinker. Javier Hernandez made a cameo appearance in the film in which he has a short conversation with El Muerto, credited as "Man in Costume", while co producer Susan R. Rodgers appears in an uncredited cameo as a participant in the Dia de los Muertos festival. Rafael Navarro, longtime friend of Hernandez and fellow comic book creator had a brief cameo as a witness of a car wreck inadvertently caused by El Muerto.

Даму

Бір жылы Сан-Диего комикс-конвенциясында Эрнандес өзінің комиксі туралы NPR радиосына сұхбат берді. Бірнеше аптадан кейін, сұхбат эфирге шығып, режиссер Брайан Кокстың назарын аударды. Режиссер Эрнандеспен байланысып, кейіпкер туралы терең әңгімелесуге кездесу ұйымдастырды. Әңгіме соңында Кокс "Эль Муэртоны" фильм түрінде көруге бола ма деп сұрады. Эрнандес: "Бәлкім, мен мұны қарастырмас едім деуге болмайды!" деп жауап берді. Кездесуден кейін көп ұзамай, Брайан жақын досы және продюсері Ларри Раттнермен байланысқа түсті. Танысқанда, Раттнер жақында табысты баспа бизнесін аяқтаған және фильмді қаржыландыруға қызығушылық танытқан бір отбасымен кездескен еді. Раттнер оларды "Эль Муэрто" фильмінің әлеуетіне тез сендірді. Фильмнің сценариін Брайан Кокс жазды, ал Эрнандес қосымша продюсер ретінде жұмыс істеді. Эрнандес Вальдерраманың басты рөлді ойнауына қуанды, сұхбатында: "Уилмер керемет! Шын мәнінде, Диего де ла Муэрте/Эль Муэрто рөліне оны таңдау біз үшін үлкен сәттілік болды. Ол рөлге толыққанды еніп кетті. Ол үшін бұл фильмде басты рөлді ойнау мүмкіндігі. Ол осы кейіпкердің франшизалық әлеуетін көріп отыр. Ол комикс супербатырының рөлін ойнайды, бұл қанша керемет!?" Сол сұхбатта ол қосалқы актерлерді де жоғары бағалап: "Актерлердің сапасы сізге сценарийдің деңгейі туралы түсінік береді" деді. "Эль Муэрто" фильмінің құқықтарын 2003 жылдың мамырында Peninsula Films сатып алды. Вальдеррама фильмді "Қара қасқа, Desperado және Spawn кездесетіндей" деп сипаттады. "Мен үшін бұл сәл әдеттен тыс таңдау, бірақ мен осындай фильмдерді жасауды жақсы көремін". Одан әрі ол былай деді: "Бұл өте ерекше, қатал және Роберт Родригеске тән стильде ұсынылған. Бұл өте қиын. Бұл - ацтек құдайларының атынан құрбандыққа шалынған жас жігіттің көзқарасы арқылы айтылған әдемі оқиға. Ол олардың қаруы ретінде қайта оралады. Бірақ ол оларға қарсы шығып, дін туралы көптеген сұрақтар қояды".

Түсірілім

Фильм түсірілімі 2005 жылдың 14 ақпанында ресми түрде аяқталды. 2006 жылдың 20 қыркүйегінде Эрнандес соңғы нұсқасы жеке көрсетілетінін хабарлап, фильмнің "аяқталғанын" мәлімдеді.

Дизайн және арнайы эффекттер

Вальдеррама түрлі макияждарды қолданды, оның ішінде толық театрлық макияж, толық протездік макияж және қара контактты линзалар тағу қажет болды. Фильмдегі басты макияж жасаушы Марк Баутиста қолданылған макияж түрлері мен олардың деңгейлерін түсіндірді: "Макияж барысында Диего кешқойға қатысады. Кешқой макияжы театрлық макияжға ұқсас, ол үйде жасалатын нәзік макияж. [Оның] апат болғаннан кейін, бұл макияж оның бетіне сіңіп кеткендей болуын қаладым, оны жаралы қалпында көрсетуге тырыстым". Костюмдер мен киім дизайнының көп бөлігі "Dia de los Muertos" мерекесін көрсететін қатаң түстер палитрасын ұстанды. Энджи Сепеданың кейіпкері үшін оның түстері – қызыл, алтын, бархат гүлінің түсі, "Dia de los Muertos" дәстүріндегі бархат гүлін бейнелейтін қызғылт сары түстер болды. Вальдерраманың костюм дизайны комикс сериясынан тікелей алынған, аздаған өзгерістермен ғана бейімделді. Ацтек құдайларын жасау үшін арнайы эффекттер пайдаланылды. Миклантекухтлиге визуалды эффекттер мен қуыршақтарды қолдану үшін Натан Мусселдің жұмысы қажет болды, ал Тезкатлипока толығымен компьютерде жасалған және фильм бойына қара айна беттерінде көрінеді. Тезкатлипока фильмнің негізгі сюжетіне көбірек әсер еткендіктен, Миклантекухтлиге қарағанда фильмде көбірек пайда болды.

Саундтрек

Музыка мен фильмнің музыкалық қосымшасын Тони Хьюмек жазды, ал музыкалық жетекші ретінде Билл Эварт жұмыс істеді. Саундтрек фильмнің ацтек тамырларына адал болу үшін Мартин Эспино орындаған Испаниялық емес музыканы қамтыды. Эспино ацтек тілі – науатль тілінде сөйлей білуінің арқасында да маңызды рөл атқарды, оның тілі фильмдегі әртүрлі әндерде естіледі. Саундтректе сонымен қатар Лос Нативостың "Tierra", Валерио Лонгорияның "El Troquero", En La Orilla De La Utopia-ның "Tolkchoke" және Olmeca-ның "Nuestra Tierra" сияқты әндер де бар. Барлық ритмдік циклдар мен үлгілер Beta Rhythm Farm жасады.

Премьера және одан кейінгі кино көрсетілімдері

Алғашқы жеке кино көрсетілімдері Лос-Анджелесте, Нью-Йоркте және Америка кино нарығында өтті. Осы кезеңде фильмнің трейлері, бастапқыда американдық кино нарығы үшін дайындалған промо-ролик ретінде жоспарланған, YouTube сияқты әртүрлі видеохостингтерде көпшілікке таратылды. Фильмнің ресми тұсаукесері 2007 жылдың 1 наурызында Сан-Диегодағы Латино кинофестивалінде болды. Шараға Энжи Сепеда мен Тони Плана сияқты жұлдыздар, сондай-ақ фильмнің авторы Хавьер Эрнандес қатысты. Соңғы фестиваль көрсетімдері Торонто, Сан-Франциско, Сан-Диего, Лос-Анджелес және Нью-Йорк қалаларында өтті. Нью-Йорктегі көрсетімде тегін билеттерді жеңіп алуға мүмкіндік болды. Фильмнің толыққанды кинотеатрлық тұсаукесері 2007 жылдың 14 қыркүйегінде Лос-Анджелес қаласының орталық аймағында орналасқан Laemmle Grande Theatre кинотеатрында өтті. DVD-нің шығуы 18 қыркүйекке жоспарланды, ал Bloodydisgusting.com сайты кейіннен тегін көшірме жеңіп алу үшін конкурс ұйымдастырды. 2008 жылдың 7 наурызында өткен бірінші жылдық Уиттиер кинофестивалінде тағы бір көрсетім өтті, онда фильм "Үздік фильм" сыйлығын жеңіп алды. Хавьер Эрнандес өзінің Planet Comic Book Radio радиошоуында арнайы подкаст шығарды, онда тыңдаушылар шараға тегін билеттерді жеңіп алу мүмкіндігіне ие болды.

Миклантекухтлидің белгісі

Миклантекухтлидің белгісі – Хавьер Эрнандес пен Морт Тоддтың түпнұсқа DVD шығарылымы үшін жасалған, 8 беттік шағын комикс. Шағын әңгіме Диегоның калавера татуировкасының маңыздылығына назар аударады, ол шындығында Миклантекухтлині бейнелейтін ацтектердің өлім символы. Фильмнің гримері Марк Баутиста да мини-комиксте татуировка шеберханасының иесі Марк рөлінде эпизодтық түсірілімде қатысады.

Қабылдау

Премьера және одан кейінгі көрсетілімдер оң пікір тудырды, тіпті фильмнің премьерасына билеттер сатылып түгелді. Фильмнің алғашқы DVD шығуынан кейін онлайн қауымдастық әртүрлі пікірлер білдірді. Yahoo! Movies сайты фильмге "B+" бағасын берді. JoeHorror.com El Muerto фильмін "латын мистикасына толы, Dia de los Muertos символикасымен әдемі безендірілген, өте жақсы ойналған мистикалық триллер" деп мақтады және фильмді "Dia de los Muertos шабыттанған әдемі қорқыныш" деп сипаттады. Бір рецензияда үлкен бюджеттік арнайы эффекттердің жетіспеушілігіне қанағаттанбаса да, Билли Драгоның зұлым рөліндегі ойынын жоғары бағалады. Film Critics United.com сайтынан келген тағы бір рецензент фильмнің өндірісіне жұмсалған күш-жігерді бағалап, бірақ түпкі нәтижесі "сәтсіз болды" деп ойлады. Керісінше, JoBlo.com сайтының рецензиясында фильм "комикске негіделген фильмнің болуын қаламаған, әр түрлі ақымақтық, күлкілі және жалықтыратын" деп сипаттады және DVD-ге 4 баллдан 1,5 балл берді. KillerReviews.com фильмді кейбір қатал сынға ұшыратқандардан қорғап, "Жаңылған, бірақ толығымен жаман емес" деп атады.

"Қараға" салыстыру

Алғашқы онлайн режиссерлік жариялымдарға байланысты, фильмнің мазмұнымен немесе оның негізімен таныс емес көрермендер басты кейіпкердің бейнесі Джеймс О'Баррдың готикалық комикс сериясына негізделген, сол аттас фильмдегі "Қараға" сияқты екенін айтты. Хавьер Эрнандес берген сұхбатында:

"Иә, екеуі де қайтыс болды. Комикстерде көптеген өлген кейіпкерлер бар." [[Spectre (DC Comics кейіпкері)]

JoBlo.com сайтындағы тағы бір сұхбатында осы мәселе тереңірек талқыланды:

Бірнеше рецензенттер ұқсастықты мойындады, бірақ көпшілігі бұл визуалды негіз екеніне келісті. JoeHorror.com сайтында: "The Dead One" аталған "Қарағаға" айқын ұқсастық танытады, бірақ оның өзіндік ерекшеліктері мен айтар бір әңгімесі бар, ол алдыңғы туындысын құрметтейді, одан көшірме жасауға тырыспайды."

Фильм мен комикс арасындағы айырмашылықтар

Фильмде Диегоның бала кезінде Мексикадан АҚШ шекарасын заңсыз кесіп өткені айтылады. Ал комикстер сериясында Диего тумысынан АҚШ азаматы болып келеді. Комикстегі басты қарсылас Миклантекутли, ал фильмде оның орнына кекшіл Tezcatlipoca жау ретінде көрсетілген. Комиксте Марияның тегі Гермоса, фильмде болса Мексиканың испан жаулап алуымен байланысты Сомера деп өзгертілген. Комиксте Диего мен Марияның қарым-қатынасы оның қайтыс болуынан көп бұрын аяқталады. Бірақ фильмде олар ешқашан ажыраспайды. Диего "Эль-Муэрто" болғаннан кейін көп ұзамай туған қаласын қалдырып, жауап іздеу үшін Мексикаға аттанады. Фильмде осындай сапар болмайды.