Қытайлық ұлттық аспап – сяо флейтасы туралы ақпарат. Бұл тігінен ойналатын, әдетте бамбуктан жасалған музыкалық аспап. Тарихы мен атауларымен танысыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыкалық аспап
Musical instrument
Сяо (қытайша: 小, пиньинь: xiǎo) – қытайлық тік, ұшымен тартуға арналған сыбызғы. Ол көбінесе бамбуктан жасалады. Оны кейде донсяо (dòngxiāo) деп те атайды, мұндағы "дон" ("洞") сөзі "тесік" дегенді білдіреді. Сяоның ежелгі атауы – шучжуди (shùzhúdí, 竖竹笛), яғни "тік бамбук сыбызғысы", бірақ көне заманда "сяо" атауы бүйірден тартатын бамбук сыбызғысы – дизиді де қамтыды. Сяо – өте көне қытайлық аспап, ол ежелгі Қытайдың оңтүстік-батысындағы Цян тайпасы қолданған қарапайым ұшымен тартуға арналған сыбызғыдан пайда болған деп есептеледі. Сяо туралы ауызша дәстүрлерде оның үні қытай нанымындағы құстардың патшасы – Феникстің әуенінің тәттілігіне ұқсайды делінеді. Қазіргі қоғамда Гуйчжоу провинциясында сяо сыбызғысына мәдени назар аудару артып келеді. Бұл Юпин флейта өнімдерінің сол аймақта болуымен және "сяо сыбызғы мәдениетін" дамытуымен байланысты. Бірақ көбінесе сяо сыбызғысы Шасяо сыбызғысын одан әрі дамытуға арналған бастапқы қадам ретінде қарастырылады.
The xiao (, pronounced ) is a Chinese vertical end blown flute. It is generally made of bamboo. It is also sometimes called dòngxiāo , dòng meaning "hole." An ancient name for the xiāo is shùzhúdí (, lit. "vertical bamboo flute", ) but the name xiāo in ancient times also included the side blown bamboo flute, dizi. The xiāo is a very ancient Chinese instrument usually thought to have developed from a simple end blown flute used by the Qiang people of Southwest China in ancient period. In the oral traditions of the Xiao, practitioners and poets say its sound resembles the sweetness of the Phoenix's call, the king of birds in Chinese belief. In modern society, there has been an increase of cultural emphasis of the xiao flute in the Guizhou province. That is due to the presence of Yuping Flute Products there and its developing of "xiao flute culture". But the xiao flute is seen mostly in that case as a stepping stone for further developments of the Shaxiao flute.
Органология
Шыяо көбінесе бамбуктан жасалады, ең жақсысы – «қара бамбук». Кейде шияо кесіліп, ойылған қатты ағаштан да жасалады. Олар жай ғана болуы мүмкін, немесе аяғында мүйіз инкрустациясы және/немесе оқпан бойымен әртүрлі жазулармен безендірілуі мүмкін. Әдетте, бамбукқа жарықтардың пайда болуын болдырмау үшін, оның бойымен нейлон жіптер оралады. Кейбір музыканттар төменгі дыбыс тесігінің бірінен әсемдік үшін мақтаныш таспа байлайды. Қазіргі кезде шыяолар көбінесе G тонында (ортаңғы C-ден жоғары D ең төменгі нота болып табылады, барлық саусақтармен жабылғанда) жасалады, бірақ басқа, сирек кездесетін тонды шыяолар да бар, көбінесе F тонында. Дәстүрлі шыяоларда алты саусақ тесігі болса, қазіргі заманғыларында көбінесе сегіз тесік болады; қосымша тесіктер аспаптың диапазонын кеңейтпейді, керісінше F сияқты табиғи ноталарды ойнатуды жеңілдетеді. Шыяоның төменгі үштен бір бөлігінде тағы төрт (кейде екі немесе алты) дыбыс тесігі орналасқан. Үрлеу тесігі жоғарғы жағында болады, ол «U» пішінде, «V» пішінде немесе бұрышта (сүйекпен/азумен немесе оларсыз) кесілуі мүмкін. Кейбір шыяоларда үрлеу ұшы толығымен кесілген, сондықтан музыкант тесікті толық жабу үшін жақ пен ерін арасындағы кеңістікті пайдалануы керек. Дыбысты реттеу үшін үрлеу тесігі мен жоғарғы саусақ тесігі арасында, кейде соңғы саусақ тесігі мен ұшы арасында металл қосылыс болуы мүмкін. Шыяоның ұзындығы шамамен 45 см-ден 1,25 м-ге дейін, бірақ көбінесе 75–85 см шамасында болады. Әдетте, қысқа шыяоларды ойнау қиын, себебі тынысты дәлірек бақылау қажет. Шыяо ойнау кезіндегі бұрыш денеден шамамен 45 градус болуы керек.
Xiao are mostly made of bamboo, the best being 'black bamboo' or Sometimes, the xiao is made of solid wood that has been carved and hollowed out. They can either be made plain, or have a horn inlay at the end and/or various inscriptions along the shaft. Usually, nylon wire bindings along the shaft are wrapped on which attempts to stabilize the bamboo and prevent cracking. Some players tie a tassel to dangle from one of the lower sound holes, purely for decorative purposes. Xiao are today most often pitched in the key of G (with the D above middle C being the lowest note, with all fingers covered), although xiao in other less common keys are also available, most commonly in the key of F. More traditional xiao have six finger holes, while most modern ones have eight; the additional holes do not extend the instrument's range but instead make it easier to play notes such as F natural. There are a further four (sometimes two or six) sound holes situated at the bottom third of the length of the xiao. The blowing hole is at the top end, it may be cut into a 'U' shape, a "V" shape, or at an angle (with or without bone/ivory inlay.) Some xiao have the blowing end entirely cut off, so the player must use the space between their chin and lips to cover the hole fully. There may be a metal joint between the blow hole and the top finger hole for tuning purposes and sometimes also between the last finger hole and the end. The length of the xiao ranges from around 45 cm to over 1.25 m but is usually around 75–85 cm. Usually, shorter xiaos are more difficult to play because of the need to control one's breath more accurately. The angle to play the xiao is around 45 degrees from the body.
Қатынасты құралдар
Пасьяо – ежелгі Қытайда қолданылған, сирек кездесетін, бірақ соңғы кезде қайтадан танымал бола бастаған панавтоматы. Жапондық шакухачи және хокчику, вьетнамдық тиэу, корейлік тунсо мен тансо (кейде тансо деп те жазылады) – қытайлық сяоның ертерек нұсқаларынан тараған.
A separate instrument, the paixiao is a panpipe which was used in ancient China and which, although it remains unusual, has recently had something of a comeback. The Japanese shakuhachi and hocchiku, Vietnamese tiêu, and the Korean tungso and danso (also spelled tanso), are descended from earlier forms of the Chinese xiao.