Кіріспе

Жана Аранья — Мани Шанкар Мукерджидің осы аттас романы негізінде Сатьяжит Рэйдің 1976 жылы түсірген бенгал фильмі. Бұл Рэйдің Калькутта трилогиясының үшінші және соңғы фильмі, ал одан бұрынғылары — «Пратидванди» (1970) және «Сеймабадда» (1971).

Сюжет

Фильмде 1970-ші жылдардағы Үндістанның орта таптағы, білімді, қалалық жастарының экономикалық қиындықтары суреттеледі. Орташа оқу нәтижелеріне қол жеткізгеннен кейін және жұмыс табуға көптеген сәтсіз әрекеттер жасағаннан кейін, орталық кейіпкер Сомнаттың (Прадип Мукерджи) күнделікті өмірі қиынға соғады. Бір күні Сомнат халқын көптеп жиналатын Бүррабазар ауданында көшеде жүргенде, банан қабығынан құлап, кездейсоқ Бишуда (Утпал Датт)мен кездеседі. Ол Бишудаға өзінің жұмысқа орналасудағы сәтсіз әрекеттерін мойындайды. Бишуда оған жеке бизнес ашуды кеңес береді. Соманхат ақыры ортаға шығып, жеке бизнесін бастайды. e. өз бетінше жұмыс істейтін сатушы. Алайда ол көп ұзамай өзін әдепсіз мінез-құлыққа ұшырағандығын байқайды, бұл оның тәрбиесіне қайшы келеді. Досы Сукумар да осындай қиындықтарды бастан кешіріп, жұмыс таба алмай, такси жүргізушісі болады. Бір күні Сомнаттың үлкен тапсырыс алу үшін клиентті жеңілдікке тартуы керек екенін түсінеді. Сомнат бірнеше бордельдерді сынап көргеннен кейін, тәжірибелі оператордың көмегімен осы мақсатқа арналған қызды табады. Алайда ол оның досы Сукумардың әпкесі болып шығады. Сомнат ұялып, ақша береді және қыздан кетуін сұрайды, бірақ қыз бас тартады. Ол оған қайыр сұрап емес, ақша табуды мақсат етеді. Сомнат оны клиентіне тапсырып, келісімшарт жасасады, бірақ өкінді.

Қабылдау және марапаттау

Фильм жалпы алғанда, тіпті Рейдің өзі де Рейдің кинографиясындағы қараңғы және цинистік фильмдердің бірі саналады. Rotten Tomatoes сайтында фильм 8 шолуға негізделген 88% рейтингке ие, орташа бағасы 6.53/10. Джонатан Розенбаум The Chicago Reader басылымында оны "Мен көрген кез келген Рей фильмінің ең жақсы орындары және Билли Уайлдердің "Жұртшасы" мен Джон Кассаветестің "Беттері" фильмін еске түсіретін орта" деп сипаттайды. Time Out оны "көзді аудартатын" фильм деп санайды. Леа Гарчик SF Gate сайтында фильмді Майкл Мурдың "Роджер және мен" (осы фильмнен 15 жыл кейін шыққан) фильмімен салыстырып, "Мур өз ойын басынан аяғына дейін түсіндірсе, Рейдің ұсынысы әлдеқайда күрделі және талғамды" деп жазады. Фильмнің ортасын "жаңылған" деп сынға білдіргеніне қарамастан, ол фильмнің дыбыс қолданысын "таң қалдырарлық" деп бағалайды. "[ ] Бастапқыда Сомнаттың соңғы емтихан тапсырып жатқан көрінісінде музыка жоқ, тек қалам мен қағаздың сыңғырлағанын естисіз. Фильмнің үнсіздігі ең күрделі музыкадан да көбірек назар аударады және әсерлі." Ол фильм "іштен және сырттан алға жылжу үшін үлкен қысымның қажетсіз салдары ретінде көретін жамандықты тудырады" деген қорытындыға келеді. Баскар Чаттопадхяй Firstpost сайтында оны "Рейдің ең цинистік, аяусыз фильмі" деп атады. Ол "фильмнің ең қатыгез көріністері" туралы былай деп жазады: "Рей, әдеттегідей, тістерін ашып, біз өмір сүріп жатқан қаншалықты ерекше және үмітсіз әлем екенін көрсету үшін көзімізге тигізеді. Түнгі сахналарда жарықпен жартылай ғана жарықтандырылған қара-ақ түсті әдемі түсірілген. Көшелер мен базарлардың қатыгездігі үйдегі сүйіспеншілікке толы қарындасының мейірімділігіне қарсы қойылады. Рей Сомнатты шоктар мен жаңалықтар әлеміне тастап, білім беруден бастап, жұмысқа орналасуға және кәсіпкерлікке дейін адал адамға орын жоқ екенін түсінуге мәжбүр етеді." Times of India газеті де осы пікірді бөлісіп, "фильмнің кульминациясы [ ] Сомнаттың эпикалық пропорциядағы таңғажайып дилеммаға тап болатын шок" деп атады, "Рей ойлағандай, ол дұрыс жолды таңдамайды, енді ол асыл да емес, батыр да емес." The New York Times газетінің Винсент Канби фильмге жоғары баға беріп, "Рейдің басқа фильмдеріне қарағанда, "Орталық адам" үмітсіздіктің өзін анықтайды" деп жазды, оны "сұр және пессимистік" деп сипаттады. Film Comment журналының Эллиотт Стайн фильмге төрт жұлдыздың біреуін беріп, теріс пікір білдірді. Ол оны "болжамды" деп атады және Мұхерджидің басты рөлін сынға алып, оны "күнәсіздігін жоғалтқан жайдары актер" деп сипаттады. Осыған қарамастан, ол фильмнің "Диккенс сияқты" кейбір бөліктерін мақтап, Раби Гоштың "жасыбай капитализмде брахманның ұстазы болған" "қарым-қатынас" адамы ретіндегі шеберлігін жоғары бағалады. Фильм шыққаннан бері келесі жүлделерге ие болды: 1975 жылы Жаңа Делидегі ең үздік режиссерлік, 1975 жылы Батыс Бенгал үкіметінің ең үздік фильмі, режиссерлік, сценарий және 1976 жылы Карлови Вари сыйлығы.

Сақтау

1996 жылы Академия киноархиві «Жана Аранья» фильмін сақтап қалды.