Кіріспе

Әуежай қақпасынан әуе кемесін сыртқы қуат көмегімен жылжыту

Авиацияда, pushback – бұл әуежайдағы процедура, оның барысында әуе кемесін тұрақ орнынан кері жылжытады, әдетте әуежай қақпасында сыртқы қуатпен. Pushback процедурасын арнайы, төмен профильді көліктер – pushback тракторлары немесе сүйрегіштер жүзеге асырады. Көптеген ұшақтар өздерін жерде кері жылжыта алатын болса да (powerback деп аталатын процедура), ұшақтарды жерде қызмет көрсету кезінде pushback әдісі артықшылыққа ие.

Анықтама

IATA ұшақтың "артқа итеруін" "арнайы жердегі техниканы пайдалану арқылы ұшақты тұрақтан жүріс жолына қарай жылжыту" деп анықтайды.

Процедура

Көбінесе, қысқа тұрақтары бар әуежайлардағы артқа жылжу, жердегі қозғалысты жеңілдету үшін жер бақылауының рұқсатын алуды қажет етеді. Рұқсат алынғаннан кейін, ұшқыш трактор жүргізушісімен (немесе кейбір жағдайларда ұшақпен бірге жүретін жер қызметкерімен) байланысады, артқа жылжуды бастау үшін. Байланыс үшін, мұрын тірегінің жанында құлаққаптар қосылуы мүмкін. Ұшқыштар ұшақтың артында не бар екенін көре алмайтындықтан, бағытты артқа жылғыш трактордың жүргізушісі анықтайды, ұшқыштар емес. Ұшақ түріне және әуекомпания процедурасына байланысты, мұрын тірегіне уақытша байқауш тірек орнатылуы мүмкін, ол ұшақтың қалыпты басқару жүйесінен ажыратады. Артқа жылжу аяқталғаннан кейін, сүйрегіш тартқыш ажыратылады және бар болған байқауш тірек алынып тасталады. Жер қызметкері ұшқыштарға байқауш тірегі алынғанын көрсетіп береді. Содан кейін артқа жылжу толығымен аяқталады және ұшақ өз күшімен алға жылжуға дайын.

Жылжымалы жеңіл әуе кемесінің

Өте кішкентай ұшақтарды тек адам күшімен жылжытуға болады. Ұшақты қону шассисі немесе қанат тіреулерімен итеруге немесе тартуға болады, себебі олардың ұшақты ауада сүйреуге жеткілікті күшті екені мәлім. Бұрылыс жасау үшін, адам құйрықты көтеріп немесе төмен түсіріп, алдыңғы немесе артқы дөңгелекті жерден көтеріп, ұшақты қолмен бұра алады. Көбірек жеңілдік беретін тәсіл – алдыңғы немесе артқы дөңгелекке қысқа сүйрегіш тақта тіркеу, ол сенімді ұстауға және бағытты басқаруға мүмкіндік береді, сондай-ақ винтке тию қаупін де жояды. Мұндай сүйрегіш тақталар көбінесе жеңіл алюминий қорытпасынан жасалады, сондықтан оларды ұшақта алып жүруге болады. Тағы да кішкентай сүйрегіш тақталар ұшақты жылжытуға көмектесетін қуатты дөңгелекпен жабдықталған, қуат көзі ретінде шабын машинасының қозғалтқышы немесе аккумуляторлық электр дрелі қолданылуы мүмкін. Дегенмен, қуатты сүйрегіш тақталар көбінесе тым үлкен және ауыр болып, шағын ұшақтармен бірге тасымалдау қиын.

Тракторлар мен сүйрегіштер

Үлкен ұшақтарды қолмен жылжыту мүмкін емес, сондықтан трактор немесе сүйрегіш қажет. Ауыстырмалы тракторлар ұшақтың алдыңғы бөлігіне сыятын төмен профильді конструкцияны пайдаланады. Жеткілікті ұстау үшін трактор ауыр болуы керек, ал көптеген модельдерде қосымша салмақ қосуға болады. Үлкен ұшақтарға арналған стандартты трактордың салмағы және тарту күші: Көбінесе жүргізуші кабинасы кері жүргенде көруді жақсарту үшін көтеріледі және ұшақтың астына кіру үшін төмендетіледі. Арқаға сүйрейтін тракторлардың екі түрі бар: дәстүрлі және сүйрегішсіз (TBL). Дәстүрлі сүйрегіштер сүйрегіш таяқты пайдаланып, сүйрегішті ұшақтың алдыңғы тірегіне қосады. Сүйрегіш таяқ алдыңғы тіректің бүйініне бекітіледі, бірақ биіктікті реттеу үшін тік бойымен сәл қозғалуы мүмкін. Сүйрегішпен байланысқан бөлігінде сүйрегіш таяқ бүйінен және тік бойымен еркін айналуы мүмкін. Осылайша, сүйрегіш таяқ алдыңғы тіректі бұру үшін үлкен рычаг ретінде әрекет етеді. Сүйрегіш таяқтың ұзындығы ұшаққа тиіп қалмау үшін тракторды жеткілікті қашықтықта орналастыруға және бұрылуды жеңілдетуге жеткілікті рычагты қамтамасыз етуі керек. Үлкен ұшақтарға арналған ауыр сүйрегіш таяқтар ұшаққа қосылмағанда өз дөңгелектерінде жүреді. Дөңгелектер гидравликалық көтергіш механизміне бекітілген, ол сүйрегіш таяқты ұшақ пен тракторға сәйкес келетін биіктікке көтере алады, ал бұл орындалғаннан кейін, кері жылдамдық кезінде сүйрегіш таяқтың дөңгелектерін жерден көтеру үшін сол механизм кері қолданылады. Сүйрегіш таяқ трактордың алдыңғы немесе артқы жағына қосылуы мүмкін, ұшақ итеріле ме әлде тартыла ма дегенге байланысты. Тікенегі жоқ (TBL) тракторлары сүйрегіш таяқты пайдаланбайды; олар алдыңғы тіректі көтеріп, жерден ажыратады. Бұл сүйрегіш таяқты қосу/ажыратуға кеткен уақытты үнемдейді және сүйрегіш таяқтың күтімін қажет ету шығындарын және күрделілігін толығымен жояды. Трактор аса үлкен болуы қажет емес – ұшақтың алдыңғы дөңгелегінің салмағы төмен қарай қажетті күшті қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, TBL сүйрегіштері (сүйрегіш және сүйрегіш жүйесімен салыстырғанда) әлдеқайда қысқа болады және сүйрегіштің екі шетінде бір ғана бұрылыс нүктесі бар, сондықтан ол ұшақты әлдеқайда қарапайым және дәл басқарады. Бұл әуе компанияларына қарағанда, ұшақтардың кең ауқымы мен кішігірім кеңістіктегі әуежайларда өте пайдалы. Электрлік TBL сүйрегіштерін өндірушілер ең кішкентай бір қозғалтқышты ұшақтан бастап, тар денелі авиалайнерлерге, әскери жүк және авиакомпаниялар мөлшеріндегі бизнес-авиацияға дейін кез келген ұшақты жылжыта алатын модельдерді ұсынады. Әртүрлі ұшақтарға арнайы сүйрегіштер қажет болған сияқты, көптеген TBL сүйрегіштерінде көптеген ерекше ұшақтардың қозғалысына мүмкіндік беретін адаптерлер қолданылады. Әуе кемелерінің көпшілігі адаптерлерді қажет етпейді және сүйрегішке арнайы түзетулер жасамай жылжытуға болады. Бұл дәстүрлі сүйрегіштерге қарама-қайшы, олар жиі көптеген ұшақ түрлеріне сәйкес реттелуі керек "әмбебап" сүйрегіштерді қолданады. Электрлік TBL сүйрегіштері газ немесе дизельмен жұмыс істейтін дәстүрлі сүйрегіштерге балама ретінде жалпы авиация операторлары мен FBO арасында танымалдыққа ие болып келеді. Электр сүйрегіштердің ішкі жанумен емес, электрмен жұмыс істеуі қоршаған ортаға қамқор операторлар үшін үлкен артықшылық болып табылатын аз шығарындыға ие; бұл сүйрегішті жабық ангарда қауіпсіз пайдалануға мүмкіндік береді.

Роботты трактор/түйгіш

Израиль аэроғарыш өнеркәсібінің Лахав бөлімшесі TaxiBot деп аталатын жартылай роботталған сүйрегішсіз тракторды әзірледі, ол ұшақты терминал қақпасынан ұшып көтерілуге дайындалатын жерге дейін сүйреп әкеле алады (таксиден шығу кезеңі) және қонудан кейін оны қақпаға қайтарады (таксиге кіру кезеңі). TaxiBot ұшақтардың қозғалтқыштарын такси кезінде және ұшып кетуге дейін пайдалану қажеттігін жояды, бұл авиакомпанияларға миллиардтаған доллар көлемінде отын үнемдеуге мүмкіндік береді. TaxiBot пилоттардың кабинасынан әдеттегі пилоттық басқару элементтері арқылы басқарылады. British Airways та осы сияқты сүйрегішті пайдаланады.

Басқа жабдықтар

Көлік түрткіш сүйрегіш деп аталғанымен, ол ұшақты таксилеу ыңғайсыз немесе қауіпсіз емес аймақтарда, мысалы, ұшақты техникалық қызмет көрсету ангарларына кіргізу және шығару, немесе өз күшімен қозғалмайтын ұшақты жылжыту үшін де қолданылады. Кейбір әуе компаниялары, әсіресе Virgin Atlantic, отынды үнемдеу және экологиялық зиянды азайту мақсатында ұшақты ұшу-қону жолағының бастапқы нүктесіне сүйреуді жақтады. Бірақ, сүйреу процесінде шассиге түсетін күш салдарынан оның күтіміне кететін шығын артқан соң, бұл практика тоқтатылды. Жарықтандыру, қоршаған орта және байланыс жүйелерін іске қосу үшін электр және пневматикалық қуатты қамтамасыз ету үшін қосалқы қуат блогын іске қосу үшін де біршама отын күйдірілуі керек, егер сүйрегіштің өзі осы қуат көздерін ұсынбаса, мұндай мүмкіндігі бар кейбір сүйрегіштер бар. Бұл әдіс сонымен қатар жердегі экипаждар мен жабдықтарға қосымша жүктеме салады, әсіресе ұшақ пен сүйрегіш трактор ұшақтардың ұзын тізімінде күтіп тұруға мәжбүр болған жағдайда.

Медиада

Fifth Gear телешоуында да көрсетілген жарнамалық науқанда Volkswagen Touareg Boeing 747 ұшағын сүйреп тартты. Бұрын айтылғандай, "трактор" жақсырақ ұстау үшін ауыр болуы керек. Touareg 4,3 тонна цемент қаптарымен жүктелді, ал дөңгелектерге берілетін қысым қалыпқыдан екі есе артық болды, артық салмақты көтеру үшін. Трактор дөңгелектерінің қабырғаларының биіктігі де осы себепті жоғары болады. Бұл – зауыттық автомобильмен сүйреп әкелінген ең ауыр жүк бойынша әлемдік рекорд.