Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ислам дінінің ықпалымен жазылған әдебиет – мұсылман халқының исламдық мәдени көзқарасқа негізделген, немесе исламды бейнелейтін әдебиет. Ол кез келген тілде, кез келген елде немесе аймақта жазылуы мүмкін. Оған түрлі әдеби формалар кіреді, соның ішінде исламдық кеңес беру әдебиетінің ғылыми емес түрі – адабтар, және әр түрлі көркем әдеби жанрлар.
Literature with influences based on Islamic religion
Islamic literature is literature written by Muslim people, influenced by an Islamic cultural perspective, or literature that portrays Islam. It can be written in any language and portray any country or region. It includes many literary forms including adabs, a non fiction form of Islamic advice literature, and various fictional literary genres.
Анықтама
Ислам әдебиетінің анықтамасы пікірталас тудырады. Кейбір анықтамалар, егер туындыны исламдық тұжырымдамаға бейімдеуге болады болса, тіпті мұсылман емес автордың туындысы болса да, мұсылман көпшілігі тұратын елде жазылған кез келген нәрсені "исламдық" деп қарастырады. Осы анықтама бойынша, индонезиялық, сомалилік, пәкістандық және парсы әдебиеттері сияқты санаттардың бәрі ислам әдебиетіне жатады. Екінші анықтама автор мұсылман болса, туындының діни мазмұнына қарамастан, барлық туындыларды қарастырады. Бұл анықтаманы қолдайтындар мұсылман автордың ислами тұлғасын оның туындыларын бағалаудан бөліп қарастыруға болмайды дейді, тіпті автор туындысына діни мағына беруді көздемесе де. Тағы бір анықтама ислами құндылықтарға немесе Құран мен хадисте айтылған оқиғаларға, тұлғаларға және жерлерге баса назар аударатын туындыларды маңызды деп санайды. Кез келген балама анықтама ислам әдебиетінің мұсылмандар мен олардың ізгі амалдары туралы әдебиет екенін айтады. Кейбір ғалымдар исламдық және ислам емес әдебиеттер арасындағы айырмашылықтарды бағалаудан асып, түрлі заманауи ислам әдебиеттерінің романдық сипатын салыстыру және ұлтшылдық сияқты саяси тақырыптармен байланысты тұстас нүктелерді зерттеуге көшкен.
The definition of Islamic literature is a matter of debate, with some definitions categorizing anything written in a majority Muslim nation as "Islamic" so long as the work can be appropriated into an Islamic framework, even if the work is not authored by a Muslim. By this definition, categories like Indonesian literature, Somali literature, Pakistani literature, and Persian literature would all qualify as Islamic literature. A second definition focuses on all works authored by Muslims, regardless of the religious content or lack thereof within those works. Proponents of the second definition suggest that the Islamic identity of Muslim authors cannot be divorced from the evaluation of their works, even if they did not intend to infuse their works with religious meaning. Still other definitions emphasize works with a focus on Islamic values, or those that focus on events, people, and places mentioned in the Quran and hadith. An alternate definition states that Islamic literature is any literature about Muslims and their pious deeds. Some academics have moved beyond evaluations of differences between Islamic and non Islamic literature to studies such as comparisons of the novelization of various contemporary Islamic literatures and points of confluence with political themes, such as nationalism.
Көркем әдебиет
Ислам әлеміндегі ең танымал көркем шығармалардың бірі – «Мың бір түн» кітабы (Араб түндері), ол көптеген ерте халық ертегілерінің жинағы, парсы патшайымы Шехерезаданың сериялы түрде айтқан әңгімелерінің негізінде құрастырылған. Бұл жинақ 10 ғасырда қалыптасып, 14 ғасырда соңғы түріне жеткен; әңгімелердің саны мен түрі бір қолжазбадан екіншісіне өзгереді. Көптеген араб фантастикалық ертегілер ағылшын тіліне аударылғанда «Араб түндері» деп аталды, тіпті олар «Мың бір түн» кітабының ешбір нұсқасында кездеспесе де, ал кейбір ертегілер Еуропада «Араб түндері» деп белгілі, бірақ араб тіліндегі қолжазбаларда жоқ. Көптеген еліктемелер жазылды, әсіресе Францияда. 12 ғасырда Ибн Туфаил әл-Газалидің «Философтардың қайшылығы» еңбегіне жауап ретінде «Хайй ибн Яқдан» немесе «Философ автодидакт» (Өзін-өзі оқытқан философ) романын жазды. Роман аралда өмірге келген басты кейіпкерді бейнелейді, дін мен философияның үйлесімділігін және ізденісшіл жанның қадір-қасиетін көрсетеді. Сол ғасырда Ибн әл-Нафис Ибн Туфаилдің еңбегіне жауап ретінде «Теолог автодидакт» (Өзін-өзі оқытқан теолог) романын жазды; бұл роман пайғамбарлық аянның ұқсастығын қорғайды. Бұл екі туындының да басты кейіпкерлері – жабайы балалар (Хайй ибн Яқдхандағы Хайй және «Теолог автодидакттағы» Камил), олар өздігінен білім алған және шөл аралында уақыт өткізген. «Философ автодидакттың» латын тіліндегі алғашқы аудармасы 1671 жылы Эдвард Пококк кіші дайындаған, содан кейін 1708 жылы Саймон Оклидің ағылшын тіліндегі аудармасы, сондай-ақ неміс және голланд тілдеріндегі аудармалар жарық көрді. Роберт Бойльдің аралда өтетін философиялық романы «Табиғатты зерттеуге ұмтылушы» осы туындыдан шабыттанған болуы мүмкін. 19 ғасырдан бастап көркем романдар мен әңгімелер Осман империясының әдеби ортасында кең таралды. Оның ерте үлгісі – 1872 жылы Шемсетин Самидің «Таашуқ у Талағат ве Фитнат» («Талағат пен Фитнат махаббаты») романы. Осы кезеңнің басқа маңызды романдары – Әли Әзиз Ефендидің үш бөлімнен тұратын «Мухаяйелат» романы, ол джин мен перилердің өмірдегі қарапайым жағдайлардан алынған контексттен шығатын мазмұнына қарамастан, лаконикалық стильде жазылған. Араб және ассириялық тілдерінде жазылған ежелгі әңгімеге сүйене отырып, автор өз еңбегінде суфизм, харуфизм және бекташи дәстүрлерін терең білетіндігін көрсетеді. «Мухаяйелат» 19 ғасырдың Танзимат кезеңінде пайда болған жаңа түрік әдебиетінің алғашқы белгісі саналады.
Among the best known works of fiction from the Islamic world is The Book of One Thousand and One Nights (Arabian Nights), a compilation of many earlier folk tales set in a frame story of being told serially by the Persian Queen Scheherazade. The compilation took form in the 10th century and reached its final form by the 14th century; the number and type of tales have varied from one manuscript to another. Many other Arabian fantasy tales were often called "Arabian Nights" when translated into English, regardless of whether they appeared in any version of The Book of One Thousand and One Nights or not, and a number of tales are known in Europe as "Arabian Nights", despite existing in no Arabic manuscript. Many imitations were written, especially in France. In the 12th century, Ibn Tufail wrote the novel Hayy ibn Yaqdhan, or Philosophus Autodidactus (The Self Taught Philosopher), as a response to al Ghazali's The Incoherence of the Philosophers. The novel, which features a protagonist who has been spontaneously generated on an island, demonstrates the harmony of religion and philosophy and the virtues of an inquiring soul. In the same century, Ibn al Nafis wrote the novel Theologus Autodidactus (The Self Taught Theologian) in response to Ibn Tufail’s work; the novel is a defense of the rationality of prophetic revelation. The protagonists of both these narratives were feral children (Hayy in Hayy ibn Yaqdhan and Kamil in Theologus Autodidactus) who were autodidactic (self taught) and living in seclusion on a desert island. A Latin translation of Philosophus Autodidactus first appeared in 1671, prepared by Edward Pococke the Younger, followed by an English translation by Simon Ockley in 1708, as well as German and Dutch translations. Robert Boyle's own philosophical novel set on an island, The Aspiring Naturalist, may have been inspired by the work. Beginning in the 19th century, fictional novels and short stories became popular within the literary circles of the Ottoman Empire. An early example, the romance novel Taaşuk u Tal'at ve Fitnat (تعشق طلعت و فطنت; "Tal'at and Fitnat in Love"), was published in 1872 by Şemsettin Sami. Other important novels of the period included Muhayyelât by Ali Aziz Efendi, which consists of three parts and was written in a laconical style contrasting with its content, where djinns and fairies surge from within contexts drawn from ordinary real life situations. Inspired by a much older story written both in Arabic and Assyrian, the author also displays in his work his deep knowledge of sufism, hurufism and Bektashi traditions. Muhayyelât is considered to be an early precursor of the new Turkish literature to emerge in the Tanzimat period of the 19th century.
Поэзия
Мәдени мұсылман поэзиясына ислам метафоралары мен әр түрлі аймақтардың жергілікті поэзиялық формалары, соның ішінде ежелгі исламға дейінгі дәуірден бастау алатын араб дәстүрі – қасида әсер етеді. Суфи дәстүрлерінің кейбіреуі құлшылыққа арналған өлеңдерімен белгілі. Араб поэзиясы бүкіл мұсылман поэзиясына үлкен ықпал етті. Сол сияқты, парсы поэзиясы да қазіргі Иран шекарасынан тыс, әсіресе урду, бенгал сияқты оңтүстік Азия тілдерінде кең таралды. Парсы поэзиясының ең көп таралған түрі – ғазал, ол жетіден он екі тармақтан тұратын, махаббат тақырыбындағы және моноримдік схемамен құрастырылған қысқа өлең. Урду поэзиясы байлығымен, жанрлардың көптігімен және мушаиралар, қаували және ғазал орындау арқылы тікелей қоғамдық өнер көрсету дәстүрімен танымал. Фердоусидің «Шахнаме» – Иранның ұлттық эпосы, парсы тарихының мифтік және батырлық әңгімелерінің қайта баяндауы. Әмір Арсалан да танымал парсы мифтік әңгімесінің бірі. 15 ғасырдан бастау алған бенгал поэзиясы нафспен ішкі күрестер, ислам космологиясы, тарихи шайқастар, махаббат және қоғаммен қарым-қатынасқа қатысты өмірлік идеялар тақырыптарын көрсетеді. Шах Мұхаммед Сагир, Алаул, Абдул Хаким, Сәйед Сұлтан және Даулат Қазидің тарихи еңбектері бенгал халық поэзиясын парсы-араб әңгімелері мен тақырыптарымен үйлестіріп, Бенгалдың мұсылман мәдениетінің маңызды бөлігіне айналдырды. Джинналар – шиит исмаили мұсылмандары оқитын құлшылық гимндері немесе өлеңдер. Италия әдебиетінің ең ұлы эпосы саналатын Данте Алигиеридің «Құдай комедиясы» ислам эсхатологиясы бойынша араб еңбектерінен, тікелей немесе жанама түрде, ахирет туралы көптеген ерекшеліктер мен эпизодтарды алды: Хадис және Китаб әл Мирадж (1264 жылы немесе одан сәл бұрын латын тіліне «Liber scalae Machometi» – «Мұхаммедтің баспалдағы» деп аударылған) Мұхаммедтің жұмаққа көтерілуі және Ибн Арабидің рухани жазбалары туралы.
Cultural Muslim poetry is influenced by both Islamic metaphors and local poetic forms of various regions including the Arabic tradition of Qasida actually beginning since ancient pre Islamic times. Some Sufi traditions are known for their devotional poetry. Arab poetry influenced the rest of Muslim poetry world over. Likewise Persian poetry too shared its influences beyond borders of modern day Iran particularly in south Asian languages like Urdu Bengali etc Genres present in classical Persian poetry vary and are determined by rhyme, which consists of a vowel followed by a single rhyming letter. The most common form of Persian poetry comes in the ghazal, a love themed short poem made of seven to twelve verses and composed in the monorhyme scheme. Urdu poetry is known for its richness, multiple genres, traditions of live public performances through Mushairas, Qawwali and Ghazal singing in modern times. Ferdowsi's Shahnameh, the national epic poem of Iran, is a mythical and heroic retelling of Persian history. Amir Arsalan was also a popular mythical Persian story. Beginning in the 15th century Bengali poetry, originating depicts the themes of internal conflict with the nafs, Islamic cosmology, historical battles, love and existential ideas concerning one’s relationship with society. The historical works of Shah Muhammad Sagir, Alaol, Abdul Hakim, Syed Sultan and Daulat Qazi mixed Bengali folk poetry with Perso Arabian stories and themes, and are considered an important part of the Muslim culture of Bengal. Ginans are devotional hymns or poems recited by Shia Ismaili Muslims. Dante Alighieri's Divine Comedy, considered the greatest epic of Italian literature, derived many features of and episodes about the hereafter directly or indirectly from Arabic works on Islamic eschatology: the Hadith and the Kitab al Miraj (translated into Latin in 1264 or shortly before as Liber scalae Machometi, "The Book of Muhammad's Ladder") concerning Muhammad's ascension to Heaven, and the spiritual writings of Ibn Arabi.
Исламдастырудағы рөлі
Кейбір ғалымдардың зерттеулері мұсылман тұлғалары мен қоғамдардың исламдануына, әртүрлі жанрлар – мұсылман тарихнамасы, исламдық кеңес әдебиеті және басқа ислам әдебиеттері арқылы заңдылық беру арқылы әлеуметтік, мәдени және саяси мінез-құлықты түсіндіруді мақсат етеді.
Some scholar's studies attribute the role of Islamisation of Muslim individuals and communities, social, cultural and political behavior by legitimization through various genres like Muslim historiographies, Islamic advice literature and other Islamic literature.
Букер сыйлығы
Британдық-индийлік романист және эссеші Салман Рушдидің (1947 ж.т.) екінші романы "Түннің балалары" 1981 жылы Букер сыйлығын жеңіп алды және сыйлықтың 25 және 40 жылдығын мерекелеу кезінде екі рет "барлық жеңімпаздардың ең жақсы романы" деп танылды. 1989 жылы "Сайтандық аяттар" романындағы дінге қарсы әрекеттерге байланысты оған қатысты фетва жарияланғаннан кейін берген сұхбатында Рушди өзін белгілі бір дәрежеде діннен безген мұсылман деп атады, бірақ "басқа ешқандай мәдениеттен гөрі мұсылман мәдениетінің ықпалында болғанын" және исламды зерттеуші екенін айтты. Омандық автор Джоха Альхарти (1978 ж.т.) 2019 жылы "Аспан денелері" романымен "Ман Букер" халықаралық сыйлығын жеңіп алған алғашқы араб тілінде жазатын қаламгер болды. Кітап үш омандық қарындас және елдің құлдық тарихына арналған.
The British Indian novelist and essayist Salman Rushdie's (b.1947) second novel, Midnight's Children won the Booker Prize in 1981 and was deemed to be "the best novel of all winners" on two separate occasions, marking the 25th and the 40th anniversary of the prize. In 1989, in an interview following the fatwa against him for alleged blaspheme in his novel The Satanic Verses, Rushdie said that he was in a sense a lapsed Muslim, though "shaped by Muslim culture more than any other", and a student of Islam. Oman author Jokha Alharthi (b.1978) was the first Arabic language writer to win the Man Booker International Prize in 2019 with her novel Celestial Bodies. The book focuses on three Omani sisters and the country's history of slavery.
Нобель сыйлығы
1988 жылғы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы египеттік жазушы Нагиб Махфусқа (1911–2006 жж.) берілді, «оның нюанстарға толы, кейде ашық реалистік, кейде көркемдік тұрғыдан еңбекті тудыратын шығармалары арқылы бүкіл адамзатқа қатысты арабша повесть айту өнерін қалыптастырғаны үшін». Ол осы сыйлықты алған алғашқы мұсылман жазушысы болды. Дінге қатысты Махфуз өзін «иманды мұсылман» деп сипаттайды. 2006 жылғы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы түрік жазушысы Орхан Памуққа (т. 1952 ж.) «Менің атым – Қызыл» және «Қар» романдарымен танымал болғаны үшін берілді, «оның туған қаласының қайғылы рухын іздеу жолында мәдениеттердің қақтығысы мен үйлесуіне жаңа символизм ашты». Памуқ Нобель сыйлығын алған алғашқы түрік болды. Ол өзін діни және мәдени идентификацияны дінмен байланыстыратын, бірақ Құдаймен жеке байланысқа сенбейтін «мәдени мұсылман» деп атайды. Өзін мұсылман санайтыны туралы сұраққа Памуқ былай деп жауап берді: «Мен өзімді мұсылман мәдениетінен шыққан адам деп есептеймін. Әйтеуір, мен өзімді атеист деп айтпаймын. Сондықтан мен осы дінмен тарихи және мәдени идентификацияны байланыстыратын мұсылманмын. Мен Құдаймен жеке қарым-қатынасқа сенбеймін, ол трансценденттік мәселе. Мен өзімнің мәдениетіммен байланыстымын, бірақ мен Достоевский мен Сартрмен айналыса алатын, төзімділік пен зиялылыққа толы ортада өмір сүре алатыныма қуаныштымын, олар екеуі де маған зор ықпал етті».
The 1988 Nobel Prize in Literature was given to the Egyptian author Naguib Mahfouz (1911–2006), "who, through works rich in nuance—now clear sightedly realistic, now evocatively ambiguous—has formed an Arabian narrative art that applies to all mankind". He was the first Muslim author to receive such a prize.<! ♦♦♦ not used With regard to religion Mahfouz describes himself as, "a pious moslem believer". The 2006 Nobel Prize in Literature was awarded to the Turkish author Orhan Pamuk "(b. 1952) famous for his novels My Name Is Red and Snow, "who in the quest for the melancholic soul of his native city has discovered new symbols for the clash and interlacing of cultures". Pamuk was the first Turk to receive the Nobel Prize, He describes himself as a Cultural Muslim who associates the historical and cultural identification with the religion while not believing in a personal connection to God.<! ♦♦♦ not used When asked if he considered himself a Muslim, Pamuk replied: ": "I consider myself a person who comes from a Muslim culture. In any case, I would not say that I'm an atheist. So I'm a Muslim who associates historical and cultural identification with this religion. I do not believe in a personal connection to God; that's where it gets transcendental. I identify with my culture, but I am happy to be living on a tolerant, intellectual island where I can deal with Dostoyevsky and Sartre, both great influences for me".
Араб әдебиеті бойынша халықаралық сыйлық
Араб әдебиеті бойынша халықаралық сыйлық – Лондондағы Букер сыйлығы қорымен байланыста басқарылатын және Абу-Дабидегі Эмираттар қорының қолдауымен жүзеге асырылатын әдеби сыйлық. Сыйлық араб авторларының көркем прозасы үшін беріледі. Әр жыл сайын сыйлықтың жеңімпазы 50 000 АҚШ доллары, ал шорт-тізімге енген алты автордың әрқайсысы 10 000 АҚШ доллары көлемінде сыйлық алады. Сыйлықтың мақсаты – қазіргі заманғы араб көркем әдебиетінің ең жақсы туындыларын мойындап, марапаттау және аймақта және әлемдік деңгейде сапалы араб әдебиетін оқуды кеңейтуге ықпал ету. Сондай-ақ, сыйлық араб тіліндегі әдебиетті басқа да маңызды әлемдік тілдерге аудару мен насихаттауға да бағытталған. Араб әлемінен және одан тыс жерлерден таңдалған тәуелсіз сенімділер кеңесі жыл сайын алты жаңа төрешіні тағайындайды және сыйлықты басқарудың жалпы мәселелеріне жауапты.
The International Prize for Arabic Fiction is a literary prize managed in association with the Booker Prize Foundation in London and supported by the Emirates Foundation in Abu Dhabi. The prize is for prose fiction by Arabic authors. Each year, the winner of the prize receives US$50,000 and the six shortlisted authors receive US$10,000 each. The aim of the award is to recognise and reward excellence in contemporary Arabic fiction writing and to encourage wider readership of good quality Arabic literature in the region and internationally. The prize is also designed to encourage the translation and promotion of Arabic language literature into other major world languages. An independent board of trustees, drawn from across the Arab world and beyond, is responsible for appointing six new judges each year, and for the overall management of the prize.
Король Фейсал сыйлығы
Король Фейсал сыйлығы (جائزة الملك فيصل) – Король Фейсал қоры демеушілік ететін және "өз қызметімен жақсы өзгерістерге үлес қосатын адал ерлер мен әйелдерге" табыс етілетін жыл сайынғы марапат. Қор бес номинация бойынша сыйлықтар таратады: Исламға қызмет ету; Исламтану; Араб тілі және әдебиеті; Ғылым; Медицина. Осы сыйлықтардың үшеуі мұсылман әлеміндегі ең құрметті марапаттардың қатарында саналады.
The King Faisal Prize (جائزة الملك فيصل) is an annual award sponsored by King Faisal Foundation presented to "dedicated men and women whose contributions make a positive difference". The foundation awards prizes in five categories: Service to Islam; Islamic studies; the Arabic language and Arabic literature; science; and medicine. Three of the prizes are widely considered as the most prestigious awards in the Muslim world.