Кіріспе
Ұлыбританиядағы отын құбырлары жүйесі – Exolum құбырлары жүйесі, бұрын CLH құбырлары жүйесі және Үкіметтік құбырлар мен сақтау жүйесі (GPSS) деп аталған. Бұл Ұлыбританиядағы отын құбырлары жүйесі. Екінші дүниежүзілік соғыста әуежайларға отын жеткізу үшін үкімет салған, қазір Exolum компаниясына тиесілі. Жүйе бір кезде кеңейтілген құбыр желілерінен және 46-дан астам нысаннан тұрды. 1989 жылы 40 мұнай сақтау қоймасы жұмыс істеді, сондай-ақ көптеген басқа да нысандар болды, мысалы, сорғы станциялары, түйіскен жерлер, отын қабылдау және тарату пункттері, бірақ олардың көпшілігі қазір жабылды. Бұл жүйе басқа коммерциялық құбыр жүйелерімен байланысты.
The Exolum Pipeline System, formerly the CLH Pipeline System and the Government Pipelines and Storage System (GPSS), is a fuel pipeline system in the United Kingdom. Originally constructed by the government to supply fuel to airfields in World War II, it is now owned by Exolum. The system once consisted of over of pipeline and more than 46 facilities. In 1989 there were 40 Petroleum Storage Depots in operation plus large numbers of other facilities such as pump stations, junctions, and ingress and egress points, although many of these have now been closed. It is interconnected with other commercial pipeline systems.
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жоспарлау
Екінші дүниежүзілік соғысқа жоспарлау және дайындық кезеңінде Әуе министрлігі Корольдік әуе күштерінің (RAF) ұшақтарына авиациялық отын, ал жердегі қолдау көліктеріне бензин тарату қабілетінің кез келген шайқастың сақталуы үшін өте маңызды екенін түсінді, онда басымдық көбінесе әуеде басып алынар еді. Дегенмен, 1936 жылы RAF-тің отын қоры 8000 тоннаны құрады. Бұл сол кезде 10 күндік соғысқа жеткілікті деп бағаланған, бірақ іс жүзінде соғыс кезіндегі ең қарқынды қолдану үшін бір күнді ғана қамтамасыз ететін еді. Әуе шабуылынан қорғалатын, жартылай жерге көмілген резервуарлары бар отын қоймаларын салуға рұқсат берілді. Бастапқыда 1936 жылы бұл көрсеткіш 90 000 тонна деп белгіленген, бірақ 1938 жылға қарай 800 000 тоннаға дейін артты. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, осы жаңа қорғалған қоймалардың бірнешесі пайдалануға берілген болатын. Алайда, соғыс басталғанға дейін ең бір құбыр желісі салынбады, ал алғашқысы 1941 жылы салынды.
Ұлттық құбыр желісі
Соғыс жарияланғанда және жоспарланғандай, Мұнай кеңесі құрылып, жеке мұнай компанияларының барлық бұрынғы қызметкерлері оның құрамына кірді. Отынмен жабдықтаудың барлық операциялары Лондондағы Shell Mex House-тан басқарылды. Қорғалған қоймаларды салу бағдарламасы жалғасты, және 1940-1942 жылдар аралығында құрылыс көлемі артты. Осы қорғалған қоймалардың маңыздылығын мына дерек көрсетеді: неміс бомбалау салдарынан жер үстіндегі 500 000 тоннадан астам қоймалар қиратылса, Пул және Фалмут қалаларындағы екі қорғалған қойма ғана (8000 тонна) жойылды. Ұлыбританияға отын импортының өсуімен қатар, батыс жағалау порттарынан отынды шығысқа және оңтүстікке тасымалдауға қазіргі жол және теміржол желісінің мүмкіндігі шектеліп, қиындықтар туды. Шығыс жағалаудағы отын импорттау нысандары бомбалау салдарынан жабылды. 1941 жылдың сәуір айында Авонмут қаласында, көптеген жаңа қорғалған қоймалар салынғаннан кейін, Темзаға (A/T құбыржолы) мұнай құбырын салуға рұқсат берілді. Отын импорттау нысандарының осалдығына байланысты, 1942 жылы Стэнлоу аймағындағы импорттау нысандары Авонмут аймағындағы нысандармен байланыстырылатын құбыр желісі салынды. Одан кейін, А/Т құбыржолынан Саутгемптон аймағына, екінші фронтқа отын жинау мақсатында (R/H құбыржолы) құбыр желісі салынды. 1943 жылы Мерси өзенінен, Авонмут аймағынан, Темза өзенінен және Хэмбер аймағына дейін жалғасқан, толық сақина тәрізді магистраль құрылды. Кейіннен ол Шығыс Англияға дейін созылып, RAF және АҚШ Әскери Әуе Күштерін (USAAF) қамтамасыз етті. GPSS жүйесімен Wight аралынан Cherbourg-ке (BAMBI кодімен) және Dungeness-тен Boulogne-ге (DUMBO кодімен) өтетін PLUTO құбырлары байланысты болды. R/H құбыржолы бұрыннан салынған еді, бірақ DUMBO-ны қамтамасыз ету үшін 1943 жылы Темзадан Dungeness-ке жаңа құбыр желісі салынды. Дегенмен, PLUTO-ның жетістігі шектеулі болды, D күні мен VE күні арасында жеткізілген отынның барлық көлемінің 8% ғана осы құбырлар арқылы тасымалданды. Ресми тарихта былай делінген: "PLUTO одақтас әскерлеріне ең қажетті кезде ешқандай үлес қосқан жоқ" және "DUMBO тиімдірек болды, бірақ ол сәттілікке аса қажеттілік болмаған кезде".
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Соғыстан кейін жүйелердің көпшілігі консервацияланды. Артық отын жойылды, персонал саны ең төменгі деңгейге дейін қысқартылып, құбырлар сумен толтырылды. Жүйе суық соғыс кезінде қайта іске қосылды. Бұрын консервацияланған бір қойманы қайта іске қосумен айналысқан адам, оның қоқыс пен ұзын шөптің астында қалай көмілгенін айтты. 1950 жылдары екі жаңа отын импорттау кешені салынды, біреуі Бристольдің оңтүстік-батысында, екіншісі Стэнлоу аймағында. Шикі және тазартылған мұнайды сақтау үшін тұз қазбаларын пайдаланатын өте ірі қойма Чеширде салынды. Қайта іске қосылған кезде Пэннин құбырының қатты тозғаны анықталды және 1950 жылдары Стэнлоу аймағынан Хамберге жаңа құбыр салынды. Осы құбыр желісі бойында жаңа қоймалар салынды және Хамберде үшінші жаңа импорттық нысан құрылды. Жүйенің алғашқы коммерциялық қолданылуы соғыстан кейін бірден болды – Авонмуттан Северн өзеніндегі қойманы жабдықтау. 1967 жылы Conoco компаниясымен бес мұнай қоймасын жер асты отындарын жолға тиеу үшін жалға алу туралы келісімге қол жеткізілді. Бұлардың барлығы GPSS құбыр желісіне қосылған Иммингем мұнай өңдеу зауытынан жабдықталып келді. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында GPSS-ке екі коммерциялық жол тиеу нысаны және екі қосымша өңдеу зауыты қосылды. Құбыр желісіне қосылмаған қоймалардың саны көп болды. 1970 жылдары олардың көпшілігі жабылды. 1980 жылдары үкімет мұнайды азаматтық резерв ретінде ірі көлемде стратегиялық түрде сақтаудың қажеті жоқ деп шешті. Тұз қазбалары және бұрын азаматтық резервте сақтау үшін пайдаланылған бірқатар қоймалар жабылды немесе коммерциялық жалдауға берілді. Азаматтық қоймаларды және құбыр желісін басқару бастапқыда Сауда кеңесіне, ал 1942 жылы Энергетика министрлігіне берілді. 1970 жылдары ол Энергетика департаментіне айналды. 1975 жылы Британдық Ұлттық Мұнай Корпорациясы (BNOC) құрылды және департамент жүйесін басқаруды өз мойнына алды. 1985 жылы үкімет BNOC-ті жапты, бірақ GPSS-ті сақтап қалды және GPSS-ті басқару үшін ғана Мұнай және құбырлар агенттігі (OPA) құрылды. Әуе министрлігінің қоймалары мен қосымша құбырлары министрлік, кейін Қорғаныс министрлігі (ҚМ) басқарды, бірақ 1989 жылы үкімет осы нысандар мен құбырларды GPSS-тің қалған бөлігімен біріктіруге шешім қабылдады. GPSS салқын соғыс аяқталғанға дейін ресми түрде құпия болып сақталғанымен, оның туралы ақпарат әртүрлі кітаптар мен мақалалар арқылы, мысалы, ресми тарих, Адамс еңбектері және "Petroleum Times" газетіндегі "Соғыстағы мұнай" атты мақалалар сериясы арқылы жарияланды. Жеке сектордың пайдалануына рұқсат берілді, бірақ шектеулі болды; OPA-ның міндеті – "GPSS-ті жеке сектордың пайдалануын барынша дамыту, егер бұл қорғаныс мақсаттары үшін қажетті отынды жеткізудің негізгі мақсатына зиян келтірмесе және мемлекеттік қаражаттан капиталдық инвестицияларды қажет етпесе". Нәтижесінде құбыр желісі кеңейтіліп, дамытылды, осы арқылы Ұлыбританиядағы барлық мұнай өңдеу зауыттарына және ірі отын өңдеу қоймаларына, сондай-ақ барлық ірі азаматтық әуежайларға (Хитроу, Гатвик, Стэнстед және Манчестер) қосылу мүмкіндігі жасалды. 2000 жылғы отын наразылықтарынан кейін Қорғаныс министрі Джефф Хун ҚМ-ге болашақ отын блокадасын болдырмау үшін GPSS-ті кеңейтуді жоспарлауды тапсырды.
Операциялар
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 10 ер адам мен бір әйелден тұратын топ құбырды күзетті және ықтимал ақауларды іздеді. Әрқайсысы 8-10 шақырымдық құбыр бөлігін бақылады. Кейіннен құбырларды екі апта сайын қарауылдау үшін коммерциялық (RAF емес) тікұшақтар пайдаланылды және деполарда тікұшақтарға қону алаңдары салынды. 1950 жылдары құбырдың коррозиясын болдырмау үшін катодтық қорғаныс деп аталатын тәсіл қолжетімді болды. Бұл құбырға кернеу жіберіп, құбыр мен топырақ арасындағы табиғи электрлік әрекетті, коррозияға әкелетін процесті кері қайтарады. 1954 жылы басталып, 1970 жылы аяқталған кезең-кезеңмен жүзеге асырылатын бағдарлама бойынша құбыр жүйесіне катодтық қорғау жүргізілді. Соғыстан кейін құбырлардың орналасқан жері қалың қара сызықпен белгіленген ашық сары шатырлары бар идентификациялық тіреулермен көрсетілді. Дегенмен, 2000 жылдың наурыз айында Дербиширдегі Хай Пик аймағындағы Уэйли-Бриджге жақын Фёрнесс-Вейлде жұмысшылардың бірі құбырдың бір бөлігін кесіп тастады.
Жекешелендіру
2012 жылдың мамырында Ұлыбритания үкіметі GPSS-тің барлық немесе бір бөлігін сату жоспарларын жариялады, ал оны іске асыруға қажетті заңнама 2013 жылғы Энергия туралы заңға енгізілді. 2015 жылдың 20 наурызында GPSS испандық мұнай желісі операторы CLH компаниясымен 82 миллион фунт стерлингке сатылды. Қорғаныс министрлігі де CLH компаниясымен GPSS арқылы әскерилерге отын жабдықтауын жалғастыру туралы келісімге келді. Содан кейін Қорғаныс министрлігі жүйені пайдалану үшін келесі он жылда 237 миллион фунт төлейтіні хабарланды. Бұрын Қорғаныс министрлігі GPSS-ті пайдалану үшін төлем жасаған жоқ, сонымен қатар OPA GPSS-ті басқарудан түскен кірістен шығыстарды артық пайдаланған. Сатуға Қорғаныс министрлігіне тиесілі алты жағалаудағы мұнай отыны қоймалары кірмеді, олардың жұмыс істеуі мен күтілуі OPA тарапынан жалғастырылды, ал 2021 жылы Exolum құбыр жүйесіне берілді.