Кіріспе
Румын полярлық зерттеушісі Эмиль Георге Раковица (15 қараша 1868 – 19 қараша 1947) – румын биологы, зоологы, спелеологы және Антарктиканы зерттеуші. Григоре Антипамен бірге ол Румыниядағы табиғаттану ғылымдарын кеңінен танымал еткендердің бірі болды. Раковица Антарктидаға ғылыми зерттеу экспедициясына қатысқан алғашқы румын еді. Ол беделді профессор, ғалым және зерттеуші болды, сондай-ақ 1926 жылдан 1929 жылға дейін Румын академиясының президенті қызметін атқарды.
Emil Gheorghe Racoviță (; 15 November 1868 – 19 November 1947) was a Romanian biologist, zoologist, speleologist, and Antarctic explorer. Together with Grigore Antipa, he was one of the most noted promoters of natural sciences in Romania. Racoviță was the first Romanian to have gone on a scientific research expedition to the Antarctic. He was an influential professor, scholar and researcher, and served as President of the Romanian Academy from 1926 to 1929.
Ерте өмір
Яссы қаласында туған ол, Васлуй округіндегі Шурэнештидегі отбасылық мүлікте өсті. Білімін Яссыда бастады, онда Ион Креанга оның мұғалімі болды, ал орта білімін Яссыдағы жеке ұлдар мектебі Institutele Unite-де аяқтады, 1886 жылы бакалавр дипломын алды. Содан кейін Париж университетінде заңды оқып, 1889 жылы заңгер мамандығын бітірді. Бірақ ол заңгерлік мансапты таңдамай, табиғат ғылымдарына көшті. Оның тәлімгері зоолог және биолог, Сорбонна мен Ұлттық табиғи тарих мұражайының профессоры Анри де Лаказе Дютьер болды. Раковица 1891 жылы бакалавр, ал 1896 жылы "Le lobe cephalique et l’encéphale des Annélides Polychète" ("Көп қылтанды анелидтердің бас бөлігі мен миы") тақырыбындағы диссертациясын қорғап, доктор ғылымын бітірді. Студент кезінде Раковица социализмге қызығушылық танытты. Ол Екінші Интернационалдың негіс қалаушы мүшесі, сондай-ақ Румынияның Социал-демократиялық жұмысшы партиясының жетекші мүшесі болды.
Бельгия экспедициясы
Жас, үміткер ғалым Раковица халықаралық команда құрамына іріктеліп алынды, ол «Бельжика» кемесімен Антарктидаға зерттеу экспедициясына қатысты. Экспедицияны бельгиялық офицер және кеме иесі Адриен де Герлаше басқарды.
Кеме мен экипаж
1897 жылы 16 тамызда Брюссельдегі Корольдік географиялық қоғамның басқаруымен бұрынғы норвегиялық ағаш кит аулау кемесі Belgica Антверпен портынан шығып, оңтүстікке бет алды. Кеме экспедицияның толық атын алды. Үш мачталы кеме 160 ат күшіне ие қозғалтқышпен жабдықталған. Команданың 19 мүшесі түрлі ұлттан болды. Кеменің бірінші офицері Роалд Амундсен болды – ол 1911 жылы Оңтүстік полюске жететін еді. Раковицадан басқа, командаға бельгиялық физик Эмиль Данко, поляк геологы және мұхит зерттеушісі Генрик Арктовски, оның көмекшісі Антони Болеслав Добровольский және американдық дәрігер Фредерик Кук кірді.
Ғылыми жұмыс
Команда ғылыми деректер жинап, зерттеулер мен тәжірибелер жүргізу үшін кеме палубасынан 22 рет түсті. Раковица Антарктика шеңберінен тыс жерлерден ботаникалық және зоологиялық үлгілерді жинаған алғашқы ғалым болды. Ол Антарктидада табылған алғашқы гүлді өсімдіктерді тапты және Антарктидада жыл бойы тіршілік ететін жалғыз жәндік – Belgica antarctica ұшпайтын шыбыршықтың типтік үлгілерін жинады. Belgica Антарктидада алғаш рет тәуліктік метеорологиялық жазбалар мен өлшемдерді бір жыл бойы, әр сағат сайын жүргізді. Ғалымдар мұхит ағындары және жердің магниттік өрісі туралы да мәліметтер жинады, экспедиция соңында 10 томдық ғылыми қорытындылар жарық көрді, бұл экспедиция сәтті деп есептелді.
Кедергілер
Экспедиция бірнеше қиындықтарға тап болды. 1898 жылдың 10 наурызы мен 1899 жылдың 14 наурызы аралығында «Бельгия» кемесі мұздың арасында қалып қойды, одан әрі жүзуге мүмкіндік болмады. Кеме экипажы суға жүзуге болатын арна жасау үшін мұз қабатынан канал қазуға мәжбүр болды. «Бельгия» 1899 жылы экспедиция кезінде қайтыс болған екі команда мүшесіз Еуропаға оралды: норвегиялық теңізші Карл Вьенке (кемеден құлап кеткен) және Эмиль Данко (табиғи себептерден қайтыс болған). Раковицаның 1899 жылы жарық көрген күнделігі команда мүшелерінің бастан өткерген қиындықтарын айтады. Сол кездегі фотосуреттерде ол экспедициядан оралғаннан кейін жақсы танылмайтын болған. Оның зерттеулерінің нәтижелері 1900 жылы «Антарктикадағы жануарлар мен өсімдіктердің өмірі» деген атаумен жарияланды. Оралғаннан кейін бір жыл өткен соң Раковица Банюльс-сюр-Мер курортының директоры және «Archives de zoologie expérimentale et générale» журналының редакторы болып тағайындалды.
Кейінгі өмірі
Раковица зерттеулерін жалғастырып, спелеология ғылымына үлес қосты және Франция, Испания, Алжир, Италия және Словениядағы 1400-ден астам үңгірді зерттеді. Ол Рене Жаннелмен бірге биоспелеологияның негізін қалаушылардың бірі саналады. Ол ерекше изоподаларға қызығушылық танытты және олардың көптеген түрлерін ашты. 1919 жылы Раковица Клуж-Напокадағы Жоғарғы Дакия университетінің биология кафедрасын басқарды және 1929-1930 жылдары университет ректоры қызметін атқарды. 1920 жылдың 26 сәуірінде ол әлемдегі алғашқы спелеология институтын құрды, бастапқыда ол бөлім ретінде жұмыс істеді, бірақ 1956 жылдан бастап профессор Константин Мотаспен бірге дербес институт ретінде қызмет етті. 1920 жылы Раковица Румын академиясының толық мүшесі болып сайланды және 1926-1929 жылдары академия президенті болды. 1940 жылдың тамызындағы Екінші Вена шешімінің нәтижесінде Клуж университетінің Ғылым факультеті мен Спелеология институты қаладан шығып, Тимишоараға көшті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Раковица институтты қайта ұйымдастыруға көп күш жұмсады. 1947 жылдың қараша айында Клуж-Напокада қайтыс болды және қаланың Хаджонгард зиратына жерленді.
Мұра
Оның есімімен аталған екі үңгір бар. Бірі – Бриченидегі Кривада орналасқан Эмиль Раковица үңгірі; 154,5 км² ауданымен Молдавиядағы ең үлкен және Еуропадағы үшінші ең ұзын үңгір болып табылады. Екіншісі – Караш-Северин округінің Ябальцеа қаласында орналасқан Раковица үңгірі. 2006 жылы Румынияның Антарктикадағы алғашқы зерттеу станциясы Лау Раковица станциясы деп аталды (2011 жылдан бастап Лау Раковица Негойца станциясы деп аталады). Пошта Романь оның құрметіне бірнеше марка шығарды: 1958 жылы 55 бани және 1,20 лей маркалары, 1968 жылы 55 бани маркасы, 1985 жылы 4 лей маркасы, 1986 жылы 2 лей маркасы, 1997 жылы 4,50 лей маркасы және 2007 жылы 1,60 лей маркасы. Соңғысы – Раковицаның әлемдегі алғашқы биоспелеология институтын құрғанына 100 жыл толуына арналған төрт марка сериясының (Scott 4911–4914) бір бөлігі. 2018 жылы Раковицаның туғанына 150 жыл толуына орай Румыния Ұлттық Банкі 10 лей номиналды ескерткіш күміс монетаны айналысқа шығарды.